امید صبوری:
کمیت حضور فیلم‌های مرتبط با دفاع مقدس و انقلاب اسلامی در هر دوره از برگزاری جشنواره بین‌المللی فیلم فجر همواره یکی از محورهای اصلی پرداخت رسانه‌ها و صد البته مدیران به کارنامه جشنواره بوده‌است. کمیتی که به‌طور معمول فارغ از کیفیت آثار قرار گرفته در فهرست، موجبات تفاخر مدیران و امیدواری رسانه‌ها و پیگیران سینمای جنگ و انقلاب را فراهم آورده است. اما با مروری بر سرنوشت این آثار واقعیتی عجیب و تامل‌برانگیز نمایان می‌شود که نمی‌توان و نباید از کنار آن گذشت. اغلب فیلم‌های قرار گرفته در دایره فیلم‌های مرتبط با انقلاب و دفاع مقدس در دوره‌های مختلف جشنواره فیلم فجر در طول سال و برای ورود به عرصه اکران با مهجوری عجیبی مواجه شده‌اند که یا این آثار را به ورطه فراموشی انداخته یا در صورت اکران جز شکست به سینمای گیشه چیزی عایدشان نشده‌است.
در آرزوی شرایط برابر
خبر منتفی شدن اکران فیلم سینمایی «کیمیا و خاک» آن هم در شرایطی که سخنگوی شورای صنفی اکران خبر از آغاز اکران آن از صبح امروز(چهارشنبه) داده بود هرچند به یک اشتباه ارجاع داده شد اما بهانه‌ای بود برای طرح دیگر بار این سوال که «جایگاه فیلم‌های انقلاب و دفاع مقدس در اکران هر سال سینمای ایران کجاست؟» جای تاسف اینکه طرح این سوال به معنای گلایه از نبود «حمایت ویژه» از اکران این آثار نیست که کم‌کم تبدیل به درخواست «شرایط برابر» با دیگر فیلم‌ها شده‌است. اگر احساس می‌کنید این اظهارنظر اندکی خارج از انصاف و «سیاهنمایی» است بهترین پاسخ ارجاع شما به جدول ضمیمه این گزارش است. ابراهیم حاتمی‌کیا در حضور پرحاشیه اخیرش در برنامه «راز» با تاکید بر اینکه «متعلق به هیچ رنگ و حزبی نیستم و نه در گذشته، نه الان به کسی کولی نمی‌دهم.» در توصیف شرایط خود تعبیری به کار برد که برای مرور وضع اکران فیلم‌های مرتبط با «انقلاب و دفاع مقدس» هم بهترین توصیف است؛ «یتیم حوزه فرهنگی».
عجب شرایطی...!
از میان فیلم‌های مرتبط به انقلاب و دفاع مقدس حاضر در جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر این روزها حاشیه‌های اکران 2 فیلم «کیمیا و خاک» و نیز «شب واقعه» نقل محافل خبری شده‌است؛ 2 فیلمی که اتفاقا هردو مورد توجه داوران جشنواره و منتقدان قرار گرفتند و اولی نامزدی حامد بهداد برای بهترین بازیگر نقش مکمل مرد در جشن منتقدان و دومی تندیس بهترین فیلم از نگاه ملی در جشنواره بیست و هشتم را به نام خود ثبت کردند. اما اکران این 2 فیلم پس از 2 سال همچنان در هاله «اما و اگر» است. عباس رافعی که کارگردانی «کیمیا و خاک» را برعهده داشته و اکران فیلمش که قرار بود از صبح امروز روی پرده برود برای دومین‌بار منتفی شد، 2 روز پیش از این درباره اکران نشدن فیلمش گفته بود: «كيميا و خاك قرار بود در اسفندماه اكران شود كه با توجه به تك‌سئانس بودن آن و زمان نامناسب ديدم مي‌سوزد و اكران نشود، بهتر است.» رافعی از اكران اين فيلم در گروه «هنر و تجربه» خبر داده و با این جمله گلایه خود از دشواری‌های اکران این فیلم مرتبط با ایام انقلاب را ابراز کرد: «در عجبم از ماجراهايي كه در اين سينما اتفاق مي‌افتد.» بی‌تردید امروز و با منتفی شدن دوباره اکران «کیمیا و خاک» تعجب رافعی هم دوچندان شده است. «كيميا و خاك» از جمله پروژه‌هاي انقلابي بنياد سينمايي فارابي با بازي حسين ياري، پريوش نظريه، امير آقايي، آزيتا حاجيان، سياوش طهمورث و حامد بهداد، داستانش در فضاي ملتهب آبان‌ماه سال 1357 روايت مي‌شود و درباره 5 گروهي است كه مي‌خواهند با آخرين پرواز از ايران خارج شوند و سرنوشت‌شان به هم گره مي‌خورد.
وقتی مدیر شاکی می‌شود!
