گروه سیاسی:
دومين نشست انديشه‌هاي راهبردي در جمهوري اسلامي، صبح دیروز با «موضوع عدالت» و با هم‌انديشي و تبادل نظر رهبر معظم انقلاب و ده‌ها نفر از انديشمندان، متفكران، استادان و محققان دانشگاهي و حوزوي برگزار شد. به گزارش پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، در اين نشست 4 ساعته، ابتدا 10 نفر از صاحبنظران و نخبگان در 2 بخش نظري و كاربردي ديدگاه‌هاي خود را درباره «مباني، مفاهيم، ابعاد، كاركردها و ضرورت‌هاي عدالت» بيان كردند. اولين نشست انديشه‌هاي راهبردي در جمهوري اسلامي، آذرماه سال گذشته با موضوع الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت برگزار شده بود. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي رهبر حكيم انقلاب اسلامي در اين هم‌انديشي راهبردي، با تاكيد بر ضرورت تلاش جدي و تضارب آراي انديشمندان و متفكران براي دستيابي به نظريه اسلامي ناب در باب عدالت، كارهاي انجام شده براي تحقق عدالت اجتماعي را در 3دهه اخير خوب ارزيابي كردند اما افزودند: وضع فعلي، مطلقا راضي‌كننده نيست چرا كه نظام اسلامي به دنبال اجراي حداكثر عدالت و تحقق كامل عدالت به مفهوم يك ارزش مطلق و همگاني است. معظم‌له، مطالب مطرح شده در اين هم‌انديشي را پرمغز و مفيد دانستند و خاطرنشان كردند: این نشست، تنها يك آغاز بود و اميدواريم مبحث عدالت با استفاده از ظرفيت گسترده صاحبنظران سراسر كشور، به گفتماني نخبگاني تبديل شود و با استمرار و پيگيري شايسته، به سرانجامي مبارك برسد. ايشان، عدالت را دغدغه هميشگي بشر دانستند و با اشاره به ورود متفكران و انديشمندان تاريخ بشر به اين مقوله، خاطرنشان كردند: بررسي دقيق نشان مي‌دهد با وجود نظريه‌پردازي‌هاي مختلف انديشمندان در مبحث عدالت، نقش اديان الهي در اين مقوله، بي‌نظير و استثنايي بوده است. رهبر انقلاب اسلامي، با استناد به قرآن مجيد، عدالت را هدف اصلي اديان برشمردند و افزودند: عدالت، هدف نظام‌سازي اجتماعي اديان و حركت بشر در چارچوب دين بوده و اين اهتمام جدي به عدالت، در هيچ مكتب بشري يافت نمي‌شود. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي در تبيين بيشتر تفاوت عدالت در «نگاه اديان و مكاتب بشري» خاطرنشان كردند: انبيا علاوه بر تبيين عدالت، براي تحقق آن، عملا با طاغوت‌ها و ستمگران وارد پيكار مي‌شدند و در معارضه ظالم و مظلوم، هميشه در جبهه مظلومان بوده‌اند اما نظريه‌پردازان فقط در حد حرف و كلام به «عدالت» پرداخته‌اند.
