آیت‌الله سیدهاشم بطحائی گلپایگانی: به دنبال بحث تاثیر عوامل موثر در تحقق جامعه مدنی، جامعه‌ای که زن و مرد با سلیقه‌های مختلف تحت یک فرهنگ مترقی و مدرن یعنی اسلام از یک زندگی سعادتمند برخوردار باشند در مرتبه نخست و حرکت آغازین نقش والدین مورد بحث و کندوکاو قرار گرفت و اهمیت مساله تا آنجا دنبال شد که حتی رهبران الهی مانند امام سجاد علیه‌السلام در انجام این وظیفه و تکلیف خطیر از خداوند متعال استمداد می‌طلبد و عرضه می‌دارد: اللهم اعنی علی تربیتهم و تأدیبهم؛ خدایا مرا در تربیت و تأدیب آنها یاری فرما. زیرا این مساله از دو جنبه حائز اهمیت است؛ یکی از جهت اینکه اولاد و فرزندان، امانت‌های الهی هستند که خداوند متعال آنها را با زمینه پاک آفریده و تحویل والدین داده لذا این مربیان نخستین یعنی والدین هستند که سرنوشت آنها را ورق می‌زنند، چنانکه پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله فرمود: کل مولود یولد علی‌الفطره حتی یکون ابواه یهودانه و ینصرانه و یمجسانه- هر نوزادی بر فطرت و سرشت پاک الهی و بدون هر انگی دیده به جهان می‌گشاید، اینک این پدر و مادر هستند که آنها را یهودی یا مسیحی یا مجوس بار می‌آورند. البته در کلام رسول اکرم صلی‌الله علیه وآله به مکتب رایج آن روز و امروز اشاره شده و سایر گرایش‌های منحرف مطرح در سطح جامعه نیز در مرتبه نخست به پدر و مادر مربوط می‌شود و قطعاً در قیامت به حکم – انّ الله یأمرکم ان تؤوا الامانات الی اهلها؛ اینکه خداوند متعال فرمان می‌دهد که امانت را آنگونه که تحویل گرفتید برگردانید – سؤال خواهد شد که ما دختر و پسر پاک‌سرشت، خداپرست و عفیف و پاکدامن و سالم تحویل دادیم و شما با بی‌توجهی، آنها را به حال خود رها کردید یا اگر خود نیز منحرف بودید باعث تباهی جسم و جان آنها شدید! امروز در جامعه ما جوانان از اعتیاد و فساد اخلاقی و فقر فرهنگی رنج می‌برند و با مرگ دست و پنجه نرم می‌کنند؛ پدران و مادران جواب خداوند متعال را در قیامت در رابطه با این امانت‌های تباه شده چه خواهند داد؟ این یک جهت قضیه است و جهت دیگر به خانه و جامعه مربوط می‌شود. بدیهی است خانه‌ای که فرزندان صالح و باادب و عفیف و باحیا در آن بار می‌آیند همچون گل‌هایی هستند که گلزار خانه را معطر کرده و مایه دلگرمی والدین و چشم روشنی آنها و برای جامعه اعضایی ارزشمند و مهره‌هایی مفید و کارساز خواهند بود، از این رو است که قرآن کریم درخواست کسانی را که آرزوی چنین فرزندانی را دارند و خواستار آن می‌باشند، می‌ستاید و ایشان را از بندگان شایسته و در خور مقامات عالیه معرفی می‌کند و می‌فرماید- و الذین یقولون ربنا هب لنا من ازواجنا و ذریاتنا قره اعین و اجعلنا للمتقین اماما-اولئک یجزون الغرفه بما صبروا ویلقون فیها تحیه وسلاما ( فرقان/75 )،
آنهایی که می‌گویند پروردگارا از زنان و ذرّیه ما به ما نور چشمی هدیه کن و ما را پیشوا و رهبر پرهیزگاران قرار بده، پاداش اینها به‌خاطر شکیبایی‌شان غرفه‌های بهشتی است و در آنجا با درود و سلامتی برخورد می‌کنند. نکته‌های ظریفی که در این آیه ستایشی نهفته شده است اینکه اولا اینان جزو بندگان شناخته‌شده خداوند متعال معرفی شده‌اند که در آیات قبل ویژگی‌های عبادالرحمن ذکر شده، ثانیا درخواست اینها در مرتبه اول، نورچشم و قرت عین است یعنی اولادی که در خانواده مایه شادمانی و روشنایی دل و چشم آنها است و این درخواست در اولاد متدین و مودب و مترقی محقق می‌شود و در مرتبه دوم، درخواست اینها به اندازه‌ای بلندپروازانه است که تنها به اولاد خوب اکتفا نمی‌کنند بلکه می‌خواهند نسل اول و نسل‌های بعد نیز از یک برتری و شایستگی الهی برخوردار باشند تا اسوه و الگو و پیشوای پرهیزگاران واقع شوند و در پایان خداوند متعال برای این والدین، پاداش عظیم بیان می‌دارد.
