مرجان آدابي:
از صبح فردا سینماهای سراسر کشور میزبان تازه‌ترین ساخته مسعود ده‌نمکی هستند؛ فیلمی که آخرین بخش از سه‌گانه جنجالی این فیلمساز تازه‌نفس محسوب می‌شود و هیچ دور از انتظار نیست اگر توفیقی پررنگ‌تر از 2 قسمت ابتدایی به همراه داشته باشد اما «اخراجیها-3» برای رسیدن به مرحله اکران و مواجهه بی‌واسطه با مخاطبان پرشور خود مسیر پرفراز و نشیبی را طی کرده‌است که در آستانه اکران عمومی مرورش خالی از لطف نیست. مسعود ده‌نمکی پس از پایان پروژه اخراجیها در آغاز مسیری تازه قرار دارد؛ مسیری که می‌تواند با انتخاب‌های صحیح این فیلمساز را به فیلمسازی موثر در دهه چهارم انقلاب بدل کند اما لازمه بهره‌مندی از این امتیاز درک صحیح موقعیت است که تیزهوشی مسعود ده‌نمکی تا به امروز نشان داده است او از این نعمت بی‌بهره نیست. آنچه در این صفحه خواهید خواند مروری است گذرا بر روند تولید آخرین بخش از سه‌گانه «اخراجیها»؛ روندی که حاصلش را از فردا بر پرده سینماها می‌بینید. حرکت صعودی رکوردها
اگر دفتر آمار و ارقام فروش فیلم‌های سینمایی سال‌های اخیر را اندکی به عقب ورق بزنید با این واقعیت مواجه خواهید شد که «اخراجیها» از هر لحاظ غير قابل قیاس با تولیدات سینمای ایران است. از نظر توفیق در گیشه یک «استثنا»ی به تمام معناست و به این راحتی نمی‌توان آن را در جغرافیای سینمای ایران تحلیل و ارزیابی کرد بویژه که فروش این فیلم در دومین قسمت با جهشی خیره‌کننده مواجه شد و تا مرز رویایی 8 میلیارد تومان بالا رفت. همه اینها مقدمه‌ای بود برای اینکه دریابید مسعود ده‌نمکی در مقام کارگردان تازه‌کاری که با اولین و دومین تجربه سینمایی‌اش چنین توفیقی را در کارنامه کاری خود می‌بیند برای در دست گرفتن فیلمنامه سومین قسمت «اخراجیها» با چه وسواس و حساسیت‌هایی مواجه بوده‌است. ده‌نمکی باید با اطمینان از نتیجه، «اخراجیها- 3» را کلید می‌زد و روند رسیدن به این اطمینان برای او تنها یک‌سال زمان برد؛ از اکران نوروز 88 و ثبت رکورد فروش خیره‌کننده «اخراجیها-2» تا بهار 89 و آغاز پیش‌تولید «اخراجیها-3».تاوان کلیشه‌شکنی‌ها
در همان ایام آغازین سال 89 اما ده‌نمکی در کنار فراهم آوردن امکانات برای پیش‌تولید آخرین قسمت، شاهد زنده شدن انتقادات و حاشیه‌سازی‌ها درباره پروژه «اخراجیها» بود؛ اتفاقی که به راحتی می‌توانست پروسه تولید این فیلم را دچار اختلال کند. برای جلوگیری از همین اختلالات هم مسعود ده‌نمکی زبان به دفاع از ساخته‌اش باز کرد و گفت: «لازم باشد اسناد و مدارک اخراجیها را ارائه خواهم داد». ده‌نمکی که در آن روزها در سفر زیارتی کربلا بسر می‌برد، در پاسخ به انتقادات حجت‌الاسلام ابوترابی مبنی‌بر غیرواقعی بودن «اخراجیها-2» و صحنه‌های اردوگاه اسارت تصریح کرد: اسناد و فیلم‌های مربوط به واقعی بودن «اخراجیها-2» را در هر جلسه‌ای که لازم باشد به نمایش خواهم گذاشت تا همه ببینند رزمندگان ما در اردوگاه‌ها تحت چه شرایطی دین و انقلاب خود را زنده نگه داشتند. وی افزود: این مسائل در حالی مطرح می‌شود که تعدادی از آزادگان جنگ تحمیلی در این فیلم بازی و برخی از رهبران اردوگاه‌های مختلف نیز از پشت صحنه فیلم بازدید کرده‌اند. کارگردان «اخراجیها-2» تصریح کرد: گرچه هیچ کاری خالی از اشکال و ایراد نیست اما در حالی «اخراجیها-یک و 2» اینچنین آماج حملات قرار می‌گیرند که تماما الهام گرفته از واقعیت‌ها و ناگفته‌های جنگ تحمیلی هستند و یقینا تاوان کلیشه‌شکنی‌های خود را می‌پردازند. نخستین تکاپوی حاشیه‌سازان
با وجود این حاشیه‌سازی‌ها اما از همان روزها رغبت رسانه‌ای نسبت به مخابره تازه‌ترین خبرها پیرامون فیلم «اخراجیها» منجر به نشر برخی حدس و گمان‌ها در خبرگزاری‌ها شد که این اخبار تا جایی پیش رفت که ترکیب احتمالی بازیگران حاضر در این فیلم سوژه برخی گزارش‌ها شد. با اوج‌گیری از حدس و گمان‌های رسانه‌ای اما روابط عمومی پروژه وارد میدان شد و با انتشار اطلاعیه‌ای همه گمانه‌زنی‌ها را تکذیب کرد. در این اطلاعیه که به تاریخ دوم اردیبهشت 89 رسانه‌ای شد، آمده بود: «از آنجایی که مسعود ده‌نمکی کارگردان و تهیه‌کننده فیلم سینمایی «اخراجیها-3» در سال گذشته مشغول ساخت سریال «دارا و ندار» بود لذا در سال 88 و پس از آن ماه‌های ابتدایی سال 89 هیچ مذاکره‌ای با بازیگران یا عوامل پشت دوربین انجام نداده‌است و هم‌اکنون نیز در سفر زیارتی کربلا بسر می‌برد، بنابراین هرگونه خبری مبنی‌بر عقد قرارداد، مذاکره یا زمان شروع این پروژه در رسانه‌ها نقل می‌شود گمانه‌زنی است و صحت ندارد. «اخراجیها- 3» در حال حاضر در مرحله بازنویسی فیلمنامه قرار دارد و با پایان این مرحله، پروژه وارد پیش‌تولید خواهد شد».پروسه انتخاب بازیگران
در یک ماه و نیم پس از انتشار این اطلاعیه و در سکوت خبری فیلمنامه «اخراجیها- 3» به اتمام رسید و پیش‌تولید جدی این فیلم از نخستین روزهای تیرماه 89 در دستور کار ده‌نمکی و تیم همکارانش قرار گرفت. اواخر تیرماه و همزمان با رونمایی از لوگوی «اخراجیها- 3» محمدرضا شریفی‌نیا، نخستین بازیگری بود که برای ایفای نقش «حاجی گرینف» با مسعود ده‌نمکی قرارداد بست تا پروژه وارد مرحله پر سر و صدای انتخاب بازیگر شود. حاشیه‌سازها بار دیگر دست به کار شدند و «آمدن و نیامدن» چهره‌های مختلف را دستمایه گمانه‌زنی قرار دادند. ده‌نمکی در واکنش به همین خبرها عنوان کرد: بازیگری که با 10 تا واسطه می‌خواست در فیلم نقش داشته باشد ولی مناسب این نقش نبود، به‌میدان آورده شده تا حرف دیگران را بزند. وی در قالب یادداشتی با عنوان «روزنوشت‌های