گروه اجتماعی:
سرانجام پس از 40 سال قانون جدید رسیدگی به جرایم رانندگی در کشور اصلاح و ابلاغ شد تا از روز شنبه 10 اردیبهشت جاری از سوی پلیس راهنمایی و رانندگی مورد اجرا قرار گیرد و ابزاری باشد برای پیشگیری از بروز تخلفاتی که در بیشتر موارد به خسارات جانی و مالی می‌انجامد. این قانون با 35 ماده و 32 تبصره در جلسه علنی 8 اسفند 1389 مجلس شورای اسلامی تصویب شد و در تاریخ 24 اسفند 89 نیز به تايید شورای نگهبان رسید. بر اساس این قانون برای رانندگان متخلف نمره منفی در نظر گرفته شده که با افزایش این امتیاز منفی گواهینامه این افراد باطل میشود، همچنین مبلغ جرایم رانندگی افزایش یافته و بستن کمربند ایمنی برای همه سرنشینان خودروها در همه راه‌ها اجباری شده است. در ادامه برخی بندهای این قانون را که اطلاع یافتن از جزئیات آن برای همه رانندگان الزامی است و طبق ماده اول آن همه رانندگان، سرنشینان وسایل نقلیه، متصدیان حمل و نقل زمینی، عابران پیاده و فعالان در حوزه حمل و نقل و عبور و مرور را مشمول میشود، می‌خوانید.
جریمه از طریق افسران راهور
طبق ماده 2 این قانون، به افسران کادر و پیمانی مورد وثوق راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران که برای تشخیص تخلفات مربوط به حمل و نقل و عبور و مرور تعیین شده و آموزش لازم را دیده‌اند، اجازه داده میشود، تخلفات مربوط را وفق قانون تشخیص دهند و قبض جریمه صادر کنند. همچنین طبق ماده4 به ماموران موضوع ماده 2 این قانون اجازه داده میشود، متخلفان از قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی را پس از تشخیص تخلف و انطباق آن با میزان جرایم، متوقف و مشخصات وسیله نقلیه و راننده، زمان و محل وقوع تخلف و نوع آن و نیز مشخصات خود را در قبض جریمه درج و به راننده متخلف تسلیم کنند. چنانچه وسیله نقلیه در محل غیرمجاز متوقف باشد یا در صورت حضور نداشتن متخلف، قبض جریمه به بدنه خودرو الصاق میشود.
افزایش مهلت پرداخت جریمه به 2 ماه
طبق ماده 5 نیز متخلف موظف است ظرف مدت 60 روز از تاریخ مندرج در قبض جریمه یا تاریخ ابلاغ شده در قبض جریمه‌ای که به اطلاع او می‌رسد جریمه را به حسابی که از طرف خزانه‌داری کل تعیین و اعلام میشود پرداخت و رسید دریافت کند یا مراتب اعتراض خود را ظرف مدت مذکور با بیان دلایل به اداره اجرائیات راهنمایی و رانندگی تسلیم کند. در صورتی‌که متخلف در مهلت قانونی مذکور اعتراض خود را تسلیم کند یا ظرف 20 روز پس از ابلاغ رای واحد جریمه را پرداخت نکند، موظف است ماخذ 2 برابر مبلغ مندرج در قبض جریمه بپردازد. بر اساس تبصره این ماده، در صورتی که ثابت شود ماموران و نیز داوطلبان مذکور در ماده 2 حسب مورد به ناحق قبض جریمه صادر کرده یا با علم و اطلاع گزارش خلاف واقع درباره امور مربوط به این قانون داده‌اند، ضمن جبران خسارت وارده، به مجازات بزه گزارش خلاف واقع محکوم می‌شوند. بنابر ماده6 نیز ماموران راهور جز در موارد مصرح قانونی و موارد تصادفات منجر به جرح و قتل مجاز به توقیف وسیله نقلیه موتوری نیستند.
از نمره منفی رانندگان تا توقیف پلاک
بر اساس ماده7 این قانون ماموران راهور در حدود وظایف و اختیارات تعیین شده همزمان با صدور قبض جریمه به صورت تسلیمی یا ثبت با دوربین، گزارش تخلفات مندرج در جدول ذیل این ماده را با بیان شماره و نوع گواهینامه راننده به اداره راهنمایی و رانندگی مربوط ارسال می‌کنند. اداره مزبور متناسب با نمرات منفی مندرج در جدول مذکور به شرح زیر با آنان رفتار می‌کند:
1ـ چنانچه متخلف دارای 30 نمره منفی باشد گواهینامه او به مدت 3 ماه ضبط و در پایان مدت مزبور با پرداخت 400 هزار ریال جریمه نقدی به نفع خزانه عمومی مسترد میشود.
