رضا خسروی:
شبکه نمایش خانگی این روزها حال خوشی ندارد؛ هنوز از مشکلات ریز و درشتی که از سال قبل گریبانش را گرفته بود، رهایی نیافته و صاحبان آن دورنمای امیدوارکننده‌ای از آینده ندارند. خیلی از موسسات به مرز ورشکستگی رسیده‌اند و با راهکارهای مقطعی روزشان را شب می‌کنند.
چه شد که اینگونه شد؟
چه شد که اینگونه شد؟! چرا شبکه نمایش خانگی که یکباره اوج گرفت، ناگهان دچار افول شد؟ شبکه نمایش خانگی پس از اوج‌گیری قاچاق فیلم و هجوم این پدیده شوم به آثار در حال اکران، جدی شد. یکی از راهکارهای مسؤولان سینمایی برای مبارزه با قاچاق فیلم، کاهش قیمت محصولات نمایش خانگی بود، یعنی قیمت CDهای فیلم از 4500 تومان به 1500 تومان کاهش یافت. فیلم‌ها پس از اکران وارد شبکه نمایش خانگی می‌شدند و به واسطه تبلیغات گسترده‌ای که از بازه اکران شامل‌شان شده بود، به فروش مطلوبی می‌رسیدند. از آن سو برای اینکه سینما دچار بحران اقتصادی نشود، صاحبان ویدئورسانه پیشا‌پیش حق رایت فیلم‌های سینمایی را برای شبکه نمایش خریداری می‌کردند. حتی گاهی تهیه‌کنندگان فیلمشان را از بودجه پیش‌پرداخت موسسات تولید می‌کردند! همان برهه کارشناسان اقتصادی این چرخه را معیوب می‌دانستند و نسبت به آن هشدار می‌دادند. سینماگران و مسؤولان البته خود بهتر می‌دانستند که این روش مقطعی است ولی تا اطلاع ثانوی بهترین روش بود. مشکل از وقتی بروز یافت که مخاطبان شبکه نمایش کم‌کم ریزش کردند. عمده‌ترین دلیل هم رفع نیاز مخاطبان پیگیر سینما بود. از سوی دیگر شبکه‌های ماهواره‌ای جدید اقدام به پخش سریال‌ها و فیلم‌های خود کردند. تلویزیون هم برای مبارزه، بخش عمده‌ای از کنداکتور را به سریال‌ها و فیلم‌های تلویزیونی اختصاص داد. مسؤولان شبکه نمایش برای جبران مخاطب چاره را در عرصه بیشتر محصولات دیدند و یکباره سوپرمارکت‌ها پرشد از فیلم‌های سینمایی. این تدبیر جواب داد و خیلی زود بخش عمده‌ای از مخاطبان غیرپیگیر سینما را با خود همراه کرد. این پایان ماجرا نبود. در نیمه سال 88 سر و کله فیلم‌های جدیدی در شبکه نمایش خانگی پیدا شد که عنوان «برای نخستین‌بار» و «بدون اکران در سینما» با خود داشتند؛ فیلم‌هایی که به واسطه مضمون و ساختار ضعیفشان خیلی زود داد همه را درآوردند و متصف شدند به فیلم‌های سوپرمارکتی ! صاحبان موسسات ویدئورسانه گمان می‌کردند با تولید ارزان می‌توانند یک تیر و 2 نشان بزنند. هم حق‌رایت فیلم‌های سینمایی را پرداخت نکنند و هم بر اساس مخاطب خودشان فیلم بسازنند اما دیری نپایید که این سیاست نادرست هم شکست خورد و بسیاری از این تولیدات روی دست صاحبانشان ماند .
افزایش قیمت؛ تیر خلاص
سال گذشته بحرانی‌ترین دوران شبکه نمایش خانگی بود. افت محسوس مخاطب و کاهش فروش محصولات و نیز بالا رفتن رایت فیلم‌های سینمایی توسط تهیه‌کنندگان، موسسات ویدئورسانه را به مرز ورشکستگی رساند. صاحبان ویدئورسانه هم که در این چند سال برای سودآوری بیشتر راهکارهای متعدد را تجربه کرده بودند، حالا برای نجات از سقوط دنبال میانبر می‌گشتند. افزایش قیمت محصولات گزینه نهایی بود. در اواسط سال گذشته قیمت فیلم‌ها به 2500 تومان افزایش یافت بلکه برای مدتی خطر رفع شود. این افزایش قیمت که البته فقط برای چند موسسه معدود جنبه سودآوری بیشتر دارد، بیش از آنکه به کمک شبکه نمایش بیاید، تنزل و رکود آن را موجب شده است. درک و هضم این واقعیت کاری چندان سخت و مساله‌ای پیچیده نیست. عمده مخاطب شبکه نمایش را قشر متوسط و ضعیف جامعه تشکیل می‌دهند. اکنون که جامعه ما در شرایط خاص اقتصادی بسر می‌برد، کاملا طبیعی است که خانواده‌ها به جای هزینه برای محصولات فرهنگی، این نیاز را از طریق دیگر مرتفع کنند.
