اسدالله خسروی:
«ریال» ایران اکنون حال و روز خوشی ندارد و به موجب کم‌ارزش بودن آن نسبت به دیگر ارزهای رایج دنیا سال‌هاست در رده آخر جدول واحدهای پولی جهان جا خوش کرده است. از سوی دیگر نشر سالانه اسکناس‌های درشت و عدم ضرب سکه‌های یک تا 250 ریالی توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی در سالیان متمادی نیز گواه بر این بوده که ریال ایران در مقیاس پایین، ارزش حقیقی و جایگاه واقعی خود را از دست داده است. همچنین در سنوات گذشته به دلیل کاهش قیمتی قدرت خرید ریال، مردم نیز در عمل لفظ آن را در مبادلات اقتصادی و معاملات روزمره کنار گذاشته و «تومان» را جایگزین کرده‌اند. این در حالی است که تومان حقیقی که جایگاه غیررسمی در واحد پولی ملی دارد نیز به‌تدریج به حاشیه رفته و در عمل مردم سال‌هاست که چندين صفر را از محاسبات و مبادلات خود حذف کرده‌اند، به نوعی که اکنون تقریبا جز در سندهای حسابداری دولتی کسی مثلا 40 میلیون تومان را 400 میلیون ریال عنوان نکرده و در محاورات روزمره همواره به آن 40 تومان می‌گویند. با چنین اوصافی این سوال پیش میآید که چرا دولت در گذشته با توجه به اینکه اکنون یک ریال ایرانی معادل یک‌یازده‌هزارم دلار است، نتوانسته نسبت به ساماندهی واقعی کردن واحد پول ملی کشور اقدامی به عمل آورد. جواب این است که تا بستر‌های لازم و زمینه‌های مناسب تغییر واحد پول ملی و حذف صفرهای اضافی آن هم با کار کارشناسی دقیق و منسجم فراهم نشود، هرگونه تصمیم‌گیری عجولانه غیرعلمی نادرست می‌تواند آثار مخرب زیانباری به اقتصاد کشور تحمیل کند. تجربه مطلوب تغییر و حذف صفرهای پولی بیش از 20 کشور جهان نشان داده اقدام به چنین عملی در شرایط خاص اقدامی مطلوب و مثبت بوده ولی مساله این است که اجرای چنین طرحی چه زمان و به چه علت یا چه روشی در اقتصاد یک کشور نمود عملی به خود گیرد.
خروج ٨ ميليارد قطعه اسكناس
در اين راستا دبيركل بانك مركزي درباره خروج اسكناس و مسكوكات كنوني با توجه حذف 3 يا 4 صفر از پول ملي، گفت: نحوه اجراي حذف صفرها، مشخص‌كننده چگونگي خروج پول‌ها از گردش خواهد بود. سيدمحمود احمدي درباره ميزان خروج اسكناس و سکه ها از چرخه پولي كشور با توجه به حذف 3 يا 4 صفر از پول ملي اظهار كرد: نحوه اجرا و اينكه جايگزيني پول‌هاي جديد در چه مدت زماني انجام خواهد شد، مشخص‌كننده ميزان و چگونگي خروج سكه و اسكناس‌هاي كنوني خواهد بود. به گفته وي معاونت اقتصادي بانك مركزي پيگير اجراي طرح حذف صفرها از پول ملي است و با اجراي اين طرح، همه پول‌هاي رايج كنوني از چرخه مبادلات اقتصادي كشور خارج خواهند شد. دبيركل بانك مركزي گفت: اينكه اين طرح در چه مدت زماني و در چند مرحله انجام خواهد شد، شیوه برنامه‌ريزي‌هاي ما براي حذف اسكناس و مسكوكات كنوني را مشخص خواهد كرد و بايد ديد اجراي اين طرح تدريجي است يا به صورت ناگهاني. وي ارائه آمار دقيق درباره ميزان اسكناس و مسكوكات كنوني كشور را به بعد موكول كرد. به هر حال موضوع ساماندهی واحد پول ملی در ایران سال‌هاست مورد تاکید مسؤولان و کارشناسان اقتصادی بوده و در این باره کارگروهی تخصصی نیز در بانک مرکزی در 2سال گذشته تشکیل شده تا با در دستور کار قرار گرفتن موضوع حذف صفر پول‌ها در آینده مشکل خاصی اقتصاد کشور را در جریان عملیاتی شدن طرح تهدید نکند. ضمن اینکه با اصلاح نظام پولی و حذف صفر، حدود 8میلیارد قطعه اسکناس از چرخه پولی کشور خارج می شود.
