طبیعت را مرگ و حیاتی است که هر سال آن را تجربه می‌کنیم؛ زمستان مرگ طبیعت است و بهار حیات دوباره آن. با آغاز هر بهار طبیعت مجددا زنده می‌شود و حیاتی نو می‌یابد اما این زندگی را خداوند تبارک و تعالی به آن عنایت می‌فرماید و این امری است روشن.
این مقدمه را گفتم تا کمی درباره دل و قلب خودمان بیندیشیم. قلب ما نیز مرگ و حیاتی و زمستان و بهاری دارد. اگر قلب را قساوت بگیرد (مائده: 13) یا ناپاک باشد (مائده: 41) یا بیمار شود (بقره: 6) یا بر آن مهر خورد (توبه: 87) مرده است. جامع همه این موارد را در عبارت کاشف حقایق، حضرت امام زین‌العابدین سلام‌الله علیه در دعای توبه می‌خوانیم:
«و امات قلبى عظیم جنایتى» «و دل مرا بزرگی جنایتم میرانده است». (مفاتیح الجنان، مناجات تائبین) اما دل مرده را هم می‌توان زنده کرد، چگونه طبیعت را خداوند زنده می‌کند؟ آن زمانی است که قابلیت بهاری شدن را پیدا کند. قلب ما را نیز خداوند؛ آنگاه که شایستگی بهاری شدن را پیدا کند، زنده می‌فرماید و بهار: «فأحیه بتوبهًْ منک» «خدای من! قلبم را با توبه‌ای از جانب خود زنده کن» (همان). آری! قلب ما در دست خداست، اگر ما آن را خانه‌تکانی کرده باشیم و با آب توبه شست‌وشو داده باشیم، خداوند آن را زنده می‌فرماید. این قلب بهاری را قرآن به عنوان «قلب سلیم»، «سالم از هرگونه شرک و فساد و پاک از هرگونه غیرخدا و غرایز نفسانی» می‌نامد. (صافات: 84) قلب سلیم؛ دلی پاک از اغیار است که غیرخدا در آن نیست. (الکافی، 2/16)
مناسب است اشارهای به حقیقت قلب داشته باشیم. حقیقت قلب چیست؟ منظور ما از قلب، عضو صنوبری درون سینه نیست که حیات ظاهری انسان به آن است بلکه قلب در زبان قرآن و روایات، حقیقت وجودی ماست، اساس همه ویژگی‌های انسان، قلب اوست، معرفت، فهم و شناخت، تمایلات و آرزوها؛ همه در قلب انسان است، پس اگر قلب سالم و پاک باشد، همه اندیشه‌ها و خواست‌ها و تمایلات پاک خواهد بود و عاقل هیچگاه حاضر نمی‌شود حقیقت خود را به زخارف پست دنیوی آلوده کند و همه تلاشش این است که در نسیم جانبخش الهی قلب را زنده نگه دارد.
صوفى صومعه عالَم قدسم لیکن
حالیا دیر مغان است حوالتگاهم
با من خاک‌نشین خیز و سوى میکده آى
تا در آن حلقه ببینى که چه صاحب جاهم
(حافظ)
و این قلب بهاری است که هیچ عیبی در آن نیست؛ پاک است و نرم؛ پرعطوفت و سالم و در برابر حق و حقیقت انعطافپذیر و این قلب، حرم خداست که بهترین سرمایه انسان برای سیر و سلوک به سوی محبت حقیقی و درک حقایق متعالی و زندگی سعادتمند انسانی است. بیایید دل خود را بهاری کنیم.