2ـ پس از اعمال مقررات موضوع بند يك چنانچه در اثر ارتکاب تخلفات جدید 25 نمره منفی به متخلف تعلق گیرد گواهینامه او به مدت 6 ماه ضبط و پس از انقضای مدت مزبور و پرداخت 600 هزار ریال به نفع خزانه عمومی مسترد میشود.
3ـ هرگاه پس از اعمال مقررات بند 2 در اثر ارتکاب تخلفات جدید 20 نمره منفی به متخلف تعلق گیرد گواهینامه او ابطال میشود و بعد از یک‌سال می‌تواند برابر مقررات و پس از طی کردن دوره آموزشی و پرداخت کردن یک‌میلیون ریال به نفع خزانه عمومی گواهینامه جدید اخذ کند. بر اساس تبصره این ماده، در صورتی‌که متخلف به مدت 6 ماه از زمان ارتکاب آخرین تخلف منجر به نمره منفی در بندهای يك و 2 و یک‌سال در بند 3 این ماده، مرتکب هیچ‌یک از تخلفات راهنمایی و رانندگی نشود همه نمره‌های منفی ناشی از تخلفات ارتکابی گذشته بلااثر و تخلفات بعدی وی به عنوان تخلف اول او محسوب میشود. در تبصره دیگر این ماده آمده است: متخلف مکلف است ظرف 20 روز پس از ابلاغ صورت وضعیت مربوط به نمرات منفی، گواهینامه خود را به اداره راهنمایی و رانندگی مربوط تسلیم کند و در صورت تسلیم نکردن در موعد مقرر، راهنمایی و رانندگی پرونده مربوط را به واحد رسیدگی به اعتراضات موضوع ماده 5 این قانون ارسال می‌کند تا پس از بررسی و نبود عذر موجه علاوه بر جرایم فوق به تناسب، جرایم نقدی بندهای این ماده را تا 2 برابر افزایش دهد. راهنمایی و رانندگی موظف است در هر نوبت که نمره منفی به متخلف تعلق می‌گیرد به نحو مقتضی او را درباره مطلع شدن از نمرات منفی راهنمایی کند. همچنین افرادی که در مدت ضبط گواهینامه مبادرت به رانندگی می‌کنند به مجازات مقرر برای رانندگی بدون گواهینامه محکوم می‌شوند.
بر اساس ماده 8 این قانون هرگاه ظرف مهلت 4 ماه از تاریخ ابلاغ قبض جریمه، متخلف جریمه مربوط را پرداخت نکند از سوی راهنمایی و رانندگی اخطاریه کتبی با مهلت یک ماهه مبنی بر پرداخت جریمه به وی ابلاغ میشود. در صورت پایان مهلت و پرداخت نکردن، ضمن ضبط گواهینامه، پلاک وسیله نقلیه تا زمان پرداخت جریمه در سامانه راهنمایی و رانندگی توقیف خواهد شد.
طبق تبصره ماده 8 ، در صورتی‌که مبلغ جریمه خودرویی به 10 میلیون ریال برسد راهنمایی و رانندگی موظف است مراتب را به مالک خودرو اعلام کند و چنانچه ظرف مهلت یک‌‌ماه از تاریخ ابلاغ، مالک خودرو برای پرداخت جریمه یا اعتراض به واحد مندرج در ماده 5 این قانون اقدام نکند، راهنمایی و رانندگی مکلف به توقیف خودرو تا پرداخت جریمه است. در صورت اعتراض، واحد مزبور موظف است درباره این موارد ظرف یک هفته تعیین تکلیف کند.
الزام همراه داشتن مدارک برای رانندگان
در ماده 9 این قانون رانندگان موظف شده‌اند هنگام رانندگی، گواهینامه، کارت خودرو و بیمه‌نامه معتبر شخص ثالث و برای خودروهایی که بیش از 5 سال از تولید آنان می‌گذرد برگه معاینه فنی را به همراه داشته باشند و در صورت مطالبه ماموران راهنمایی و رانندگی آن را ارائه کنند. ماموران در صورتی مدارک رانندگان را مطالبه می‌کنند که شاهد تخلف راننده باشند یا راننده تحت تعقیب قضایی یا انتظامی باشد. در صورتی که هیچ‌یک از مدارک فوق به همراه راننده نباشد ماموران راهنمایی و رانندگی می‌توانند تا زمان ارائه مدارک، خودرو را متوقف کنند و در صورتی که یکی از مدارک فوق یا شناسنامه یا کارت شناسایی معتبر به همراه راننده باشد ماموران مذکور موظفند با اخذ مدرک مذکور و ارائه رسید، بدون توقف وسیله نقلیه، راننده را ملزم به ارائه سایر مدارک و استرداد مدرک گرفته شده کنند.
طبق تبصره این قانون نیز رانندگان وسایل نقلیه مسافربری و باربری عمومی باید علاوه بر مدارک فوق سایر مدارک اختصاصی مربوط را به همراه داشته باشند.