ساخت اخراجیها-3» در وبلاگ شخصی‌اش نوشت: «بیش از یک سال از اکران «اخراجیها-2» می‌گذرد اما حاشیه‌سازی‌ها همچنان ادامه دارد. بازیگری که با 10 تا واسطه می‌خواست در فیلم نقش داشته باشد ولی مناسب این نقش نبود، به میدان آورده می‌شود تا حرف دیگران را بزند. تشکیلاتی که جلسه می‌گذارد تا در ساخت «اخراجیها-3» شراکت مالی داشته باشد، بعد از ناامیدی بیانیه می‌دهد و موج‌آفرینی می‌کند و برخی دوستان خوب را قربهًْ‌‌الی‌الله به میدان می‌آورد... همه کسانی که روی مالکیت معنوی نام اخراجیها برای صدور پروانه ساخت کارشکنی می‌کردند، در برابر فریب دادن مردم و سوءاستفاده از لوگوی فیلم و اسم فیلم سکوت حمایت‌آمیز در پیش می‌گیرند». با وجود این کارشکنی‌ها و حاشیه‌سازی‌ها سرانجام نخستین فهرست بازیگران به‌طور رسمی اعلام شد که بر اساس آن حسام نواب‌صفوی، سیدجواد هاشمی، ماشا‌ءالله شاهمرادی‌زاده، علی اوسیوند، قاسم زارع و... به‌عنوان گروه اول بازیگران «اخراجیها-3» معرفی شدند. این فهرست بعدها با عقد قرارداد چهره‌هایی چون امین حیایی، رضا رویگری، اکبر عبدی، فخرالدین صدیق‌شریف، مریم سلطانی، علی دهکردی، بهنوش بختیاری، مریم کاویانی، سیروس کهوری‌نژاد، سپند امیرسلیمانی، رز رضوی و... کامل شد.این‌بار چی می‌شه؟!
همزمان با پیشرفت پروژه در مرحله پیش‌تولید خبری در رسانه‌ها منتشر شد که در نوع خود جالب توجه بود. اوایل مهرماه از سوی روابط عمومی فیلم سینمایی «اخراجیها-3» مسابقه‌ای تحت عنوان «داستان فیلم سینمایی «اخراجیها-3» را پیش‌بینی کنید» کلید خورد که اعلام شد در آن به یکصد نفر از افرادی که نزدیک‌ترین داستان به فیلمنامه را پیش‌بینی کنند، هدایای نفیسی تعلق خواهد گرفت. برای این منظور هم علاقه‌مندان می‌توانستند با تکمیل و ارسال فرم، پیش‌بینی‌های خود را اعلام کنند اما برخی ترجیح دادند پیش‌بینی‌های خود را در قالب «پیشگویی»(!) رسانه‌ای کنند و بار دیگر حاشیه‌هایی برای تازه‌ترین ساخته ده‌نمکی بسازند. این‌بار هم روابط عمومی دست به کار شد و با انتشار اطلاعیه‌ای اعلام کرد: «داستان «اخراجیها-3» هیچ ربطی به حوادث پس از انتخابات ندارد». البته در همین اطلاعیه تصریح شده بود: «اخراجیها- 3 طنزی سیاسی است» و این کافی بود تا علاقه‌مندان 2 قسمت نخست بیش از پیش خود را آماده تماشای سومین قسمت «اخراجیها» کنند.کسی به روی خودش نمی‌آورد