ادامه از صفحه اول
پس از اجرای موفق قانون هدفمندی یارانه‌ها در سال گذشته، رئیس دولت محوری‌ترین اصلاح ساختار را در سال‌جاری تحول نظام پول و بانک عنوان کرده و تاکید دارد امسال ساختار فرسوده و ناکارآمد پولی و بانکی کشور که در مسیر نوین و مدرن البته مطابق برنامه‌ریزی‌‌های خاص از پیش تعیین شده قرار دارد، تغییر یابد. در اين باره رئیس‌کل بانک مرکزی نیز در نخستین نشست خبری سال‌جاری بر ضرورت تغییر ساختار نظام بانکی و پولی کشور تاکید کرد و به« وطن امروز» گفت: محور دوم اجرای طرح تحول اقتصادی، ساماندهی نظام پولي و بانکی است که امسال به تدریج شکل اجرایی به خود خواهد گرفت و تا نیمه نخست سال نیز علاوه بر تغییر نام واحد پولی کشور به‌طور قطع 3 تا 4 صفر اضافی از پول ملی کشور حذف می‌شود. اگرچه دکتر بهمنی تصمیم نهایی تغییر نام واحد پولی کشور را برگرفته از نظر جمعی شورای پول و اعتبار می‌داند اما طبق اعلام نظر وی به عنوان رئیس شورای پول و اعتبار واحد پول ملی ایران، ریال باقی‌مانده و پول خرد کشور نیز دینار خواهد شد یعنی هر یکصد دینار، یک ریال. بنا به اين گزارش با حذف صفرهای اضافی از پول ملی نه‌تنها ارزش واقعی ریال نمایان شده بلکه این عمل موجب تسهیل و تسریع امور کشور در محاسبات و مبادلات اقتصادی و... می‌شود و آثار روانی کاهش ارزش پول که مبنای اقتصادی دیگری دارد به مرور از بین خواهد رفت. هر چند برداشتن 4 صفر از پول ملی مقوله‌ای اقتصادی است که سال‌هاست در دستور قرار گرفته اما آنچه اکنون مورد توجه بوده نامگذاری واحد پول ملی است چرا که رئیس‌کل بانک مرکزی پیرامون حذف 4 صفر از پول ملی تعیین زیر واحد «دینار» را عنوان کرده که این واژه در ادبیات ایرانی بیگانه است. حال این سوال پیش میآید که چرا رئیس‌کل بانک مرکزی کلمه دینار را برای پول خرد ملی پیشنهاد کرده در حالی که واحدهای پولی باستان ایران به نام‌های دیگری در تاریخ و فرهنگ کشور همچنان به یادگار مانده است. بنا بر آنچه در لغتنامه دهخدا آمده است، ریشه کنونی دینار از کلمه «دنار» گرفته شده و برای اینکه با مصدرهایی بر وزن فعال می‌آیند اشتباه نشود «نون» آن به «یا» تبدیل شده است. بنابر این گزارش، دینار هم‌اکنون واحد پول کشورهایی از جمله عراق، الجزایر، لیبی، سودان، تونس، اردن، مقدونیه، صربستان و... است. با اين وجود انتظار مي‌رود، مسؤولان بانک مرکزی مجمع و شورای پول و اعتبار در تعیین نام واحد پول ملی دقت لازم را به کار گیرند چرا که پول ملی یکی از مهم‌ترین محمل‌های فرهنگ ملی به‌شمار می‌رود.
حذف صفرها از پول ملي تورمي ايجاد نمي‌كند
همچنين عضو كميسيون اقتصادي مجلس نيز با بيان اينكه حذف صفر از پول ملي با هدف كاهش حجم پول صورت مي‌گيرد، اظهار داشت: اين طرح هيچ تاثيري بر قدرت خريد مردم ندارد.