ايشان، اعتقاد همه اديان الهي به منتهي شدن تاريخ بشر به دوران مبتني بر عدل را سومين «تفاوت» عدالت «در اديان الهي و مكاتب بشري» دانستند و افزودند: اديان الهي در نگاه به مبدأ خلقت هستي و بشر، در مسير حركت تاريخي ملت‌ها و در تبيين پايان اين مسير يعني معاد، همواره بر عنصر عدالت تاكيد كرده‌اند كه اين مساله‌اي استثنايي و بي‌نظير است. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي افزودند: بر اساس همين نگاه ديني بود كه «عدالت» در انقلاب اسلامي نيز از همان آغاز، جايگاهي بي نظير يافت و در شعارهاي ملت، قانون اساسي، سخنان و ديدگاه‌هاي حضرت امام خميني(رض) و دوران‌هاي مختلف حيات 32ساله جمهوري اسلامي، به عنوان يك ارزش مطلق مورد تاكيد قرار گرفت. رهبر انقلاب اسلامي، عدالت را سرلوحه دغدغه‌هاي هميشگي نظام اسلامي دانستند و با اشاره به كارهاي فراوان و گسترده‌اي كه پس از انقلاب براي تحقق عدالت اجتماعي انجام شده، افزودند: اين كارهاي خوب، راضي‌كننده نيست چرا كه ما بر اساس نگاه اسلامي، تحقق كامل عدالت و محو هرگونه ظلم را هدف قرار داده‌ايم كه براي پر كردن فاصله وسيع وضع موجود و تحقق عدالت اجتماعي، بايد تلاش مستمر، جدي و همه‌جانبه انجام داد. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي با اشاره به توجه امروز نظام اسلامي براي دستيابي به نظريه اسلامي ناب در مقوله عدالت افزودند: تا امروز نيز شناخت و تعاريف اجمالي از عدالت وجود داشته است اما بايد تلاش كنيم عدالت به گفتماني زنده و هميشه حاضر در صحنه‌هاي مختلف كشور تبديل شود و در ميان نخبگان، مسؤولان، مردم بویژه نسل جوان همواره به عنوان يك مساله اصلي مطرح باشد. ايشان در تبيين بيشتر اهداف برگزاري نشست انديشه‌هاي راهبردي درباره عدالت افزودند: براي كاهش فاصله كنوني تا تحقق حداكثري عدالت، بايد به روش‌ها و راهكارهاي جديد و مؤثر دست پيدا كنيم كه اين مساله نيز به هم‌انديشي متفكران نياز دارد. رهبر انقلاب اسلامي دوران آزمون و خطا را در مقوله عدالت، دوراني سپري شده دانستند و تاكيد كردند: در 3دهه اخير در موارد زيادي، در باب عدالت به صورت آزمون و خطا عمل كرده‌ايم اما از اين پس بايد بر اساس تعاريف و روش‌هاي متقن حركت كنيم. رهبر انقلاب اسلامي، حركت كشور در مسير پيشرفت‌هاي سريع و جهشي را يكي ديگر از عوامل ضرورت توجه بيشتر به مقوله عدالت برشمردند و افزودند: ادامه اين حركت پرشتاب، نيازمند تصميم‌گيري‌هاي بزرگ است و اگر در اين تصميم‌گيري‌ها از عنصر عدالت و «ارتباط عدالت و پيشرفت» غفلت شود، خسارات فراواني به بار خواهد آمد. ايشان در ادامه فرمايشات شان با تمركز بر مبحث نظري عدالت، افزودند: هدف ما رسيدن به نظريه اسلامي ناب و خالص در باب عدالت است كه براي دستيابي به اين هدف بسيار مهم، بايد با نگاه متجددانه و نوآورانه، به منابع اسلامي رجوع كنيم و با استفاده از متدها و فنون خاص اين كار، نظريه اسلامي خالص را در مقوله عدالت استخراج كنيم. ايشان در همين زمينه تاكيد كردند: در دستيابي به نظريه اسلامي عدالت بايد از التقاط و هرگونه مونتاژ نظريه‌هاي ديگر بشدت پرهيز كرد و با مراجعه به منابع اصيل اسلامي، اين نظريه را استخراج کرد. حضرت آيت‌الله خامنه‌اي، تعريف عدالت را در هر مكتب مبتني بر پايه‌هاي هستي‌شناسي آن مكتب دانستند و افزودند: به همين علت نبايد در شناخت نظريه اسلامي عدالت، از مكاتب ديگر، استفاده كرد. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي با اشاره به تفاوت عميق نگاه اسلام و مكاتب بشري به عدالت افزودند: عدالت در اسلام، ناشي از حق است و عدالت‌ورزي يك وظيفه الهي محسوب مي‌شود در حالي كه در مكاتب بشري، اين نگاه وجود ندارد. رهبر انقلاب اسلامي، تعدد و تضارب آرا را نيازي واقعي در روند دستيابي به نظريه اسلامي ناب در باب عدالت دانستند و افزودند: نبايد كسي تصور كند كه در اين مقوله، با نوعي پيش‌داوري مي‌خواهيم به برداشتي كه در ذهنمان است برسيم، بلكه بايد تلاش كنيم در پرتو تضارب آرا و نشاط علمي، به آنچه حق و صحيح است دست يابيم. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي تاكيد كردند: حتي پس از دستيابي به نظريه اسلامي خالص در باب عدالت، تضارب آرا در اين زمينه بايد همواره ادامه داشته باشد.