دهمین روز آذرماه 89 سرانجام کار نگارش چندین‌باره فیلمنامه و نیز عقد قرارداد با عوامل و بازیگران به پایان رسید تا ده‌نمکی رسما فیلمبرداری یکی از جنجا‌لی‌ترین ساخته‌های سینمایی سال را آغاز کند. خود ده‌نمکی همان روز در وبلاگش نوشت: «ساخت قسمت سوم «اخراجیها» کاری بس دشوار است که تا 3ماه شبانه‌روز درگیر آن خواهم بود. مشکلات از همیشه بیشتر و کار از هر 2 قسمت گذشته سخت‌تر است. نمی‌دانم سیاستمداران چقدر طاقت شوخی دارند اما «اخراجیها» یک طنز سیاسی است. یک جورهایی آینه زمانه ماست. آدم‌های بعد از جنگ که امروز هرکدام یک نماد هستند؛ از خودم بگیر تا چپ و راست سیاسی. ولی خوبی‌اش این است که مثل همیشه تنها هستم. هر وقت بیشتر تنها می‌شوم بیشتر حضور خدا را باور می‌کنم. اسپانسرهای تبلیغاتی بر اثر لابی‌ها و سنگ‌اندازی‌های گروه‌های فشار سیاسی جناحی پاپس کشیدند و مجبورم «اخراجیها» را با اخذ وام از بانک بسازم و قید درآمدهای تبلیغاتی را بزنم. شکر خدا کسی هم به‌روی خودش نمی‌آورد که «اخراجیها»یی که میلیون‌ها نفر را به سینماها کشید و زینت بخش نمودارهای آماری دوستان شد، آیا مشکلی دارد یا نه؟ اما چه غم... گر نگه‌دار من آن است که من می‌دانم/ شیشه را در بغل سنگ نگه می‌دارد...».دورخیز برای جشنواره
فیلمبرداری «اخراجیها-3» آغاز شد. بیشترین نمود این آغاز هم در سکانس‌های شهری فیلم بود که با فراهم آوردن شرایط رقابت‌های انتخاباتی 2 نامزد در سطح شهر گروه «اخراجیها» را در مرکز توجه پایتخت‌نشینان قرار می‌داد. ده‌نمکی بعدها اعلام کرد که مردم با شور و حالی فراتر از انتظار با گروه همکاری می‌کردند و در مواردی حتی نقش سیاهی‌لشکرهای فیلم را بی‌چشمداشت برعهده می‌گرفتند. مراحل تولید با سرعت و طبق برنامه پیش می‌رفت و براساس همین برنامه‌ریزی چندان دور از انتظار نبود که فیلم بتواند در جشنواره بیست و نهم فیلم فجر حضور داشته باشد. نخستین روز دی‌ماه 89 مسعود ده‌نمکی در مقام تهیه‌کننده فیلم در حالی فرم حضور «اخراجیها-3» در جشنواره فجر را تکمیل کرد که طبق اعلام روابط عمومی تنها 40 درصد فیلمبرداری پروژه طی شده بود. اما با توجه به انجام تدوین همزمان توسط محسن توکلی انتظار می‌رفت فیلم بموقع برای حضور در جشنواره فجر آماده شود. عبور از کنار خطوط قرمز
در همان روزهای فشرده‌کاری گروه برای حضور در جشنواره اما مسعود ده‌نمکی بار دیگر دست به قلم برد و اندکی بیشتر درباره محتویات و البته دشواری‌های «اخراجیها-3» گفت: «گرچه ساخت طنزهای سیاسی در همه جای دنیا مرسوم است اما عده‌ای بی‌جنبه کاسه داغ‌تر از آش شده‌اند و شوخی با سیاستمداران را اهانت به مقدسات پنداشته و شروع به موج‌سازی علیه «اخراجیها» کرده‌اند. جالب توجه اینکه این اعتراض کسانی است که به قول آقای بهروز افخمی زمانی خودشان معترض به خطوط قرمز مصنوعی بودند اما در مقابله با «اخراجیها» مدافع خطوط قرمز شده‌اند. البته من برخلاف آقای افخمی معتقدم کار طنز «اخراجیها» عبور از خطوط قرمز نیست، بلکه با ظرافت از کنار آنها می‌گذرد. اگر این ظرافت‌ها رعایت نشود باعث سوءتفاهم خواهد شد. اتفاقی که بارها قبلا افتاده است». شوخی با احمدی‌نژاد!
