علی‌اکبر بهشتی: عصر دیروز در جمع تعدادی از بزرگان سخنرانی مبسوطی ارائه دادم که با استقبال حضار روبه‌رو شد. متن کامل این سخنرانی آکادمیک که با تجلیل روبه‌رو شد، در زیر می‌آید؛ گفتنی است مباحث مطرح شده در این سخنرانی یک مقدار «سنگین» است.
در سپهر سیاست ایران و آستان این پرستاره‌ترین داغستان لاجورد که فیروزه‌ای می‌نماید، اما تاریخ نقره‌سانش، رندانه‌وار بر هیچ بنی‌بشری اعم از آدم و فرشته و جن و حیوان و پری و اهورا، مستور نیست و «مزدای آتش» و «دنای عطش» و «نیسان اشک» و «سمند عشق» را جملگی با خود به همراه دارد، نمی‌توان آن را منهتی به غیب نادیدنی و ناشدنی مرتبط دانست؛ حالیا که بی‌پرده باید دخیل به تب مکتب بست و به جای «سی‌دی» از «سیمرغ» گفت و سوار بر بال واقعی‌ترین خرافه‌های عصر، زلف چفیه را افشان آن کورش کرد که از فرط بیداری، راه را به جای بیراهه تا زخم زرتشت، «منشور» و «منشعور» را در سجاده مستانه به جای مُهر کربلا، با مِهر وطن کشید و «چنین گفت...» در زمهریر گلوی خشک، سر کشید تا الساعه مجال این قیل و قال باشد و فرصت این اذعان که 2 رجل سیاسی اگر چه در 3 دوره متفاوت، با عقاید و مشارب مشابه و در عین حال منبعث‌الزاویه زیسته‌‌اند اما چه زیستنی، که در هر کدام از این ادوار چهارگانه نامتجانس و غریب‌المنظر منشأ بروز مسائلی بودهاند که بیانگر کاریزمای مستقل هر یک از دیگری و نیز نوعی هرمنوتیک جانبدارانه و انتزاعی بودهاند، به حدی که می‌توان در آن واحد ضمن دفاع از اگزیستانسیالیسم منطبق بر اصل «بقا»، انتقاداتی هم به آن دست از مکاتب حاشیه‌ای داشت که در برهه‌های مختلف، عدم ثبات در متغیر بالادستی را به جامعه بیرونی و نامتقارن با جهان‌شمول مدرن تزریق کرده‌‌اند که من از این انقباض منبسط‌الجلوه با 2 عنوان «وحدت در سراشیبی سقوط» و «جلوت در ارائه‌های ادیب‌الوجهه» نام می‌برم اما کتمان نمی‌کنم که این عناوین ریخت‌شناسانه مرکب‌الاضداد، گذشته از ظاهری که در وهله اول از خود نوعی سمفونی بی‌اعتنا به ارباب سلطه منعکس می‌کنند، لاجرم در بطن معنای اصلی‌شان، می‌توان گونه‌ای خاص از پارادوکس سیستماتیک یا به روایت امروزی «بیداری انسانی» مشاهده کرد؛ اگر بویژه با دیده بصیرت، آن دیگر چشم را گشود که از قاب صورت به یغمای جسم و تجسم و مجسمه و آپادانای نوستالژیک و تالار بی‌مصباح پناه برده تا دل به چگونه طی طریقی بسپرد که هرکدام یعنی هر طریق، متاثر از دیگری و در عین حال مستقل از ترمیناتور فوق‌الذکر قادرند برای بحث «مرگ جامعه‌شناسی» پیام‌های دوگانه‌ای برای مخاطب صادر کنند که بی‌شک علوم انسانی و دیدگاه‌های بشری شاید بتواند به بخشی از این برش‌های مهم در یکصد سال مشروطه‌خواهی آزگار دست بیازند، لیکن تا چه باشد رسم روزگار؟!