«در سال جاری صدور مجوز برای فیلم‌های سطحی که فقط برای خنداندن مخاطب با هر وسیله ساخته می‌شود، محدود خواهد شد. ما درصدد محدود کردن جدی اینگونه آثار هستیم و این کار را از ابتدای ورود به معاونت از همان نخستین جلسات شورای پروانه ساخت و نمایش آغاز کرده‌ایم. آثار کمدی سطحی باقی مانده در جدول اکران، محصول معاونت جدید سینمایی نیست و امسال مطمئن باشید در ارائه پروانه ساخت به این قبیل فیلم‌ها، سختگیری خواهیم کرد. به سازندگان این دست فیلم‌ها هم اعلام کرده‌ایم به دنبال سبک‌های دیگری از فیلمسازی باشند، چرا که در درجه‌بندی‌هایی که داریم، صاحبان این آثار از درجه‌بندی‌های پایین‌تری برخوردار خواهند شد». این بخشی از اظهارات علیرضا سجادپور در نخستین روزهای سال 89 است؛ اظهاراتی که بی‌تردید برای نخستین ماه‌های سال 90 می‌شد انتظار تحقق‌شان را داشت. این روزها اما سردر سینماها نشان کوچک‌ترین قرابتی با وعده‌های یکساله مدیر اداره نظارت و ارزشیابی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ندارد؛ همزمانی اکران چند فیلم «سطحی که فقط برای خنداندن مخاطب با هر وسیله ساخته می‌شود» در دومین فصل اکران سال 90 که بسیاری به واسطه دستان پر جشنواره بیست و نهم امیدهای بسیاری به آن بسته بودند، چه نسبتی با وعده و وعیدهای فوق دارد؟
این همزمانی عجیب!
از چهارشبه هفته گذشته 2 فیلم «شرط اول» ساخته مسعود اطیابی و «فوتبالی‌ها» ساخته سیامک خواجه‌وند روانه پرده سینماها شدند تا در کنار «در شب عروسی» ساخته رضا قهرمانی رقم فیلم‌های کمدی در حال اکران به 3 برسد و باردیگر خاطره یکه‌تازی این دست آثار در کنار مهجوری تولیدات جدی‌تر زنده شود. در این میان حتی اگر هر سه این آثار حائز امتیازات سینمایی می‌بودند (که متاسفانه نیستند) باز همزمانی اکرانشان محل ایراد بود بویژه که عوامل فیلم «شرط اول» خود پیش‌تر درخواست تاخیر در اکران داده بودند و تا دقیقه90 شورای صنفی اکران چهارشنبه صبح را زمان آغاز نمایش فیلم «کیمیا و خاک» اعلام کرده بود؛ فیلمی که با حال و هوای مرتبط با ایام انقلاب و نیز حضور بازیگرانی چون حسین یاری و حامد بهداد می‌توانست تنوع فضای اکران را معقول‌تر کند. اما در واپسین ساعات روز سه‌شنبه خبر رسید فیلم «شرط اول» جایگزین «کیمیا و خاک» شد تا بدسلیقگی در تنظیم جدول اکران بیش از پیش خودنمایی کند. حبیب کاوش به‌عنوان سخنگوی شورای صنفی اکران این تعویض دقیقه نودی را اینگونه شرح داده‌است: «پيش از اين قرار بود فيلم شرط اول به كارگرداني مسعود اطيابي در گروه عصر جدید اكران شود كه اداره نظارت و ارزشيابي وزارت ارشاد اعلام كرد اين فيلم مشكل دارد و ما هم بنابر اين تصميم بود كه اكران «كيميا و خاك» را اعلام كرديم اما 2 ساعت بعد از جلسه شوراي صنفي نمايش اعلام كردند مشكل فيلم «شرط اول» حل شده و مي‌تواند اكران شود. با توجه به اين تصميم و اينكه در ابتدا قرارداد اين فيلم براي گروه عصر جديد ثبت شده بود، «شرط اول» روي پرده سينماها رفت». حال سوال اینجاست که با توجه به ایراد ابتدایی اداره نظارت و ارزشیابی و نیز درخواست عوامل فیلم چه اصراری به اکران همزمان این فیلم «طنز» با 2 فیلم دیگر بوده‌است؟
