۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۳:۱۴

آن سیاست، این سینما

حسین قدیانی
 

آن از سانس سیاست، این از سکانس سینما. آن از صندوق، این از گیشه. آن از لشکرکشی در کف خیابان، این از قشون‌کشی هنگام اکران. آن از داغ نفاق، این از ننگ قاچاق. آن از انگ تقلب، این از رنگ دغل. آن از دروغ و توهم، این از بایکوت و تخریب و ... کاش معاندان جمهوری اسلامی این همه در برابر رای و سلیقه اکثریت در سیاست و سینما، بی‌تحمل و خشن نبودند. کاش می‌شد فیلم سینمایی را روی پرده نقره‌ای نگاه کرد و نه سراپرده‌ای از سیاست، همراه با آدم‌های عقده‌ای. کاش سالن سینما، دفتر حزب نباشد. کاش می‌شد بیننده هر فیلمی خارج از فضای دوقطبی، به تحلیل و نقد فیلمی که دیده است، بپردازد. خوبی‌هایش را بشمرد و بدی‌هایش را بگوید. کاش بی‌تابی اصحاب سبز موجب نمی‌شد برخی خیال کنند «اخراجی‌های 3» نماد نظام است و «جدایی نادر از سیمین» فیلم اپوزیسیون. کاش می‌شد بچه‌حزب‌اللهی‌هایی که به «اخراجی‌های 3» بیشتر از 1 و 2 نقد دارند، نقدشان را به گوش مسعود ده‌نمکی برسانند و کاش دگراندیشانی که «جدایی...» را باوجود قصه خوب، بیش از حد غصه‌دار و سیاه و نابردبار می‌خوانند، دیدگاه خود را به اصغر فرهادی عرضه کنند... نه! اشتباه نشود؛ من اتفاقا هنر را اصلا جدا از سیاست نمی‌دانم و نمی‌خواهم. هنر وسیله‌ای است برای ابراز عقاید هنرمند که حتما بخشی از این عقاید، سیاسی است. من با این جمله که «چون مسعود ده‌نمکی متعلق به نیروهای حزب‌اللهی است، پس حق ندارد فیلم بسازد»، مخالفم. ما که ادعا نداریم در دین همه صاحب‌نظرند اما فداییان مکتب هرمنوتیک، کاش سینما را ملک طلق خود نخوانند و مسعود ده‌نمکی را تحمل کنند. مسعود ده‌نمکی اگر چه از دل شلمچه و جبهه بیرون آمده است، لیکن سینمایش، چه از حیث مسائل فنی و چه از منظر محتوا، آرمان حزب‌الله نیست، اگر چه در همین چارچوب تعریف می‌شود و چون در همین چارچوب تعریف می‌شود با استقبال بی‌سابقه مردم روبه‌رو شده است. بچه‌حزب‌اللهی‌ها حق دارند سینمای مسعود ده‌نمکی را نقد کنند؛ خوبی‌ها و بدی‌هایش را گوشزد کنند، برادرانه حرف بزنند و منصف باشند و از یاد نبرند که ده‌نمکی در سینما تازه اول راه است و «اخراجی‌های 3» سومین فیلم سینمایی اوست. هر اندازه که این حق برای قشر متدین و انقلابی جامعه محفوظ است، اهالی نقد و سینما از یک سو و اپوزیسیون هنری نظام از سوی دیگر، حق بایکوت، تخریب، بنر پاره کردن، تهمت زدن به سلیقه مردم و قاچاق «اخراجی‌های 3» را ندارند، چرا که همه این کارها بی‌اخلاقی است و با بدیهی‌ترین اصول انسانی ناسازگار است. چه آحاد جامعه به عنوان مردم از فیلم ده‌نمکی خوش‌شان بیاید، چه من به عنوان بچه‌بسیجی نسبت به این فیلم، نقطه‌نظراتی مثبت و منفی داشته باشم و چه به دنبال قاچاق فیلم «اخراجی‌های 3» باشم تا جلوی فروشش را بگیرم... آری! با همه این چون و چراها باید 2نکته را معترف بود؛ نخست اینکه سینمای ما بشدت به مسعود ده‌نمکی بدهکار است و دیگر اینکه اتفاقا با تعریف دگراندیشان از سینما «اخراجی‌های 3» فیلم خوبی است. مهم نیست مسعود ده‌نمکی بلد است پیپ بکشد یا نه. مهم نیست موهایش تا شانه نمی‌رسد. مهم نیست اهل فیگور نیست. مهم نیست مثل اهالی هنر دک و پز ندارد. مهم نیست موهایش را بغل شانه می‌کند. مهم نیست جمع کثیری از بازیگران سینما را به بازی در فیلمی علاقه‌مند کرده که خروجی‌اش به نفع نظام است. مهم نیست فیلم‌های او از حیث قصه‌گویی ضعیف است. مهم نیست منِ نوعی از کدام زاویه منتقد او هستم. مهم نیست واقعا درد تعهد دارم و یا مرض حسادت. هیچ کدام اینها آن اندازه اهمیت ندارد که اعتراف کنیم سینمای امروز با آن همه دک و پز و موی بلند و سیگار برگ و شلوار لی و پیراهن دکمه باز و ساز و آواز و صد دست آفتابه و لگن، به مسعود ده‌نمکی، سردبیر سابق نشریات شلمچه و جبهه، به این بچه بسیجی کربلای پنج و کربلای رنج، به این بچه هیاتی؛ از اساس بدهکار است. اگر اخراجی‌های ده‌نمکی نبود، سینما و اصحاب سینما تا مرگ کامل فاصله‌ای نداشتند. اصولا فیلمی که دیده نشود، خوب و بد بودنش حتی اگر مهم باشد، بی‌تاثیر است. خوشمان بیاید یا بدمان بیاید، مردم با سالن‌های سینما قهر بودند و ده‌نمکی با «اخراجی‌ها» مردم را دوباره به سالن‌های سینما کشاند. آن پیرمردی که در گوشه سینما بوفه دارد، آن کتابفروش خیابان انقلاب که «چپ» است، آن آبمیوه‌فروش و آن صاحب کافه و اغذیه خوب می‌دانند که من چه دارم می‌گویم. این جماعت به چیزی که گفتم، معترفند که اخراجی‌ها چرخ اقتصاد سینما را دوباره چرخاند. با این همه چرا ارباب سینما و اصحاب اپوزیسیون این همه با اخراجی‌ها نامهربانند؟.... اینجاست که باید از نقد سینمایی، به تحلیل سیاسی پرداخت و به جای لنز از بنز سخن گفت. به همان دلیل که در میدان سیاست، احمدی‌نژاد برای ارباب قدرت و اصحاب ثروت، وصله‌ای نچسب بود، ده‌نمکی هم گویی با دوربینی که روی دوش خود گذاشته، وارد منطقه ممنوعه شده. اگر در سیاست، آقازاده‌ها خود را متولی می‌دانند، سینما هم برای عده‌ای حکم دکان را دارد و خوش‌شان نمی‌آید یکی خارج از حلقه تنگ و تاریک محفل شبانه خودشان -آن هم کی؟... مسعود ده‌نمکی!- بیاید و کاسبی‌شان را خراب کند. اخراجی‌ها اگر هجو باشد، هجوآمیزتر از سینمای عشق‌های مثلثی نیست. اگر جلف باشد، لوس‌تر از فیلم‌های زرد نیست. اگر هتاکانه باشد، توهین‌آمیزتر از فیلم «فرزند صبح» نیست... و اما اخراجی‌ها در سینمایی که اصحابش مدام دم از مردم، گیشه، سلیقه مخاطب و مخاطب‌محوری می‌زنند، حتما فیلم فاخری است.

