وحید اسلام‌زاده: همه‌ساله با فرارسیدن فصل تابستان یکی از دغدغه‌های اصلی خانواده‌ها پرکردن اوقات فراغت فرزندانشان است و این نگرانی با وجود هشدارهای گوناگون کارشناسان درباره افزایش اعتیاد و کاهش سن اعتیاد به نوجوانی و همچنین پدیده‌هایی مانند پرسه‌زنی در شبکه‌های اجتماعی و اینترنت دوچندان می‌شود. این در حالی است که تاکنون خبر چندانی از برنامه‌ریزی برای این ایام از سوی دستگاه‌های متولی اعلام نشده و خانواده‌ها همچنان چشم‌انتظار دولت هستند تا تدبیری برای غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان داشته باشد، چرا که دولت به عنوان سکاندار دستگاه‌هایی مانند وزارت علوم، وزارت آموزش و پرورش و وزارت ورزش و جوانان می‌تواند با نگاه دغدغه‌مند به این موضوع، راهکارهای مناسبی را برای غنی‌سازی اوقات فراغت دانش‌آموزان و جوانان در نظر بگیرد تا اندکی نگرانی خانواده‌ها را کاهش دهد اما آنچه تاکنون درباره اوقات فراغت دانش‌آموزان در میان خبر‌ها به چشم می‌خورد، عملکرد نه‌چندان مطلوب و کمرنگ برخی سازمان‌هاست که به صورت دست و پا شکسته و مقطعی طرح‌هایی را در فصل تابستان اجرایی می‌کنند که این خود باعث نارضایتی بیشتر اولیای دانش‌آموزان از عملکرد این سازمان‌ها می‌شود. در حال حاضر بسیاری از پدران و مادران از سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی مرتبط با دولت انتظار دارند توجه به موضوعات دیگر کشور و حواشی موجود، دانش‌آموزان را از اولویت نینداخته و اوقات فراغت در درجه دوم یا سوم اولویت تعریف نشود.
اوقات فراغت، مهم‌تر از هر زمان
اوقات فراغت امروز بیش از هر زمان دیگری دارای اهمیت است، چراکه ساعات رسمی کار در مراکز کاری کشورهای گوناگون تقلیل یافته و دانش‌آموزان هم که وارد فصل تابستان شده‌اند به این آمار اضافه شده‌اند، بنابراین هر فرد چند ساعت فارغ از کار در اختیار دارد که باید برای استفاده از آنها طبق نظر، میل و امکانات خود برنامه‌ریزی کند. بدیهی است همان‌گونه که استفاده صحیح از اوقات فراغت هم بر زندگی فرد و هم بر جامعه تأثیر مثبت خواهد داشت، استفاده نادرست از آن نیز در هر دو سطح یادشده می‌تواند باعث بروز مشکلات و خسارات جبران‌ناپذیری شود.
نیاز به برنامه‌ریزی دولت در سطح کلان
این درحالی است که بهره‌مندی از اوقات فراغت و انجام فعالیت‌هایی که آموزنده، لذت‌بخش و باعث استراحت باشد هم به آموزش فردی و جمعی نیاز دارد و هم مستلزم برنامه‌ریزی‌های وسیع اجتماعی دولت در سطح کلان است. نحوه گذران اوقات فراغت در جامعه ما در ارتباط با گروه‌های گوناگون مسائل متعددی دارد و اهمیت آن درباره جوانان در طی چندسال گذشته مکرر در سطح جامعه مطرح شده است. البته گذران اوقات فراغت خاص دانش‌آموزان نیست و موضوعی است که در سطح تمام گروه‌های سنی مطرح است و در آینده در کشور ما هم بویژه با تغییرات سنی جمعیت، اهمیت آن برای تمام گروه‌های سنی محسوس است. امروز اوقات فراغت در تفریح خلاصه نمی‌شود بلکه فعالیت‌هایی است که افراد آن را براساس علاقه خویش و پس از انجام تکالیف و الزامات زیستی، خانوادگی، شغلی و اجتماعی، به نحو دلخواه انتخاب می‌کنند و انجام می‌دهند. بنابراین فعالیت‌های فراغتی الزامی و فقط تفریحی نیستند و به دلخواه انتخاب می‌شوند. ناگفته نماند بدون تردید یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های فراغتی که می‌تواند به شکل خانوادگی و به‌طور معمول در ایام معینی از سال صورت گیرد، مسافرت است. در ادبیات ما درباره سفر و تأثیر آن در پختگی انسان مطالب فراوانی وجود دارد که نقش دولت در فراهم آوردن تسهیلات سفر برای خانواده‌ها بسیار پررنگ و غیرقابل‌انکار است اما متاسفانه تاکنون آنطور که باید به این مقوله توجه نشده و بسیاری از خانواده‌ها به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور سفر از انجام آن ناتوان هستند.
انتخاب آزادانه یا آگاهانه
بی‌گمان عوامل گوناگونی بر نحوه گذران اوقات فراغت تأثیر می‌گذارند و همواره این پرسش مطرح می‌شود که آیا افراد فعالیت‌های اوقات فراغت خود را آزادانه و آگاهانه انتخاب می‌کنند یا اینکه فعالیت‌های آنان با توجه به محدودیت‌ها و فرصت‌هایی است که در اختیار آنها قرار داده می‌شود و افراد، خود در انتخاب آن دخالتی ندارند؟ بدیهی است پاسخ به این پرسش چندان آسان نیست. در بسیاری از دیگر زمینه‌های زندگی به‌خوبی مشاهده می‌کنیم که انسان‌ها حق زیادی درباره انتخاب محل زندگی ندارند، بسیاری از افراد در همان محیطی که به دنیا آمده‌اند می‌مانند، رشد می‌کنند و به یکی از معدود مشاغلی که در آنجا وجود دارد، می‌پردازند. آنها در خانه‌هایی سکونت می‌کنند که با توجه به شرایط اقلیمی و شاید دیگر محدودیت‌ها ساخته شده‌اند. اگرچه درباره فعالیت‌های اوقات فراغت شاید تأثیر نیروهای خارجی به آن اندازه نباشد که حق انتخاب را به‌طور کامل از بین ببرد اما در عین‌حال نحوه گذران اوقات فراغت بی‌تأثیر از محدودیت‌ها و فرصت‌ها نیست.