آقای نصراشرفی! شما از جمله پژوهشگرانی هستید که معتقدید موسیقی نواحی صرفنظر از داشتن جنبه‌های گوناگون، به عنوان یک موسیقی کاربردی تلقی می‌شود و معتقدید این موسیقی برخلاف ژانرهای دیگر، محصول تلاش یک فرد نیست بلکه به نوعی دستاورد تاریخی ما محسوب می‌شود. اگر ممکن است دراین باره توضیح بیشتری دهید.
شاخصه انواع موسیقی قومی عشایری در همان کاربردی بودن آن است. اگر یک طبقه‌بندی معیشتی از این لحن‌ها داشته باشیم، می‌بینیم که در تمام سطوح زندگی از تولد تا مرگ، کار، دامپروری و ذوقیات وابسته به این معیشت و حتی روابط اجتماعی مانند مناسک و آیین‌ها دارای موسیقی خاص خود هستند. در این نوع موسیقی، هر نغمه در موقعیت خاص به کار می‌رود. مثل امروز نیست که یک نغمه را موقع راه رفتن، خوابیدن و... گوش کنید. بنابراین موضوع موسیقی قومی عشایری در کاربردی بودن آن نهفته است، چون همانطور که گفتم این موسیقی به مثابه یک پدیده اجتماعی به‌شمار می‌رود. در واقع این نغمه‌ها در جریان روابط اجتماعی صیقل خورده و هر هنرمند و خنیانگری نقش خود را در برهه‌ای از زمان روی این نغمه ایفا کرده است. لحن‌های موسیقی نواحی دارای شناسنامه واحدی نیستند و هنرمند واحدی روی آنها کار نکرده است. در عین حال همه هنرمندان روی این نوع موسیقی نقش داشته‌اند. همان جور که لالایی‌ها محصول مادرهای مختلف در طول تاریخ بوده است. اگرچه ممکن است در جریان ایجاد این لالایی‌ها هر مادری تغییرات خاص خود را ایجاد کرده باشد.
با این تفاسیر به نظر می‌رسد موسیقی نواحی ما برخلاف غنا و پختگی‌ای که دارد تا حدود زیادی مهجور واقع شده و خاصه، نسل جوان امروز با ابعاد آن آشنایی کافی ندارند.
پی بردن به این مساله نیازمند یک آسیب‌شناسی اجتماعی- فرهنگی است. اجازه بدهید من این سوال را مطرح کنم که مگر جوانان تاریخ را چقدر می‌شناسند؟ پس اشراف نداشتن نسل جوان نسبت به مقوله‌هایی از این دست، اپیدمی است و در همه حوزه‌های تاریخی و فرهنگی، اندوخته‌های ما به آن شکلی که باید شناخته نشده و مورد توجه قرار نگرفته است. دانشگاه‌های موسیقی، صرفنظر از تغییرات ساختاری که در سال‌های اخیر به وسیله دوستانم پیدا کرده‌اند، به عنوان یک مرکز آموزشی چه مواردی را به دانشجو منتقل می‌کنند؟! پس وقتی وضع دانشگاه‌های موسیقی اینگونه باشد چطور می‌توانیم انتظار داشته باشیم موسیقی نواحی با دربرگیری این حجم و غنا نزد نسل جوان شناخته شود.
راهکاری که در این ارتباط ارائه می‌کنید، چیست؟
خود این نوع موسیقی منظورم موسیقی نواحی است، در حال منسوخ شدن و از بین رفتن است. ما در حال حاضر نغمه‌ای به نام «چارواداری» داریم که در نواحی البرز خوانده می‌شده است. یا همین‌طور نغمه‌ای به نام «برزگری» که در نواحی زاگرس خوانده می‌شده. اما امروز دیگر چارواداری وجود ندارد که بتواند این نغمه را بخواند. برگردیم به همان موضوعی که در ابتدای صحبتم اشاره کردم. یعنی اینکه موسیقی نواحی، موسیقی کاملا کاربردی است و در حال حاضر یک نوع الزام اجتماعی این نوع موسیقی را در معرض منسوخ شدن قرار داده است، در حالی که این نوع موسیقی جزئی از فرهنگ ما به‌شمار می‌رود. برای همین است که معتقدم جامعه فرهنگی و دانشگاه‌ها باید به آن به عنوان تاریخ هنر توجه کرده و بپردازند. چه‌بسا خلاقیت‌هایی که از رهگذر توجه به این نوع موسیقی می‌تواند شکل بگیرد و منجر به ارائه آثار درخشان شود. نه‌تنها در زمینه موسیقی که در ادبیات و به طور مشخص درباره شاهنامه نیز باید چنین توجه و تمرکزی حاکم شود. به عنوان مثال، ما از شاهنامه می‌توانیم ورژن‌های مختلفی را به عنوان منبع الهام دریافت کنیم. در واقع افسانه‌ها، حماسه‌ها و مبانی فلسفی، حکمی و تاریخی که در شاهنامه‌خوانی نهفته است، می‌تواند مورد استفاده نسل امروز قرار گیرد.
