امید صبوری:
کارنامه سینمای ایران در عرصه اکران در سال 89 کارنامه‌ای کم‌رمق و خالی از پدیده بود، چه اینکه به‌رغم همه تلاش‌ها برای جلب‌نظر سینمادوستان به سمت سالن‌های سینما و نیز تکاپوی توامان سینماگران و مدیران برای آشتی دادن مخاطبان با سینما، آمار فروش فیلم‌ها در گیشه چندان امیدوارکننده نبود و سرانجام هم اعضای باشگاه میلیاردی‌های سینمای ایران هیچ فیلم دیگری از اکران 89 را در میان خود ندیدند جز یک فیلم؛ «ملک سلیمان(ع)». فیلمی که نه فقط از نظر آمار فروش مورد توجه بود که پیش‌تر و در مرحله تولید نیز آغازگر مسیری نو درباره احیای سویه صنعتی سینمای ایران محسوب می‌شد و از این لحاظ مورد توجه بود. این ساخته شهریار بحرانی که نخستین فیلم تاریخی- مذهبی راه یافته به باشگاه میلیاردی‌های سینمای ایران هم محسوب می‌شود، در ایام اکران چنان مورد توجه قرار گرفت که برخی صاحبنظران و کارشناسان عرصه اقتصاد سینما را متعجب کرد و به اعتراف واداشت که این فیلم را می‌توان پدیده اکران 89 لقب داد. حال و در نخستین‌ماه از سال 90 این فیلم ورود به شبکه نمایش خانگی را تجربه می‌کند؛ مرحله‌ای که حتی فیلم‌های ناکام در اکران هم چشم امید به آن دارند و به‌دلیل دسترسی آسان و نیز هزینه کمتر برای تماشای خانوادگی یک اثر سینمایی، دارای پتانسیل بسیاری برای جذب مخاطب و از آن مهم‌تر سودآوری برای عوامل است. «ملک سلیمان(ع)» در فرمت DVD و به همراه بخش‌هایی از پشت صحنه وارد شبکه نمایش خانگی شده اما در واپسین روزهای دهه 80 برای ورود به این میدان رویدادی را تجربه کرد که متاسفانه کمتر به آن پرداخته شد و بازتاب رسانه‌ای قابل توجهی نیافت؛ نسخه آماده عرضه در شبکه نمایش خانگی فیلم مورد دستبرد واقع و به‌طور گسترده قاچاق شد!
سرقت ناکام و بی‌‌کیفیت!
خبر کپی غیرمجاز فیلم «ملک سلیمان(ع)» برای نخستین‌بار در روزهای میانی بهمن و در هیاهوی برگزاری جشنواره فیلم فجر روی خروجی برخی خبرگزاری‌ها رفت اما بازتاب ویژه‌ای نداشت و بلافاصله تهیه‌کننده فیلم خبر از دستگیری عوامل آن داد. مجتبی فرآورده در آن مقطع اعلام کرد: «عاملان انتشار قاچاق اين فيلم دستگير شدند و بزودي نسخه DVD اين فيلم با صداي دالبي توسط يكي از موسسات ويدئورسانه منتشر خواهد شد.» تاکید وی بر انتشار نسخه باکیفیت فیلم بر واقعیتی استوار بود که خود اینگونه آن را شرح داد: «نسخه ناقص ويدئويي «ملك سليمان» چندي پيش با صداي بدي سرقت شده، عاملان آن دستگير و در اختيار مراجع قانوني قرار گرفته‌اند و سير قانوني آن در حال طي شدن است». اما تنها یک‌ماه پس از این اظهارات و در رویه‌ایی که احتمالا فرآورده و همکارانش واپسین مراحل توزیع نسخه‌های باکیفیت فیلم را پشت‌سر می‌گذاشتند آنچه نباید می‌شد، شد تا سرقت اولیه از حافظه رسانه‌ها نیز پاک شود.