لذا این آموزه و رهنمودی است که قرآن کریم به پیروان خود می‌دهد. در این صورت والدین موظف هستند که از این سیاست پیروی کنند و صرفاً به تولید و فرزندآوری اکتفا نکنند که نه‌تنها از مزایای سفارشی قرآن بهره‌مند نخواهند شد بلکه به زیان اولاد نامرتب نیز مبتلا خواهند شد. بنابراین آنان که به این دستور علمی مدنی سرنوشت‌ساز عمل کردند به نتایج چشمگیر آن در دنیا و آخرت نایل آمدند.
سعیدبن جبیر می‌گوید این آیه درباره امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه‌السلام نازل شد زیرا آن حضرت در بیشتر دعاهایش این درخواست را داشت و می‌فرمود: واللّه ما سألت ربّی ولد انضیر الوجه، ولاسألته ولد احسنا لقامه، و لکن سألت ربّی ولدا مطیعین للّه، خائفین و جلین منه، حتّى إذ انظرت إلیه و هو مطیع لله قره به عینی(مناقب شهرآشوب/ج3/ص380)، به خدا سوگند من از خداوند فرزند خوش‌صورت و خوش‌اندام درخواست نکردم بلکه از پروردگارم خواستم فرزندی به من بدهد که فرمان‌بردار خدا و خداترس باشد تا هنگامی که به او می‌نگرم که اطاعت خداوند متعال را به جا می‌آورد، چشمم به او روشن گردد و در دنبال این درخواست می‌فرماید: واجعلنا للمتقین اماماً؛ یعنی ما به پرهیزگاران پیشین خود اقتدا کنیم، آنگاه مقتدای دیگران قرار گیریم و خداوند متعال فرمود: اولئک یجزون الغرفه بما صبروا؛ جزای اینان به خاطر شکیبایی‌شان در به دست آوردن خواسته خود غرفه‌های بهشتی خواهد بود (یعنی امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه‌السلام و صدیقه طاهره سلام‌الله علیها و امام حسن علیه‌السلام و امام حسین علیه‌السلام)
اینک این ما مدعیان اسلام و تشیع هستیم که برای تحقق جامعه مدنی به تفسیری که در گذشته بیان شد با عمل به قرآن و تأسی عملی به نسخه مفرده بشریت یعنی امام المتقین و اسوه بی‌نظیر پس از پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله لااقل به کمتر از آنچه امام علی علیه‌السلام و حضرت زهرا سلام‌الله علیها به‌دست آوردند به‌دست آوریم که خوشی و سرافرازی دنیا و آخرت در زندگی با برنامه دینی است که پاسخ آنها را در اقلیت جامعه مدنی یعنی پیامبر اکرم صلی‌الله علیه وآله و اهل بیت او و پویندگان حقیقی راه آنها مشاهده می‌کنیم.
- ادامه بحث در فرازهای بعدی ان‌شاءالله
www.bathaie.ir