می‌خواهید بگویید موسیقی نواحی این قابلیت را دارد که به فراخور شرایط اجتماعی امروز دستخوش تغییر شود و به نوعی بهروز شود؟
می‌خواهم بگویم تاریخ و هنر و موسیقی‌های قومی خود را بشناسیم. ما باید ادبیات، حکمت، فلسفه و... را مرور کنیم. بهترین مرجع برای شناخت ذوقیات ما همین‌ها هستند که از ظرفیت‌های گسترده‌ای برخوردارند اما متاسفانه مورد استفاده واقع نمی‌شوند.
ششمین جشنواره موسیقی نواحی ایران به سازهای آرشه‌ای اختصاص داشت. آیا قرار است امسال نیز به این سازها پرداخته شود؟
من بر این اعتقادم که جشنوارها همواره دارای یک وجه ملی هستند، پس باید با آنها به شکل ملی و فرافردی برخورد شود. اینکه در یک جشنواره فقط به سازهای آرشه‌ای، بادی، زهی و... اختصاص داده شود چندان جالب نیست. اصلا چطور می‌توان نغمه‌ای که با یک ساز بادی و آرشه‌ای زده شده را مورد تفکیک قرار دهیم یا کدام نغمه در ایران وجود دارد که با یک ساز نواخته شود؟ مسلما چنین نغمه‌ای نداریم. پس به نظر من این نوع طبقه‌بندی صحیح نیست. تازه اگر بخواهیم به طبقه‌بندی بپردازیم، طبقه‌بندی‌های منطقی‌تر و علمی‌تری وجود دارد. در حال حاضر سازهایی داریم که در کردستان با سورنا و دوزله نواخته می‌شود ولی رپرتوار تنبور نيز در آنها هست. پس می‌بینیم که این تفکیک بی‌معنی است. در پاسخ به سوال شما نیز باید بگویم ما امسال با جشنواره موسیقی نواحی به شکل موضوعی برخورد کرده‌ایم بویژه اینکه در جشنواره امسال به یکی از وجوه مضمونی تاکید داشته‌ایم و آن بخش خنیاگری و داستانی است و از این رهگذر، هر داستانی با سازهای مختلف چون تنبور، کرنا و... نواخته می‌شود. به بیان ساده‌تر، پرداختن به داستان‌ها محوریت کار جشنواره هفتم بوده است زیرا بر این باوریم که داستان‌ها مهم هستند و رپرتوار موسیقی در دل این داستان‌ها و منظومه‌ها نهفته است. در عین حال، این داستان‌ها از منظر متن نیز کهن هستند. پس امسال به شاهنامه‌خوانی، نظامی‌خوانی، جنگ‌خوانی و موارد حکمی و پند و اندرز بیشتر پرداخته می‌شود. در واقع متن ادبیات خنیایی ایران در این جشنواره بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
در حاشیه برگزاری ششمین جشنواره موسیقی نواحی، نمایشگاهی از سازهای قدیمی ایرانی مانند تار، دهل، تنبک و... در موزه کرمان به معرض نمایش درآمد. آیا قرار است امسال نیز چنین نمایشگاهی دایر شود؟
نه، امسال این کار را نکرده‌ایم. یک بخش از جشنواره امسال به داستان‌خوانی و خنیاگری اقوام مختلف اختصاص دارد که در تالار وحدت اجرا می‌شود. یک بخش هم شامل کارگاه‌هایی است که در دانشکده هنرهای زیبای تهران با تعامل پژوهشگران برگزار می‌کنیم و از این طریق به ارائه نمونه‌های فاخر موسیقی فلات ایران می‌پردازیم. همچنین بخش دیگری مشتمل بر سخنرانی استادانی درباره موسیقی نواحی است که در خانه موسیقی با توجه به وجوه ملی ایران مانند شاهنامه‌خوانی، نظامی‌خوانی و... برگزار می‌کنیم. یک بخش هم همانطور که اشاره کردم، به گروه‌هایی چون عاشیقلر، سازینه، زهیروک و... اختصاص دارد که در قالب اجرای عمومی و کنسرت برگزار می‌شود.