سيدكاظم دلخوش درباره موضوع حذف صفر از پول ملي، گفت: اين اقدام موجب كاهش حجم توليد پول ميشود و هيچ تورمي ايجاد نمي‌كند. وي ادامه داد: همچنين از نظر تبليغاتي در كنار واحدهاي پولي ساير كشورها قدرت نمايش دارد و تاثيري بر قدرت خريد مردم ندارد.
نايب رئيس كميسيون اقتصادي با بيان اينكه حذف صفر از پول ملي در جهت تسهيل مبادلات صورت مي‌گيرد، خاطرنشان كرد: اين موضوع ارتباطي با ارزش پايه پولي و تورم ندارد و تنها كاهش حجم پول مدنظر است.
علت ارائه پيشنهاد حذف صفر از زبان طراح
طرح حذف صفر از پول ملي در سال 86 توسط غلامرضا مصباحي‌مقدم، عضو كميسيون اقتصادي مجلس و عضو ناظر آن روزهاي شوراي پول و اعتبار مطرح شد كه استقبال اين نهاد و بانك مركزي را به همراه داشت. اين اقتصاددان در تشريح علل اين پيشنهاد با اشاره به گزارش بانك مركزي پيرامون سرانه اسكناس در كشور گفت: براساس گزارش بانك مركزي جمهوري اسلامي ايران سرانه اسكناس در ايران 110 برگ است، در حالي كه در كشورهاي اروپايي 12- 10 برگ و در تعدادي از كشورهاي منطقه 20- 15 برگ است. نماينده تهران در مجلس ادامه مي‌دهد: اين حجم اسكناس موجب از دست رفتن فرصت‌هاي ارزشمند مردم در داد و ستد پول و موجب هزينه‌هاي مادي اضافي براي بانك‌ها از جمله بانك مركزي و مردم شده است. به گفته وي صف‌هاي طولاني بانك‌ها و معطلي ناشي از آن، نصب دستگاه‌هاي شمارشگر در بانك‌ها، تعداد زياد خودپردازها و صف متقاضيان مقابل آنها بلكه بالاتر از اين احساس كمبود آنها، فرسودگي شديد و سريع اسكناس، هزينه چاپ اسكناس، همه حكايت از زيادي تعداد اسكناس در كشور دارد. اين كارشناس اقتصادي علت وجود اين حجم از اسكناس در كشور را تورم‌هاي 3 دهه گذشته عنوان مي‌كند و اظهار مي‌دارد: ارزش پول ملي ايران بشدت كاهش يافته است به‌گونه‌اي كه واحد پول ايران (ريال) هيچ مصرفي ندارد، بلكه يكصد ريالي نيز در معاملات قابل استفاده و توجه نيست و در مورد مسكوكات پولي اكنون ارزش واقعي سكه‌ها بيش از ارزش اعتباري آنهاست در نتيجه سوداگران به جمع‌آوري سكه و ذوب آن و قاچاق به خارج كشور روي آورده‌اند. وي خاطرنشان مي‌كند: در سال 1351 اسكناس یکهزار توماني منتشر شده است، بر اساس برآورد بانك مركزي اكنون قدرت خريد آن یکهزار توماني 128 هزار تومان است. در حال حاضر يكهزار تومان ما نزديك به يك واحد پولي تعدادي از كشورهاست. وي براي حل مشكل پيشنهاد مي‌دهد: در مرحله اول، كارت اعتباري به جاي پول منتشر شود، به احتمال قوي مشابه دیگر كشورهايي كه از كارت اعتباري استفاده مي‌كنند، بيش از 90 درصد معاملات با كارت اعتباري انجام خواهد يافت. مصباحي مي‌افزايد: در مرحله دوم با كاهش نياز به اسكناس براي پاسخ به تقاضاي اسكناس درشت، اسكناس‌هاي 10، 20، 50 و 100 هزار توماني منتشر شود. همچينين مصباحي‌مقدم با اشاره به عدم استفاده مردم در زبان محاوره از واژه ريال استفاده از تغيير نام واحد پولي به تومان يا واژه‌اي شبيه به آن را پيشنهاد مي‌دهد.