ده‌نمکی در ادامه همین دلنوشت به نکته دیگری هم اشاره کرد: «آقایان در فیلم‌هایشان به اسم طنز به شخصیت‌های انقلابی و باورها توهین می‌کنند و باکشان نیست و البته دولتمردان ما هم به خاطر اعتقاد یا پز روشنفکری از کنار این اهانت‌ها می‌گذرند ولی وقتی شایعه شوخی با خود آنها وسط می‌آید پشت مقدسات پنهان می‌شوند و از همه جالب‌تر دعوت مردم به قاچاق «اخراجیها» است! سایت‌های منتسب به حضرات برای لطمه زدن به «اخراجیها» به طور غیرمستقیم توسط کاربران خود مردم را دعوت به کپی فیلم می‌کنند». وی تصریح کرد: «این بار در «اخراجیها» با زبان طنز و کنایه با همه کار داریم؛ از چپ گرفته تا راست، گروه فشار گرفته تا گروه‌های تحت فشار. از خودمان تا خودتان. مساله جالب توجه فیلم شوخی با دکتر احمدی‌نژاد است. وقتی ایشان از فیلم و مراحل آن پرسید، به ایشان گفتم: حسابی با شما هم شوخی کرده‌ایم بویژه درباره مناظره‌ها! امیدوارم ناراحت نشوید». عبور از خان جشنواره
«جنگ تمام شده، اخراجیها و دیگر همرزمانشان به شهر بازگشته‌اند و هرکس در پی کسب و کاری است، یک برنامه زنده تلویزیونی در تلاش است تعدادی از آن رزمندگان را برای حضور در یک برنامه دعوت کند، شرایط نامساعد حال یکی از این همرزمان او را راهی بیمارستان می‌کند اما بر اثر حوادثی در سطح شهر دیر به بیمارستان می‌رسد و تا پای شهادت پیش می‌رود و این بهانه‌ای برای حضور همرزمان سابق در بیمارستان می‌شود که حالا هریک شأن و شخصیتی جدید دارند و...». این خلاصه داستانی است که همزمان با اعلام پایان فیلمبرداری «اخراجیها-3» پس از 45جلسه در رسانه‌ها منتشر شد تا فیلم وارد گذرگاه صعب‌العبور آماده‌سازی برای حضور در جشنواره شود. فیلم برای بخش اصلی رقابت جشنواره از سوی هیات انتخاب معرفی شد و در روزهای میانی جشنواره خبر رسید نسخه 150 دقیقه‌ای آن در جشنواره رونمایی خواهد شد. 24 بهمن‌ماه یعنی 2 روز مانده به اختتامیه جشنواره، تاریخی بود که از سوی روابط عمومی فیلم برای اکران در جشنواره مشخص شده بود اما زمان بالای فیلم فرصت نهایی کردن کار را ندارد و روز 25 بهمن ده‌نمکی اعلام کرد: «به دلیل آماده نمایش شدن «اخراجیها-3» در صبح امروز و پایان داوری‌های بخش مسابقه سینمای ایران در شب گذشته، این فیلم از بخش داوری‌های جشنواره کنار گذاشته شد». با این وجود فیلم در واپسین روز جشنواره در 4سئانس ویژه در سینماهای مردمی جشنواره روی پرده رفت تا به‌رغم بازماندن از داوری، علاقه‌مندان فرصت تماشای این فیلم را از دست ندهند. «اخراجیها-3» از صبح فردا روانه پرده سینماها شده و از این به بعد این مخاطبان و دوستداران «اخراجیها» هستند که جایگاه آن را در تاریخ سینمای ایران مشخص خواهند کرد. آیا این آخرین قسمت از سه‌گانه «اخراجیها» می‌تواند گوی سبقت را از قسمت دوم ربوده و سیر سعودی استقبال مردمی از این فیلم را امتداد دهد؟ پایان هفته نخست اکران هم می‌توان در این‌باره نظری نزدیک به یقین داد، عجله نداشته باشید.