200 هزار تومان حداکثر جریمه رانندگان
در ماده 10 این قانون هم آمده است: ماموران موضوع ماده 2 در صورت مشاهده مواردی که قرائن و شواهد حاکی از حالت مستی یا استفاده راننده از موادمخدر و روانگردان را داشته باشد، با استفاده از تجهیزات لازم برای تشخیص این حالت اقدام کنند و در صورت اثبات، از رانندگی فرد موردنظر جلوگیری و ضمن صدور قبض جریمه به مبلغ 2میلیون ریال و ضبط گواهینامه به مدت 6ماه، برای اقدام قانونی وي را به مرجع صالح قضایی معرفی كنند. همچنین زمانی که راننده بدون داشتن گواهینامه مبادرت به رانندگی کند وسیله نقلیه متوقف و راننده به مرجع قضایی معرفی میشود. همچنین هرگاه راننده به صورت همزمان مرتکب 2 تخلف از تخلفات ماده 7 این قانون شود، وسیله نقلیه برای مدت حداکثر 72 ساعت توقیف میشود.
در ماده 13 این قانون نیز آمده است: در مواردی که طبق این قانون، انتقال وسیله نقلیه ضرورت داشته باشد، وسیله نقلیه با استفاده از وسایل مطمئنه که برای این کار معمول است، حسب مورد به نزدیک‌ترین توقفگاه یا مقر انتظامی یا راهنمایی و رانندگی مربوط یا تعمیرگاه انتقال می‌یابد. هزینه‌های حمل و نقل و توقف وسیله نقلیه که توسط بخش خصوصی وصول میشود حسب مورد به عهده متخلف، مالک، متصرف یا قائم‌مقام قانونی آنان خواهد بود. هزینه‌های یادشده برابر تعرفه‌هایی است که به پیشنهاد وزارت کشور به تصویب هیات وزیران خواهد رسید. همچنین در صورتی که در اثر حمل یا نگهداری، خسارتی به خودرو یا محموله آن وارد شود راهنمایی و رانندگی از خسارت‌دیده حمایت می‌کند. جبران این خسارت برعهده حمل‌کننده یا نگه‌دارنده است.
در ماده 14 این قانون نیز تاکید شده است: در تصادفات رانندگی که فقط منجر به خسارات مالی میشود رانندگان مکلفند در صورت قابل انتقال بودن وسایل نقلیه، با امکانات موجود، محل استقرار چرخ‌ها را علامتگذاری و بلافاصله وسایل نقلیه خود را به منظور رفع سدمعبر به کنار راه منتقل کنند. بر اساس تبصره این ماده ، در صورتی که بر اساس نظر کارشناسان تصادفات، نقص راه یا وسیله نقلیه موثر در علت تصادفات باشد حسب مورد متصدیان ذی‌ربط، مسؤول جبران خسارات وارده هستند و با آنان برابر قانون رفتار خواهد شد.
قوانین شامل موتوسیکلت سواران هم میشود
بنا بر ماده 19 نیز بستن کمربند ایمنی برای رانندگان و همه سرنشینان انواع خودروهای درحال حرکت در همه راه‌ها و همچنین استفاده از کلاه ایمنی استاندارد برای رانندگان و ترک‌نشینان هر نوع موتوسیکلت اجباری است. با متخلفان برابر جریمه پیش‌بینی شده در جدول جرایم رانندگی برخورد میشود.
طبق ماده 20، قوانین و مقررات عمومی مربوط به حمل و نقل و عبور و مرور درباره موتوسیکلت‌ها نیز جاری است. ماده 26 این قانون هم عابران را مکلف کرده است هنگام عبور از عرض یا طول سواره‌رو با توجه به علائم راهنمایی و رانندگی منصوبه در محل از نقاط خط‌کشی‌شده، گذرگاه‌های غیرهمسطح و مسیرهای ویژه استفاده کنند و هرگاه عابران به این تکلیف عمل نکنند، در صورت تصادف با وسیله نقلیه، راننده مشروط به اینکه مقررات را رعایت کرده باشد و قادر به کنترل وسیله نقلیه و جلوگیری از تصادف یا ایجاد خسارت مادی و بدنی نباشد مسؤولیتی نخواهد داشت. مسؤولیت نداشتن راننده، مانع استفاده مصدوم یا وراث متوفی از مزایای بیمه نخواهد شد. رانندگان نیز موظفند درصورت عبور عابرپیاده از محل‌های تعیین شده، با فاصله‌ای که به‌وسیله خط‌کشی پشت مسیر ویژه مشخص میشود توقف کامل کنند در غیر این صورت برای آنها مبلغ 200هزار ریال قبض جریمه صادر میشود. یکی از پایانی‌ترین مواد این قانون نیز ماده 30 است که تعویض قطعات اصلی وسایل نقلیه شامل موتور، شاسی، اتاق و نیز رنگ بدون مجوز راهنمایی و رانندگی را ممنوع اعلام کرده است.