ايشان افزودند: در اين مقطع در واقع بايد تلاش كرد به يك جمع‌بندي قوي، متقن، مستدل و منسجم در باب عدالت دست يافت تا برنامه‌هاي درازمدت با اتكا به آنها تدوين شود. رهبر انقلاب اسلامي افزودند: پس از اين جمع‌بندي نيز بايد پژوهش‌هاي جديدي بويژه در مباحث كاربردي و روش‌هاي اجراي نظريه صورت گيرد كه در اين زمينه مي‌توانيم از تجربيات مفيد ديگران نيز استفاده كنيم. حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي، ايجاد رشته عدالت‌پژوهي در حوزه و دانشگاه را نوعي سرمايه‌گذاري مفيد براي ايجاد و تقويت گفتمان عدالت و تربيت نيروهاي توانمند دانستند و افزودند: يكي ديگر از كارهاي مهم نظري، يافتن شاخص براي اندازه‌گيري ميزان تحقق عدالت اجتماعي است.
ايشان خاطرنشان كردند: برخي شاخص‌هاي مطرح در نظريه‌هاي غربي در شرايط خاص قابل استفاده است اما بسياري از آنها ناقص يا كلا غلط است بنابراين بايد شاخص‌هايي مستقل براي تحقق عدالت از ديدگاه اسلام تعريف شود. رهبر انقلاب اسلامي، توجه مجلس و شوراي نگهبان را به مقوله عدالت در هر نوع قانونگذاري، از كارهاي ضروري برشمردند و افزودند: در عرصه عمل بايد براي اجراي عدالت اجتماعي كارهاي فراوانی انجام شود.
حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي در ادامه فرمايشات‌شان، اعتقاد به مبدأ و معاد را در مساله عدالت، داراي نقشي اساسي خواندند و افزودند: اعتقاد به معاد و باور داشتن تجسم اعمال در قيامت، موجب نيرو و نشاط عدالتخواهانه مي‌شود و در واقع نمي‌توان در جامعه‌اي كه اعتقاد به مبدأ و معاد وجود ندارد، عدالت حقيقي را مستقر كرد. ايشان، تلاش هر فرد براي اجراي عدالت درباره خود را نكته مهم ديگري در مقوله عدالت خواندند و افزودند: نگاه عادلانه هر فرد به خود، موجب دوري از گناه و ايجاد حالت خضوع و خشوع مقابل پروردگار مي شود و اين مساله به ايجاد عدالت اجتماعي نيز كمك مي‌كند.
اولين سخنران اين نشست راهبردي در بخش ديدگاه‌هاي نظري، دكتر حسين عيوض‌لو، استاديار دانشگاه امام صادق(ع) بود. دكتر عيوض‌لو با ارائه ديدگاه‌هاي خود درباره «مفاهيم و معيارهاي عدالت اجتماعي و اقتصادي در چارچوب الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت» گفت: عدالت اجتماعي به معناي آن است كه هركس در جامعه بتواند پاداش متناسب با شايستگي‌ها و تلاش خود را دريافت كند. اين استاد دانشگاه حق برخورداري برابر از منابع و ثروت‌هاي عمومي، سهم‌بري براساس ميزان مشاركت در توليد و قرار گرفتن اموال در موضع صحيح را معيارها و قواعد عدالت از ديدگاه اسلام خواند.
حجت‌الاسلام ابوالقاسم عليدوست، عضو جامعه مدرسين حوزه علميه قم، انديشمند ديگري بود كه در دومين نشست انديشه‌هاي راهبردي به تشريح ابعاد عدالت به عنوان «يك سند، قاعده، رويكرد و گفتمان عام در كشف و اجراي احكام اسلام» پرداخت.