مروری بر اکران نوروزی سینماها
«جدایی نادر از سیمین»، «زن‌ها شگفت‌انگیزند»، «یکی از ما دو نفر» و «3 درجه تب» از فیلم‌های اکران نوروزی هستند که نمایش آنها از امروز آغاز می‌شود. «جدایی نادر از سیمین» به تهیه‌کنندگی و کارگردانی اصغر فرهادی که در جشنواره فیلم فجر و جشنواره فیلم برلین حضوری موفق داشت، با بازی لیلا حاتمی، شهاب حسینی، پیمان معادی، ساره بیات، سارینا فرهادی، علی‌اصغر شهبازی، بابک کریمی، شیرین یزدان‌بخش، کیمیا حسینی و با حضور مریلا زارعی درباره 2 زوج در آستانه جدایی است که نگهداری فرزندشان برای آنها مشکلاتی به وجود می‌آورد. «زن‌ها شگفت‌انگیزند» به کارگردانی مهرداد فرید داستان 3زن از 3 طبقه اجتماعی مختلف است که به یک خودآگاهی مشترک می‌رسند. افسانه بایگان، بهاره رهنما، الهه حصاری، حمید گودرزی، جمشید هاشم‌پور، رضا داوودنژاد، سیامک اشعریون، ناصر سهرابی و بهنوش بختیاری در این فیلم کمدی ایفای نقش می‌کنند. «3 درجه تب» به کارگردانی حمید رضا صلاحمند هم با بازی رضا عطاران، الهام حمیدی، امیرعلی دانایی، علی صادقی، سیروس گرجستانی، حسین عابدینی و مهتاج نجومی داستان زنی است که در آستانه ازدواج مجبور به تعویض شناسنامه خود می‌شود و در این راه اتفاق عجیب و غریبی برایش رقم می‌خورد. «یکی از ما دو نفر» آخرین ساخته تهمینه میلانی داستان 2آرشیتکت را روایت می‌کند که از 2 دنیای متفاوت می‌آیند و به لحاظ فکری و جهان‌بینی با هم متفاوت هستند. در این فیلم بهرام رادان، السا فیروزآذر، همایون ارشادی، دانیال عبادی، آنا نعمتی، الناز فیروزآذر، پیام صالحی، سارا خوئینی‌ها و سمانه پاکدل به ایفای نقش می‌پردازند. در این میان مهم‌ترین فیلم‌های اکران نوروزی «اخراجیها- 3» و «جدایی نادر از سیمین» هستند و دیگر فیلم‌هایی که روی پرده رفته‌اند، نمی‌توانند تهدیدی برای این فیلم‌ها باشند، رقابت بزرگ میان 2 فیلم است که با 2 سلیقه متفاوت و از 2 منظر کاملا جدا از یکدیگر ساخته شده است. فیلم‌های دیگری که نوروز 90 اکران می‌شوند قابلیت تبدیل شدن به پدیده اکران را ندارند و همین مساله موازنه را به نفع «اخراجیها- 3» برهم می‌زند، «زن‌ها شگفت‌انگیزند» به کارگردانی مهرداد فرید و «3 درجه تب» به کارگردانی حمیدرضا صلاحمند فیلم‌هایی متوسط هستند که در بهترین شکل می‌توانند فروشی معقول داشته باشند اما مطمئنا در جدال با «اخراجیها- 3» و «جدایی نادر از سیمین» حرفی برای گفتن ندارند. فیلم سینمایی «یکی از ما دو نفر» به کارگردانی تهمینه میلانی یکی دیگر از فیلم‌های نوروزی سال 89 است، میلانی که 2 فیلم آخرش «سوپراستار» و «تسویه‌حساب» اوایل سال روی پرده رفته‌اند، زمانی مناسب را برای نمایش فیلمش انتخاب کرده اما تکرار موفقیت «سوپراستار» برای «یکی از ما دو نفر» بعید به نظر می‌رسد.