مقصر که بود؟
درست در روزهایی که مراحل پایانی انتشار فیلم در شبکه خانگی طی می‌شد ناگهان نسخه باکیفیت فیلم روانه بازار شد و عوامل و پخش‌کنندگان را شوکه کرد. این‌بار داستان جدی‌تر از نوبه قبل بود؛ ورود فیلم با کیفیت بالا و توزیع گسترده آن حتی تا دورترین شهرهای ایران، از همان ابتدا موید یک واقعیت بود؛ آن هم خسارتی که بی‌تردید قابل جبران نبود. فیلم که قرار بود در تیراژی نزدیک به یک و نیم میلیون نسخه وارد شبکه نمایش خانگی شود با چنان خسارتی مواجه شد که امروز تنها در تیراژ 300 هزار نسخه وارد بازار شده و در بهترین حالت باید با واقعیت از دست رفتن فرصت فروش بیش از یک‌میلیون نسخه روبه‌رو شود. بزرگی خسارت آنقدر بود که تلاش برای یافتن مقصر از هر دو سو آغاز شد؛ هم عوامل فیلم (بویژه تهیه‌کننده) و هم مسؤولان موسسه هنرهای تصویری (به‌عنوان پخش‌کننده فیلم در شبکه نمایش خانگی). سارقان فرهنگی کار خود را کرده و سودی که عوامل فیلم به آن امید بسیاری بسته بودند را به طرفه‌العینی سرریز کیسه‌های خود کردند و تنها یک سوال بی‌جواب ماند؛ مقصر کیست؟
آغاز اتهام‌زنی متقابل
از همین مقطع اتهام‌زنی دوسویه میان عوامل فیلم و مسؤولان موسسه رسانه‌های تصویری آغاز شد. مدیر موسسه رسانه‌های تصویری در اظهارنظری عجیب اعلام کرد: «مجتبی فرآورده، مقصر اصلی توزیع غیرمجاز «ملک سلیمان» در شبکه قاچاق است!» تا معمای سرقت این فیلم را پیچیده‌تر کند و فرآورده نیز به‌رغم سکوت رسانه‌ای، در جمع‌های خصوصی باصراحت مسؤولان موسسه را مقصر می‌خواند. محمدرضا عباسیان، مدیرعامل موسسه رسانه‌های تصویری معتقد است: «کپی غیرمجاز فیلم سینمایی «ملک سلیمان» که قبل از توزیع آن به بازار آمده از دفتر تهیه‌کننده فیلم یعنی جناب آقای مجتبی فرآورده بیرون آمده است. آقای فرآورده از محصول حفاظت نکرد و فیلم از دفتر خودش به سرقت رفت. تا امروز هم هیچ همکاری‌ای با ما نداشت تا افراد خاطی را معرفی کند». عباسیان می‌گوید: «هرکس اگر نتواند از مال خود محافظت کند امکان سرقت رفتن آن بالا می‌رود. فرآورده آنقدر در تحویل نسخه برای توزیع، تعلل به خرج داد تا کار به اینجا کشید به همین خاطر خودش مقصر اصلی در لو رفتن فیلم است. تا به حال هم درباره این کم‌کاری جواب قانع‌کننده‌ای به ما نداده است». دبیر ستاد مبارزه با توزیع غیرمجاز محصولات فرهنگی به این هم بسنده نکرد و درباره میزان خسارت وارد شده به تهیه‌کننده فیلم گفته است: «بنیاد سینمایی فارابی تامین هزینه‌های تولید فیلم را برعهده داشته است. مجتبی فرآورده فقط تهیه‌کننده است و یک ریال هم بابت این فیلم سینمایی متضرر نشده به همین خاطر بنیاد فارابی بیش از تهیه‌کننده باید گله‌مند باشد».
سکوت عوامل فیلم!
در واکنش به این اتهامات، عوامل فیلم «ملک سلیمان» سکوت اختیار کردند و منتظر ماندند تا موسسه رسانه‌های تصویری طبق قرارداد فیلم را در تیراژ کمتر وارد بازار کند. مجتبی فرآورده حاضر به اظهارنظر در این باره نیست اما هنوز هم با اطمینان مسؤولان موسسه رسانه‌های تصویری را مسؤول این خسارت می‌داند و معتقد است کار از کار گذشته و صحبت از آن در رسانه‌ها دردی را دوا نخواهد کرد. با این همه «ملک سلیمان(ع)» وارد بازار شده و کم یا زیاد مورد استقبال علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت. اما واقعیتی که نباید فراموش کرد خطر غول خفته قاچاق است که انگشت اتهام به سوی هرکس هم که باشد خسارات بیدار شدنش برای کلیت سینمای ایران است. «ملک سلیمان» که عنوان پرهزینه‌ترین فیلم تاریخی سینمای ایران را هم یدک می‌کشد احتمالا از خسارت وارد شده بیش از هر اثر مشابه دیگری لطمه خورده است اما سکوت درباره پرونده سرقت این فیلم چندان قابل قبول نیست. حال که آتش قاچاق محصولات فرهنگی دامن فیلم پرمخاطب «اخراجی‌ها-3» را هم گرفته و احتمالا با توجه به دستان پر سینمای ایران در سال 90 به داستان دنباله‌داری تبدیل خواهد شد، کاش کمی جدی‌تر به مهار این آتش می‌اندیشیدیم.