اين استاد حوزه و دانشگاه گفت: با عدالت نمي‌توان كژدار و مريز برخورد كرد بلكه بايد با اين مفهوم بنيادي، برخوردي روشمند انجام داد تا به يك گفتمان عام تبديل شود. حجت‌الاسلام عليدوست، عدالت را يك قاعده در فقه دانست و افزود: در فهم دلايل و استنباط احكام، بايد عدالت را به عنوان يك رويكرد مورد توجه و در اجراي احكام نيز، عدالت را گفتمان حاكم بر رفتار و گفتار مسؤولان و كارگزاران قرار داد.
سومين سخنران دومين نشست انديشه‌هاي راهبردي، دكتر فهيمه فرهمندپور، استاديار دانشگاه تهران بود. دكتر فرهمندپور تحت عنوان «اقتضائات و ملاحظات عدالت جنسيتي با رويكرد ديني» گفت: عدالت را نبايد تقسيم كمي فرصت‌ها و مشاغل در نظر گرفت بلكه در برداشت صحيح از عدالت، تفاوت‌هاي طبيعي زن و مرد پذيرفته مي‌شود. وي افزود: براي ايجاد عدالت بويژه در مشاغل تخصصي بايد شايسته‌سالاري مورد توجه كامل قرار گيرد و در الگوي اشتغال فارغ‌التحصيلان دانشگاهي تجديد نظر شود. ايجاد عرصه‌هايي غير از ورود به دانشگاه براي تامين نيازهاي رواني، علمي و شخصيتي زنان و دختران از ديگر پيشنهادهاي خانم فرهمندپور بود. حجت‌الاسلام دكتر سيدعباس نبوي، مدرس حوزه و دانشگاه به عنوان سخنران بعدي با اشاره به فرمان و امر مكرر پروردگار در قرآن كريم براي اقامه عدل و قسط گفت: بايد ضمن نظريه‌پردازي در مقوله عدالت، شاخص‌هاي قابل اندازه‌گيري نيز ارائه داد. حجت‌الاسلام نبوي، برابري در فرصت‌ها، رشد ظرفیت‌ها و به‌كارگيري توانمندي‌ها را 3شاخص مهم عدالت اجتماعي دانست و افزود: بايد عدالت اجتماعي را به عنوان بنيان قواعد اجتماعي، راهبرد اصلي «برنامه‌هاي توسعه» و مبناي رشد فرهنگ عمومي مورد توجه قرار داد كه متاسفانه نهادهاي متولي فرهنگ عمومي به اين مساله كم‌توجهند و رهبري و جنبش دانشجويي پيگير مقوله عدالت اجتماعي هستند. اين مدرس حوزه و دانشگاه تاكيد كرد: در الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت، عدالت اجتماعي، «كلان راهبردي» است كه بايد در همه عرصه‌ها مورد توجه كامل قرار گيرد.
پنجمين سخنران هم‌انديشي نخبگان و رهبر انقلاب در باب عدالت، دكتر سيدمحمد ميرسِندُسي، استاديار دانشگاه امام حسين(ع) بود. دكتر ميرسندسي با اشاره به مباني 2 نظريه غالب در بحث عدالت يعني شايستگي و نياز گفت: در جمهوري اسلامي بايد نظريه‌اي تركيبي را پيگيري كنيم كه در اين نظريه تأمين نيازهاي عامه مردم مورد توجه جدي است اما راه براي بهره‌مندي اشخاص بر اساس شايستگي و تلاش نيز باز است. وي با اشاره به نبود نظريه منسجم و روشن درباب مفهوم عدالت در كشور افزود: به همين علت هر مسؤولي روي كار مي‌آيد، بر اساس برداشت خود از مفهوم عدالت، عمل مي‌كند كه اين برداشت‌هاي فردي گاه با يكديگر متفاوت و حتي در تعارضند.
بخش دوم نشست انديشه‌هاي راهبردي با موضوع عدالت، به مباحث كاربردي اختصاص داشت. در آغاز اين بخش، حجت‌الاسلام سيدعباس موسويان، مدرس حوزه و دانشگاه با بررسي «جايگاه عدالت اقتصادي در بانكداري اسلامي» گفت: توزيع منابع بانكي، زماني عادلانه و در جهت فقرزدايي است كه اشتغالزايي و رشد متوازن در تخصيص منابع بانكي مورد توجه قرار گيرد. دكتر موسويان، تخصيص منابع به طرح‌هاي داراي ارزش افزوده، توزيع متوازن منابع و توزيع عادلانه سود را از اصول و معيارهاي توزيع عادلانه منابع بانكي دانست و گفت: نظام بانكداري بايد با كاهش حاشيه سود خود، در جهت سود حقيقي سپرده‌گذاران متحول شود.