اگر تعریف سینما چرخیدن بر اساس ذائقه مردم و کسب رضایت توده‌ها باشد، اخراجی‌ها بی‌رقیب است. اگر سینمای خوب، بنا به ادعای روشنفکران، سینمایی درآمدزاست، ده‌نمکی بهترین کارگردان سینمای ماست... . ولی چون مسعود، نه فقط روشنفکر نیست که روشنفکری را ناسزا می‌داند، باید فیلمش قاچاق شود. باید بنر فیلمش پاره شود. باید تحریم شود. باید به مردم گفت: این فیلم را نبینید. باید به او فاشیست گفت. باید تخریبش کرد... و اگر با همه این کارها باز هم «اخراجی‌های 3» فروش خوبی داشت، باید باز هم ادعای تقلب را مطرح کرد و اینکه عده‌ای را از شهرستان‌ها با اتوبوس به سینماهای تهران می‌آورند و...! بگذریم که دیروز یکی از سایت‌های اینترنتی منتسب به روشنفکران نوشته بود: «کسانی که «جدایی...» را رفته‌اند و دیده‌اند، از اقشار تاثیرگذار جامعه هستند و پولی که بابت بلیت می‌دهند، تا نخورده است...!» با این همه علاقه من به مسعود ده‌نمکی - و نه اخراجی‌ها!- دلیل نمی‌شود دیدن فیلم اصغر فرهادی را بر دیگران حرام کنم و تحریم کنم و تخریب کنم و بنر آن را پاره كنم و فحش بدهم و قاچاق کنم و... . طرفه حکایتی است: اصغر فرهادی در لایه‌های پنهانی فیلمش که خود هم تلویحا به آن اشاره کرده، قائل به «نسبیت اخلاق» است اما در مصاحبه با ویژه‌نامه‌های نوروزی، آنجا که به بازتاب‌ فیلمش میان تماشاگران اشاره می‌کند، معترف است که بیننده پیام فیلم را نگرفته و در همه‌جا حتی اکران خارج از ایران، دروغ را در هر صورتی بد می‌داند و اخلاق را نسبی نمی‌خواند... باورم هست: نه «جدایی...» آنقدر که بالاترین و فیس‌بوک ادعا می‌کنند، ضدنظام است و نه «اخراجی‌های 3» سینمای موعود انقلاب اسلامی. اپوزیسیون اما با این ادعا، هم به مسعود ده‌نمکی خدمت کرد و هم به اصغر فرهادی، خیانت. حالا باید به حضرات اپوزیسیون گفت: به جای گفتمان اکثریت-اقلیت بروید برای زندگی‌تان سناریو بنویسید!

ارسال نظر
captcha
پربیننده