چند روز پیش از رسانه‌ای شدن نگرانی‌های عباس رافعی، سیداحمد میرعلایی که خود با تکیه بر کرسی مدیرعاملی بنیاد سینمایی فارابی به‌عنوان یکی از مدیران تاثیرگذار سینمایی شناخته می‌شود هم زبان به گلایه از شرایط نامناسب اکران فیلم‌های فرهنگی گشود تا معادله مجهول اکران در سینمای ایران پیچیده‌تر شود. میرعلایی که این گلایه‌ها را در مقام تهیه‌کننده فیلم «شب واقعه» بر زبان می‌آورد، گفته بود: «بعد از آماده شدن فیلم، آن را براي پخش به «فيلميران» سپرديم و قرار بود در سال گذشته اكران شود اما بعد از يك سال بلاتكليفي و جواب سربالا دادن براي اكران از سوي شركت پخش‌كننده، اسفندماه سال گذشته اعلام كردند با توجه به اينكه هر دفتر تنها 2 فيلم مي‌تواند در هر دوره اكران داشته باشد در كمال بي‌رحمي فيلم را پس فرستادند و گفتند فيلم براي اكران زياد داريم و از دستمان كاري ساخته نيست و حرف‌هايي زده‌اند كه عقلاني و منطقي نبود و در كمال خونسردي و بي‌توجهي به تعهدات خود عمل نكردند». ميرعلايي افزود: «اينگونه كارها لطمه بزرگي به سينما مي‌زند و وضع اكران همين مي‌شود كه مي‌بينيم». اين تهيه‌كننده به این حد بسنده نکرده و با اشاره به فيلم «فرزند خاك» سویه دیگری از بی‌مهری شبکه اکران سینماها را فاش کرد: «از آنجايي كه سرمايه‌گذار صددرصد فيلم «فرزند خاك» حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي بود اما با اين حال نهايت تلاش و كوشش خود را به كار گرفتم تا توانستم فيلم را در ماه مبارك رمضان كه معمولا اكران مناسبي براي فيلم‌ها نيست روانه پرده سينما كنم. همچنين با حمايت و همكاري مهندس ضرغامي و آقاي مشيري نيز تيزر رايگان براي فيلم گرفتم كه همين كار موجب اعتراض برخي از پخش‌كنندگان شد كه با توهم اينكه پدرخوانده سينما هستند روزگار مي‌گذارنند. با همه اين احوال فيلم توانست با توجه به ارزش و ويژگي‌هاي خود با مخاطب ارتباط خوبي برقرار كرده و به فروش نسبتا خوبي دست پيدا كند». ميرعلايي اظهار امیدواری کرده بود: «پنجم مهرماه همزمان با شكست حصر آبادان و ايام هفته دفاع مقدس بهترين زمان براي اكران «شب واقعه» است كه اميدوارم پيگيري‌هاي لازم از سوي بنياد شهيد صورت بگيرد و ما هم همكاري‌هاي لازم را خواهيم كرد».
همه سعی می‌کنند اما...
نکته جالب اینکه در کنار مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی مدیرکل فرهنگی بنیاد شهید هم درباره اکران «شب واقعه» گفته است: من پیگیری‌های لازم را برای اکران انجام می‌دهم اما به هر حال دنبال کردن بحث اکران فیلم در اختیار موسسه فرهنگی - هنری شاهد است. ناصر دهقانی، مدیرعامل موسسه فرهنگی ـ هنری شاهد هم درباره سرانجام اکران «شب واقعه» گفته است: فیلم بعد از جشنواره فجر تدوین مجدد شد و کارهای تروکاژ انجام شده‌است اما هنوز نسخه جدید آن را به موسسه تحویل نداده‌اند و اگر نسخه را دریافت کنیم حتما پیگیری‌هایی لازم را انجام می‌دهیم. حال با توجه به این تلاش‌های همه‌جانبه پیدا کنید دلیل ناکامی 2 ساله این فیلم دفاع مقدسی در عرصه اکران را! فیلم سینمایی «شب واقعه» با بازی حمید فرخ‌نژاد، لادن مستوفی، باران کوثری، حبیب دهقان‌نسب و... در جشنواره بیست و هشتم فیلم فجر روی پرده رفت، این فیلم داستان دریاقلی سورانی، مردی است که در روزهای آغاز جنگ تحمیلی تلاش می‌کند مقابل نیروهای عراقی بایستد.
دغدغه‌های دنباله‌دار
به عنوان حسن‌ختام این گزارش رصد کردن سرانجام فیلم‌های دفاع مقدسی حاضر در جشنواره اخیر که تعداد قابل توجه‌شان بسیاری را امیدوار به احیای این‌گونه تقریبا فراموش‌شده پس از برگزاری جشنواره بیست و نهم کرده بود خالی از لطف نیست. در جشنواره بیست و نهم فیلم فجر و بر اساس فهرست اولیه فیلم‌های متقاضی حضور در بخش اصلی جشنواره پیش‌بینی می‌شد 9 فیلم نمایندگی سینمای جنگ و انقلاب را در جشنواره عهده‌دار باشند. 9 فیلم «شور شیرین» (جواد اردکانی)، «خانه امن است» (ناصر رفایی)، «سفر سرخ» (حمید فرخ‌نژاد)، «دوباره پرواز کن» (محمدعلی طالبی)، «گلوگاه شیطان» (حمید بهمنی)، «33 روز» (جمال شورجه)، «سیزده59» (سامان سالور)، «خاک و آتش» (مهدي صباغزاده) و «اخراجی‌ها-3» (مسعود ده‌نمکی) فیلم‌های قرار گرفته در فهرست پیش‌بینی‌ها بودند اما تا روز برگزاری جشنواره و اعلام نهایی فیلم‌های بخش مسابقه این فهرست تغییراتی کرد و سرانجام 9 فیلم «خانه امن است»، «سفر سرخ»، «گلوگاه شیطان»، «33 روز»، «سیزده59»، «خاک و آتش»، «اخراجی‌ها-3»، «پاریس تا پاریس» (محمدحسین لطیفی) و «باد و مه» (محمدعلی طالبی) با موضوع جنگ و انقلاب روی پرده جشنواره رفتند. باید منتظر ماند و دید از این میان کدام یک فرصت و امکان بهره‌مندی از اکران عمومی را به دست خواهند آورد و کدام‌یک به ورطه فراموشی رهسپار می‌شوند!