جنگ داخلی در ساحل‌عاج و حمله نیروهای ناتو به لیبی قاره آفریقا را بعد از دهه‌ها جنگ و درگیری بار دیگر بی‌ثبات کرده است.
بحران سیاسی در لیبی که در نهایت منجر به کشتار وحشیانه نیروهای کلنل قذافی علیه مردم شد اکنون وارد فاز تازه‌ای شده و سیر تحولات تا اندازه‌ای سریع است که به نظر نمی‌رسد بتوان پیش‌بینی صحیحی از آن داشت. در این حالت باید این سوال اساسی را مطرح کرد که ناآرامی‌ها در لیبی و ساحل‌عاج آیا با یکدیگر در ارتباط هستند یا خیر؟ و در صورت مثبت بودن این پاسخ باید آن را موشکافانه بررسی کرد. ساحل‌عاج یکی از اقتصاد‌های قدرتمند آفریقاست که انتخابات ساده ریاست‌جمهوری در آن درنهایت بعد از گذشت بیش از 4 ماه منجر به یک جنگ داخلی شده است. 2 جنگ داخلی با یک تفاوت عمده در قاره سیاه در حال پیگری است؛ در یکی نیروهای خارجی حضوری فعال دارند و در دیگری حمایت‌های خارجی نقش‌آفرین هستند.
سلاح و پول در این منطقه از جهان حرف نخست را می‌زنند، این در حالی است که بحران در بخش‌های دیگری از جهان بدون حضور این 2 عنصر قابلیت کنترل دارند. دولت‌هایی که دست به کشتار مردم خود می‌زنند با ناپایداری عمیقی مواجه خواهند شد که این مهم در شرایط کنونی با توجه به گسترش بی‌ثباتی می‌تواند عواقب وخیمی را همراه خود داشته باشد. تحولاتی که رسانه‌ها آن را منتشر می‌کنند بخشی از یک واقعیت بزرگ است که گزینش می‌شود. یکی از مسائلی که باید به آن با دقت بیشتری نگاه کرد اهمیت و درجه تاثیرگذاری این تحولات بر عرصه داخلی برخی از کشورها بویژه ایالات متحده است. رخداد‌هایی که برای معمر قذافی در حال وقوع است به مراتب از پیشامد‌هایی که در ساحل‌عاج چالش‌برانگیز هستند اهمیت بیشتری دارند اما ورود به یک جنگ برای یک رئیس‌جمهور ناموفق مانند اوباما می‌تواند تضمینی برای حضور بیشتر در قدرت باشد. پس از فروپاشی اتحاد شوروی، آمریکا با هر رئیس‌جمهور یک جنگ برون‌مرزی را هدایت کرده است. در دوران بیل کلینتون صربستان با بمباران جنگنده‌های آمریکایی همراه بودند این در حالی بود که در دوران جورج بوش 2 جنگ عراق و افغانستان رخ داد و اکنون در زمان باراک اوباما آمریکا به آفریقا حمله کرده و لیبی را بمباران می‌کند. این بمباران در حالی صورت می‌گیرد که حوادث بعد از سقوط قذافی قابل پیش‌بینی نیست. همانند شکافی که در عراق رخ داد لیبی نیز می‌تواند با چالش‌های جدی در آینده‌اش مواجه شود. اما تمام این تفسیر‌ها در شرایطی است که باراک اوباما با کاهش شدید محبوبیتش در نظرسنجی‌ها روبهرو است و جنگ نجاتبخش لیبی می‌تواند او را برای انتخابات آتی ریاست‌جمهوری امیدوار کند. با اینکه تحولات دنیای عرب به مراتب مهم‌تر از سقوط کمونیسم در 2 دهه گذشته است اما نباید فراموش کرد که یک دموکراسی نوظهور در آفریقا با جنگ داخلی روبهرو و در حال از میان رفتن است.
لیبی و ساحل‌عاج را می‌توان از راه‌های مختلفی در مقابل هم قرار داد. این 2 کشور تفاوت‌های بسیاری دارند اما یک شباهت عمده میانشان وجود دارد که نباید آن را فراموش کرد و آن وابستگی به صادرات است. تا چه زمانی رژیم قذافی می‌تواند بر اندوخته‌های خود حساب کند و تا چه زمان در ساحل‌عاج می‌توان شرایط بحرانی را بعد از یک دهه رشد با شوک بی‌ثباتی متوقف کرد؟ گباگبو، رئیس‌جمهور ساحل‌عاج که بعد از انتخابات نوامبر گذشته کشورش را به بحران کشاند عملا یکی از منفورترین شخصیت‌های سیاسی مانند قذافی است اما چرا به او به اندازه قذافی پرداخته نمی‌شود؟ نیروهای فرانسوی در این کشور حضور دارند اما اظهارنظر جدی از آمریکا شنیده نمی‌شود. اگر نیروهای ناتو در آفریقا نیرو وارد کنند جهان در سیطره این پیمان قرار خواهد گرفت اما مالیات‌دهندگان اروپایی تا چه اندازه موافق دخالت نظامی در آفریقا هستند؟ اینها مجموعه سوالاتی است که بی‌پاسخ مانده‌اند و سناریوی آمریکایی بحران لیبی با جدیت از سوی رسانه‌ها پیگیری می‌شود. رژیم گباگبو از سوی اتحادیه آفریقا با تحریم‌های خارجی کمتری روبهرو شد و این کار را برای کنار گذاشتن این رهبر سیاسی سخت‌تر از گذشته می‌کند. ساحل‌عاج می‌تواند نمونه بسیار مناسبی برای تمام آفریقا باشد. اگر جهان نتواند برای کنار گذاشتن گباگبو یکپارچه شود تمام سناریوی دموکراسی‌خواهی در قاره سیاه از بین خواهد رفت؛ دیگر انتخابات برگزار نمی‌شود و نهاد‌های مردمی جای خود را به پادگان‌ها و سلاح جایش را به صلح خواهد داد. مساله لیبی و ساحل‌عاج نشان می‌دهد هیات حاکمه آمریکا درباره مسائل جهانی کمی بیش از پیش با دمدمی‌مزاجی
روبهرو است.
ترجمه: سیدبهزاد اخلاقی
منبع: فارين‌پاليسی