*... آنچه برای من به عنوان نقطه اپتیمم، یعنی یک داور بیرونی و دانای جزء و ناظر بی‌ارتباط با دراماتیک سوژه‌ها که موانستی با بیداری شرقی ندارد، از همه چیز حیاتی‌تر خود را می‌نمایاند و لزوما و من‌باب نمونه با کارکرد دولت هخامنش در کشاکش قرون ماضی تا ازمنه راه ابریشم و آن دوران پر دردسر از حیث تجمیع امور و تحدیث نسخ، نمی‌تواند بیانگر یک عمق استراتژیک پروسه محور در تطابق خودسرانه جوانبی از گرایشات فیساغورثی و امتزاج آن با ارواح متبادر ناشی از تغییرات فلسفی، اعم از فلسفه مشاء تا ملاصدرا و شیخ اشراق و سیدمشرف بر امور غریبه باشد؛ بویژه آن اشراف که رایحه‌ای از دیوان سالاری ریشه‌دار در اعماق سفلای جغرافیای سیاسی و مدنی داشته است. پر واضح است که این راه نه فقط از چاه تا ماه، دستگیر مباحث مصداقی نیست، بلکه می‌تواند عامل گمراهی آن دسته از اصحاب علم و مدرسان شریف بی‌گناه که قربانیان درجه یک و همواره مظلوم اما منتفع جزواتی هستند که سال‌هاست، بلکه به درازای عمر بشر قصد فتح اسرار کرده و تشنه از چشمه سرچشمه‌های بی‌تشنگی، به جای آب، کام خود را اسیر سراب و جام خود را به جای شراب جوشان تفکر، درگیر مجازی‌ترین عرفان‌های زمینی از نوع زمین فلسفه غرب و ضمیر یونانی‌اش که پیش قراولان آن عیاران سپاه اسکندر بودند، کرده بودند، بی‌آنکه بدانند سپاه دانش، بدون لشکر بینش، آه از نهادهای زلالی درمی‌آورد که زبان دارند، ولی لال‌‌اند و لاله‌اند، اما عطری که نوید بخش بهار سرمستان باشد، هرگز از خود ساطع نکرده‌‌اند تا درباره راستی کردارشان و درستی پندارشان نتوان به قطعیت حکم صادر کرد، مگر انسان را حیوانی بدانی که مکتب می‌سازد و تنبور و زنبور و تار و گیتار و عطار و نی و شابور و باعور را سرگشته دیدار در اوج معراج و تاج منهاج کرده باشد. باید سخت‌افزار این پایه‌ای‌ترین علوم قرینه را به موازات درک آکادمیک تمدن‌های مختلف و تدین‌های متفاوت، در بین‌النهرین مدائن تاریخ، دل به کرسی رسالتی بست که از سویی دوش نحیف قشر دانشجوی فرهیخته را آزار می‌دهد و از دیگر سو همراه خود قرائتی از داروینیسم پدیدار می‌کند که قطعا تنزه‌طلبی‌های فخرفروشان را اسباب دلگرمی است. آنچه گفتم، هم سلام بود و هم والسلام** و هم تقارنی از آیین ملک در این خاک که ایوان نیست تا مدائن نخواهد؛ بل آمیزه‌ای است از شور انتزاع و شعور آن «ناصر» که به جای «خوبان»، «خسرو»ی چوپان بود و خود سینه سوخته این قرینه‌های پر از مدینه که «ایوان مدائن» است و دیوان قرائن. گفت: «هان‌ای دل عبرت بین! از دیده عبر کن.. . هان؟!.. . آهان!» تا بمانیم و بسازیم، باشد که باشیم و عشق بپاشیم بر این لاجورد نقره‌فام که بوی سیم می‌دهد در عصر بیسیم... هنوز!
***
*کف زدن مرتب حضار برای من...
**کف زدن مرتب من برای حضار...
***کف زدن مرتب من و غیر‌مرتب حضار