افزایش کاذب
نکته دیگر اینکه موسسات ویدئورسانه، مثل خیلی جاهای دیگر، در بحث افزایش قیمت انصاف را رعایت نکردند. قیمت تمام شده محصولات با قیمت واقعی آن فاصله بسیار دارد. ظاهرا همیشه و همه جا مشتری باید جور ورشکستگی و سودخواهی تولیدکنندگان را بکشد!
صدای پای قاچاق
نکته جالب اما ارتباط مستقیم افزایش قیمت CD فیلم‌ها و قاچاق است. شبکه نمایش جان گرفت تا راهکاری باشد برای مبارزه با قاچاق فیلم. حال که عده‌ای فقط به سودآوری آن توجه کرده و اصل ماجرا را به فراموشی سپرده‌اند، طبیعی است که شاهد افزایش قاچاق محصولات سینمایی باشیم. محمدرضا عباسیان، دبیرکل ستاد مبارزه با محصولات غیرمجاز سال گذشته در گفت‌و‌گو با «وطن امروز» این هشدار را داده بود ولی صاحبان ویدئورسانه ظاهرا فقط به فکر منافع شخصی‌شان هستند. ستاد مبارزه با محصولات غیرمجاز با همه مشکلاتی که با آنها روبه‌رو است تلاش می‌کند جلوی قاچاق فیلم‌ها را بگیرد اما شواهد حاکی از آن است که سیطره قاچاق بار دیگر بر سینمای ایران حاکم می‌شود. عجیب آنکه از گذشته تلخ نه‌چندان دور عبرت نمی‌گیریم و به خاطر منافع آنی حاضریم همه چیز را به باد دهیم.
هجوم دوباره آثار سخیف
این روزها بار دیگر شاهد ورود کمدی‌های نازل در شبکه نمایش خانگی هستیم. هر چند مسؤولان سینمایی تاکید زیادی بر ارتقای سینمای کشور و دوری از آثار سخیف دارند اما ظاهرا شبکه نمایش را فراموش کرده‌اند. عمده کمدی‌های عرضه شده سطحی و بی‌ارزش هستند که آشکارا به شعور مخاطب توهین می‌کنند. شرایط زمانی بحرانی‌تر می‌شود که موضوع بعضی از فیلم‌های شبکه ویدئویی و شوخی‌های آنها بسیار سطح پایین است و گاه برخی از این شوخی‌ها مناسب با فرهنگ خانواده‌های ایرانی و اسلامی نبوده و خارج از شأن یک جامعه اسلامی است تا جایی که برخی خانواده‌ها هنگام تماشای این فیلم‌ها احساس آرامش نمی‌کنند. به نظر می‌رسد دليل توليد روزافزون فيلم‌هاي طنز در شبکه‌هاي ويدئورسانه نبود نظارت دقيق روي توليد اين آثار از سوي اداره کل سمعي بصري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي است. مميزي‌هايي که براي فيلم‌هاي سينمايي اعمال می‌شود درباره اين آثار ويدئويي وجود ندارد. هرچند سعید رجبی‌فروتن، مدیرکل دفتر همکاری‌های سمعی و بصری و نمایش خانگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با پذیرش اینکه برخی فیلم‌های ویدئویی از استاندارد‌های لازم برخوردار نیستند از برخی اهرم‌های بازدارنده برای رسیدن به تعادل در شبکه نمایش خانگی خبر داده بود اما این روزها شاهد حضور مجدد آثار سخیف هستیم که معلوم نیست با چه انگیزه‌ای وارد شبکه نمایش شده‌اند. راهکاری هست برای نجات یا در ادامه بیراهه‌روی شبکه نمایش خانگی است؟ حیف از فرصتهایی که هر روز به خاطر بی‌تدبیری هدر می‌روند.