حذفصفرهای پول ملی یکی از مسائل مهم جامعه اقتصادی ما پس از آغاز اجرای قانون هدفمندی یارانهها محسوب میشود، طوری که اظهار نظرهای فراوانی در این باره منتشر شده و موافقان و مخالفان بسياري پیدا کرده است. طرحی که هنوز در ابتدای راه هم قرار ندارد و اینچنین دوست و دشمن تراشیده باید جایگاه ویژهای در سیاستهای اقتصادی داشته باشد .
برای حذف صفر از پول ملی باید به چند نکته توجه کرد.
1-
هدف از حذف صفر از پول ملی چیست؟ پاسخ به این سوال میتواند حلال بسیاری از مسائل در این موضوع باشد. موافقان این طرح اعتقاد دارند حذف صفر ارزش پول ملی را افزایش داده و یکی از عوامل مهار تورم میشود اما در مقابل بسیاری معتقدند که مهار تورم با کاهش صفرهای پول ملی رابطه عکس دارد و میتواند خود عامل تورم شود. به هر حال افزایش ارزش پول ملی یکی از اهداف اجرای این طرح عنوان شده که قابل تامل است، اما برای اینکه طراحان حذف صفرهای اضافی به اهداف خود برسند راهی طولانی در پیش دارند.
2-
کشورهای زیادی برای بهبود اوضاع پولی و مالی خود اقدام به حذف صفر و یا تغییر واحد پول ملی خود کردهاند که نتایج مختلفی در پی داشته است. کشور برزیل از سال 1930 تا کنون در 6 مرحله 18 صفر را از پول ملی حذف و 8 بار واحد پول خود را تغییر داده که در این زمینه رکورددار بوده است. با این وجود برزیل را میتوانیم یکی از کشورهای موفق دراین زمینه بنامیم چرا که دولت این کشور پس از بسترسازی مناسب و اتخاذ سیاست مالی درست در سال 1993 توانست پس از حذف 3 صفر از پول ملی تورم را مهار کرده و رشد اقتصادی را تجربه کند. هلند به عنوان یکی از کشورهای اروپایی موفق در زمینه حذف پول ملی شناخته میشود که توانست با اعمال سیاست شدید انقباضی در سیاست پولی، حجم پول را کنترل کرده و در اواخر دهه 60 میلادی با حذف 4 صفر از پول ملی تورم صددرصدی را مهار کند. ترکیه نیز یک نمونه موفق در زمینه حذف صفرهای پول ملی به شمار میرود که اجرای این طرح علاوه بر ایجاد تسهیلات فراوان در مبادلات تجاری یکی از عوامل رونق اقتصادی این کشور نام گرفت. تورم در ترکیه از ابتدای دهه ۸۰ آغاز شده و با شتاب به پیش رفت. هر دلار آمریکا که در سال ۱۹۸۸ با ۱۴۲۲ لیر قدیم ترکیه مبادله میشد در سال ۲۰۰۳ به بیش از 1/5 میلیون لیر قدیم رسید. در این شرایط قیمت یک ساندویچ در ترکیه به ۳ میلیون لیر رسید. از سال ۱۹۸۱ به این سو در ترکیه هر 2 سال یک بار نیاز به اسکناسهای درشتتر احساس میشد و در یک چرخه ۲۵ ساله، درشتترین اسکناس ترکیه از ۵ هزار لیر به یک میلیون لیر تبدیل شد. تعداد بیشمار صفرها در ارقام اقتصادی و مبادلات که گاه تا چند تریلیون لیر میرسید، مشکلات فراوانی را در مسیر عملیات حسابداری و نگهداری حسابها به وجود آورده بود. از آغاز سال ۲۰۰۵ اسکناسهای جدید ترکیه با عنوان لیر جدید منتشر شدند. هر یک لیر جدید معادل یک میلیون لیر قدیم است و به این ترتیب ترکیه در یک مرحله 6 صفر را از اسکناس حذف کرد. مهار تورم در ترکیه با نظارت و دستورالعملهای صندوق بینالمللی پول انجام گرفت. این کشور به عنوان یک نمونه برگزیده در مهار تورم از سوی این نهاد بینالمللی معرفی شد. ترکیه پیش از آنکه اقدام به حذف صفرها کند تورم را به طور کامل مهار کرد.
