دیدیم که زندگی دنیوی نخستین مرتبه حیات انسانی و در عین حال پست‌ترین مرتبه از مراتب حیات اوست و انسان در این مرتبه از حیات محجوب از حضرت حق است، زیرا ویژگی انسان آن است که در عین آن که به بهترین نحو و با والاترین امکانات ترقی و پیشرفت آفریده شده است؛
«لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيم» [تین: 4] که همان سرمایه فطرت اوست، درعین حال محجوب‌ترین موجودات از خداوند متعال است؛ «ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِين» [تین: 5] زیرا در پست‌ترین مراتب حیات واقع شده است که محجوب از خداوند است و برای رسیدن به محضر حق باید حجاب‌های متعددی را بدرد. قهرا راه به‌درآمدن از این حجاب‌ها ایمان و کردار شایسته است: «إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحات» [تین: 6] اما ایمان یعنی اینکه دل آدمی به حقیقت الهی نورانی شود و همه کارهای او تنها برای خشنودی خداوند باشد و کردار شایسته یعنی اینکه انسان دربست تسلیم شریعت الهی باشد که هرچه خداوند متعال و اولیای دین فرمودند، بدون چون و چرا و از روی اخلاص انجام دهد. انسان در این حالت از بند زندگی دنیوی رهایی یافته است و به مقام پاداش همیشگی و جاودانه «فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُون» [تین: 6] رسیده است که سعادت ابدی است. اما چه سود که بسیاری از ما این سرمایه الهی را که نقش الهی در درون قلب ماست، تباه و قلبمان را به شهوات و هواهای نفسانی آلوده می‌کنیم و آنگاه که هویی نفسانی در ما تثبیت شد و منیت در قلب ما نقش بست، هر عملی می‌کنیم براى رضاى خود و به جهت رسيدن به آمال دنيايى هرکاری انجام می‌دهیم و این همان نقش زندگی پست دنیوی است که گفتیم پست‌ترین مرتبه حیات بشری است، درجه حيوانيت و در حد شهوت و غضب بودن است که همان اسفل‌سافلين است. چنين انسانى از فطرت احسن‌التقويمى سقوط می‌کند و در هواهای نفسانی گرفتار می‌آید و در این صورت سلوک به سوی خداوند و متخلق شدن به اخلاق الهی بی‌معنی می‌شود. واقعیت این است که هواهای نفسانی به منزله زنجیرهایی می‌ماند که بر پاهای انسان بسته شده‌اند و اجازه حرکت و سلوک را به او نمی‌دهند و در این حالت محجوب‌بودن از حق ضروری است. نتیجه این سخن این است که ما در عین حال که در دنیا زندگی می‌کنیم و از نعمت‌های الهی بهره می‌بریم، باید توجه داشته باشیم که همه زندگی دنیوی و نعمت‌های آن را برای خدا و رسیدن به هدف نهایی خود بخواهیم، اگرنه گرفتار می‌شویم. بنابراین تخلق به اخلاق الهی ضرورت پیدا می‌کند و در این اخلاق توجه به هوای نفسانی و مقابله با آن گام اول می‌شود. زیرا هواهای نفسانی پرده‌های ضخيم و بزرگى هستند که همه عیوب ما را بر ما پوشیده می‌دارند و ما را به زمین می‌چسبانند.