دومين سخنران بخش كاربردي نشست انديشه‌هاي راهبردي، دكتر الياس نادران، دانشيار دانشگاه تهران بود. وي با ارائه مقاله‌اي تحت عنوان «عدالت توزيعي و اقتصاد رانتي»، به بررسي مشكلات اقتصادي- اجتماعي پديده رانت پرداخت. دكتر نادران معتقد است جهت‌گيري‌هاي عدالتخواهانه پس از پيروزي انقلاب، با وجود فراز و نشيب‌هاي مختلف، در مجموع موجب بهبود توزيع شاخص‌هاي درآمدي شده است اما به علت تداوم ساختارهاي اقتصادي مبتني بر رانت، مشكلات ناشي از اين پديده همچنان ادامه دارد. «عدالت بين نسلي در بهره‌برداري از منابع طبيعي» عنوان مقاله سومين سخنران بخش كاربردي این نشست؛ حجت‌الاسلام سعيد فراهاني‌فرد، استاديار دانشكده علوم اقتصادي بود. اين استاد دانشگاه، تشريع عادلانه مالكيت دولتي و عمومي بر ثروت‌هاي طبيعی، ساز و كار صحيح توزيع اوليه منابع طبيعي و قوانين لازم براي حفاظت از منابع طبيعي را از اصول ايجاد عدالت بين نسلي در بهره‌برداري از منابع طبيعي دانست و گفت: از ديدگاه اسلام، دولت داراي جايگاهي است كه مي‌تواند با نظارت بر چگونگي استفاده از منابع طبيعي، عدالت را در اين زمينه پيگيري و محقق كند.
نشست هم‌انديشي رهبر انقلاب اسلامي و انديشمندان و صاحبنظران در باب عدالت با سخنراني دكتر مجيد ياسوري ادامه يافت. وي كه دانشيار دانشگاه گيلان است عدالت محيطي را راهكاري براي تحقق توسعه پايدار ملي دانست و گفت: منابع بايد ميان مناطق مختلف جغرافيايي، متناسب با نيازها و به‌طور عادلانه توزيع شود تا شكاف اقتصادي- اجتماعي بخش‌هاي گوناگون كشور كاهش يابد و دورنماي زندگي حتي در محروم‌ترين مناطق بهبود يابد. دهمين و آخرين سخنران دومين نشست انديشه‌هاي راهبردي، دكتر محمدجواد لاريجاني، استاد دانشگاه بود. وي با عنوان «وضعيت عدالت و حقوق بشر در سطح بين‌المللي» به تشريح مباني عدالت در ليبراليسم غربي و دين مبين اسلام پرداخت. بخشي از دومين نشست انديشه‌هاي راهبردي در جمهوري اسلامي به پرسش و پاسخ محققان و انديشمندان و «نقد و بررسي» ديدگاه‌هاي مطرح شده اختصاص داشت. در اين بخش استادان و محققاني كه به ارائه مقاله پرداخته بودند به سوالات و نقدهاي حاضران پاسخ گفتند. در آغاز اين هم‌انديشي دكتر صادق واعظ‌زاده، دبير اين نشست با اشاره به پيگيري موضوعات نشست اول انديشه‌هاي راهبردي گفت: مقدمات ايجاد مركزي براي هماهنگي و راهبري تحقيقات مربوط به الگوي اسلامي- ايراني پيشرفت انجام شده است كه اين مركز همه ظرفیت‌هاي نخبگاني كشور را براي تدوين اين الگوي راهبردي فعال خواهد كرد. دكتر واعظ‌زاده همچنين با تشريح اهداف دومين نشست انديشه‌هاي راهبردي گفت: تلاش خواهد شد با تكيه بر مطالب ارائه شده و استفاده از همه ظرفیت‌ها «نظريه عدالت» تدوين شود.در پايان اين ديدار نماز جماعت ظهر و عصر به امامت حضرت آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي اقامه شد.