3-
در مقابل کشورهای فراوانی قرار دارند که حذف صفر از پول ملیشان نه تنها کمکی به آنها نکرده بلکه موجب به وجود آمدن مشکلات فراوان و تحمل هزینههای گزافی برای آنها شده است. زیمبابوه بهترین نمونه این دسته است. دولت این کشور بارها و بارها صفرهای پول ملی خود را حذف کرده است اما با توجه به این مساله که بسترسازی مناسبی در این زمینه انجام نشده بود، این طرح به نابودی اقتصاد زیمبابوه کمک فراوانی کرد.
4-
بعضی مخالفان طرح حذف صفر از پول ملی، نبود بستر مناسب در بین مردم و عدم آمادگی لازم را از دلایل مخالفت خود بیان میکنند درحالی که به این نکته توجه ندارند که هم اکنون مردم در مبادلات ساده خود 4 صفر پول ملی و حتی خود واحد پول ملی را حذف کردهاند. به عنوان مثال هیچ گاه یک کارمند نمیگوید «من 5 میلیون ریال حقوق میگیرم» و به «500 تومان حقوق میگیرم» اکتفا میکند. یا هیچ فروشندهای نخواهد گفت که «قیمت این کفش 200 هزار ریال است» و از جمله « این کفش 20 تومان است» استفاده میکند. هم اکنون ریال که واحد رسمی پول ملی است، کمترین ارزشی در مبادلات روزانه مردم ندارد و از این کلمه فقط در بانک یا گزارشهای اقتصادی دولت استفاده میشود. اگر 4 صفر از پول ملی حذف شود و واحد پولی تغییر نکند، ریال احیا شده و بار دیگر اعتماد مردم به واحد پول ملی خود جلب میشود. مردم از سالها قبل 4 صفر را حذف کردهاند و این موضوع کمک فراوانی برای اجرای این طرح به دولت خواهد کرد.
5-
لاینا موسلی، استاد اقتصاد دانشگاه کارولینای شمالی در آمریکا درباره کشورهای حذفکننده صفر از پول ملی تحقیق فراوانی کرده که نکات جالبی در پی داشته است. موسلی درمقاله معروف خود آورده که کاهش صفرهای پول ملی، افزایش ارزش پول را در پی دارد و این مساله مانع نفوذ منفی ارزهای خارجی در اقتصاد کشور میشود و سرمایهگذاری خارجی را افزایش میدهد. در مقابل حذف صفرهای پول بدون اصلاحات اقتصادی به مهار تورم کمک نمیکند.
6-
کاهش حجم اسکناس، ساده شدن مبادلات، سهلتر شدن نقل و انتقال پول و کاهش آثار روانی تورم کمترین وظیفهای است که حذف صفرها بر عهده دارد که اگر حتی به این اهداف دست یابیم نشاط پولی را در اقتصاد جامعه شاهد خواهیم بود.
7-
تجربه سایر کشورها در حذف صفر از پول ملی نشان داده که برای اجرای این طرح مهم، لازم است سیاست پولی و مالی کشور در صدد فراهم آوردن بستری مناسب برای مهار تورم باشد. قانون هدفمندی یارانهها که با همت ملت و دولت چند ماهی است آغاز شده، فرصت مناسبی برای دولت محسوب میشود تا بتواند زمینه مهار تورم و ایجاد بستری مساعد برای حذف چند صفر از پول ملی را فراهم آورد و سامانی به واحد پول ملی فراموش شده، بدهد.