آقای نصراشرفی! بی‌تردید اگر بخواهیم به پا گرفتن و رشد کردن یک پدیده امیدوار باشیم باید بیش از هر چیز درباره تداوم آن بیندیشیم. درباره جشنواره موسیقی نواحی این اتفاق نیفتاده یعنی بین برپایی ششمین دوره تا دوره هفتم حدود 7 سال وقفه افتاده است. آیا این وقفه لطمه‌ای به کیفیت جشنواره وارد نمی‌کند و اصلا چرا اینقدر برای برپایی هفتمین دوره تاخیر کرده‌ایم؟
خواهشم این است که دلیل وجود این وقفه را از دفتر موسیقی معاونت هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بپرسید که قطعا آنها هم بر این کار دلایل خودشان را دارند. اما اینکه آیا این وقفه تاثیرات منفی بر جشنواره می‌گذارد، حرف درستی است. در واقع این استمرار یافتن جشنواره‌هاست که می‌تواند به بقای آنها کمک کند بویژه اینکه در حال حاضر در دوران حساسی بسر می‌بریم و همانطور که پیش‌تر اشاره کردم، سبک‌ها و ژانرهای موسیقی اصیل ما رو به فراموشی و منسوخ شدن است. خاصه موسیقی قومی عشایری که آنطور که باید به آن پرداخته نشده است اما به هر حال امسال در جلسات ستادی جشنواره، تصمیم گرفته شده جشنواره موسیقی نواحی از این به بعد به شکل دوسالانه برگزار شود.
در ششمین دوره جشنواره شخصیت‌هایی چون کیوان کلهر، نوازنده کمانچه برای دیدن اجراها به کرمان آمد. آیا امسال نیز شاهد بازدید چنین شخصیت‌هایی به عنوان میهمان و بازدید‌کننده از جشنواره هستیم؟
ما از همه می‌خواهیم برای دیدن این برنامه بیایند. به نظر می‌رسد این کار می‌تواند برای بازدیدکنندگان مفید و جالب توجه و همچنین منبع الهام باشد. روی این اصل از همه هنرمندان برای حضور در این جشنواره دعوت می‌کنیم.
نکته جالبی که در هفتمین جشنواره موسیقی نواحی مطرح می‌شود حضور استاد سیدقدمیار حسینی 117ساله و تنبورنواز پیشکسوت است. درباره حضور ایشان هم صحبت کنید.
اشکالی که در دوره‌های پیشین جشنواره وجود داشت، بدون آنکه منجر به متهم کردن کسی شود، این بود که یک هنرمند نواحی به مدت 20 سال در جشنواره دعوت می‌شد و حضور می‌یافت یا یک گروه سال‌ها در جشنواره شرکت می‌کردند بدون آنکه دیگر حرف تازه‌ای برای گفتن داشته باشند، در حالی که شخصیت‌هایی چون استاد قدمیار هرگز با وجود پرورش شاگردانی چون کیخسرو پورناظری که در حال حاضر خود دارای گروه‌های معتبری هستند به جشنواره قدم نگذاشته بود. امسال تصمیم گرفتیم هنرمندان سالخورده‌ای که نتوانسته‌اند به جشنواره بیایند یا به هر دلیلی در دوره‌های گذشته حضور نداشته‌اند را به جشنواره دعوت کنیم. امسال علاوه بر استاد قدمیار، استاد ممدوف از گرجستان نیز حضور دارد. پیشنهاد من به برگزارکنندگان دوره‌های بعدی جشنواره این است که از آوردن آدم‌های تکراری در جشنواره خودداری کنند تا این مساله موجب شود چهره‌ها و گروه‌های تازه‌تری برای حضور در جشنواره پیشقدم شوند.
در ماه‌های گذشته خبری مبنی بر اینکه پرونده موسیقی نواحی ایران برای ثبت در آثار میراث معنوی جهان به یونسکو ارائه شود، منتشر شد و ظاهرا آقای بهروز وجدانی، پژوهشگر تنظیم‌کننده این سند اعلام کرده‌اند این پرونده تا 10 شهریور امسال به صورت رسمی ثبت می‌شود. نظر شما در این باره چیست و چقدر در جریان روند این مساله هستید؟
ببینید، مهم‌تر از یونسکو این است که این موسیقی در خود ایران ثبت شود. البته موجب افتخار است که جامعه بین‌الملل نیز این موسیقی را بشناسد. اگرچه از فعالیت دوست عزیزم آقای وجدانی در این باره اطلاع خاصی ندارم اما تصور می‌کنم آنچه مدنظر است اینکه شایسته است موسیقی نواحی در درجه نخست در ایران ثبت شود. مسلما اگر به آن پر و بال بدهیم، دنیا هم با دید تازه‌ای به این موسیقی می‌نگرد.
در پایان از بارزترین ویژگی جشنواره امسال و وجوه افتراق آن با دوره‌های پیشین صحبت کنید؟
این جشنواره دارای تعریف مشخص است. همانطور که گفتم ما در جشنواره هفتم سعی کرده‌ایم به داستان‌پردازی خنیایی بپردازیم، ضمن اینکه در این جشنواره استادانی حضور خواهند داشت که اکثر آنها در جشنواره‌های دیگر حضور نداشته‌اند و برای نخستین‌بار است که در این جشنواره به ارائه آثارشان می‌پردازند. از اینها گذشته امسال بستری را فراهم کردیم تا آثار جشنواره در قالب CDهای شنیداری و تصویری مهیا و ارائه شوند.