گرفتار در دام بدسلیقگی
داستان اکران 2 فیلم دیگری که این روزها روانه پرده سینماها شده‌اند اما متفاوت از تازه‌ترین ساخته مسعود اطیابی است چه اینکه برخلاف فیلم «شرط اول» برای این 2 فیلم به سختی می‌توان ویژگی سینمایی برای امکان اکران عمومی برشمرد! فیلم‌هایی که از ظاهر پوستر، تیزرهای تبلیغی و سردر سینماها گرفته تا ترکیب بازیگران و حتی عنوانشان همه نشان از قرار گرفتن این دو در اردوگاه تولیدات سطحی سینمای ایران دارد. فیلم «در شب عروسی» البته وضع بهتری به نسبت «فوتبالی‌ها» دارد. فیلم تولید سال 87 است و کارگردانش، رضا قهرمانی پس از فیلم «ارابه مرگ» (1375) سراغ داستانی اجتماعی با لحن طنز رفته اما در ترکیب بازیگران و بیش از آن ارائه فیلم چنان اسیر معادلات سینمای گیشه‌پسند شده‌است که نمی‌توان فیلمش را مستقل از جریان نحیف اما همچنان زنده این دست آثار به تماشا نشست.
داستان حمایت و درجه‌بندی
اکران فیلم «فوتبالی‌ها» اما تاسفبارترین حکایت این روزهای سینمای ایران است؛ فیلمی که با رعایت کامل فرمول‌های جواب پس داده «سینمای زرد» تولید و در حداقل زمان روانه پرده سینماها شده‌است. جالب اینکه این فیلم در حالی اکران خود را از روز چهارشنبه در 21 سالن سینما آغاز کرده که فیلم «خیابان بیست و چهارم»، فیلم قبلی قرار گرفته در گروه قدس تنها 8 سالن سینما در اختیار داشت و معلوم نیست 2 فیلم که هر دور برای اکران در یک سرگروه مجوز می‌گیرند چگونه با این اختلاف آماری برای بهره‌مندی از ظرفیت اکران مواجه می‌شوند؟ نکته اینکه در دفترچه سیاست‌های معاونت سینمایی تصریح شده بود: «شوراي پروانه نمايش هنگام صدور پروانه نمايش با درجه‌بندي، ميزان حمايت از نمايش و اكران عمومي هر فيلم را مشخص خواهد كرد.» آیا دستان باز تهیه‌کننده «فوتبالی‌ها» برای ارائه یک محصول سطحی به مخاطبان سینمای ایران براستی حاصل کسب درجه ویژه از سوی شورای صنفی اکران است؟
پدیده اکران؟!
حکایت آنجا تلخ‌تر می‌شود که در نبود سازوکار مناسب برای اکران فیلم‌های مطلوب تماشاگران، فیلمی با سطح کیفی «فوتبالی‌ها» از سوی برخی سینماداران به‌عنوان «پدیده اکران» معرفی می‌شود و با امید بسیار چشم به راه فروشش می‌نشینند. مدیر سینما قدس (به‌عنوان سرگروه اکران فیلم) گفته‌است: «امیدوارم فیلم«فوتبالی‌ها» در اکران عمومی موفق باشد؛ فیلم جذاب است، داستان متفاوتی دارد و می‌تواند پدیده اکران بهار 90 در کنار «اخراجی‌ها-3» و «جدایی نادر از سیمین» باشد.»(!) فارغ از اینکه این ساخته را تا چه حد می‌توان در جغرافیای سینمای ایران همنشین فیلم‌هایی چون اخراجی‌ها و جدایی نادر از سیمین دانست این اظهارات نشان از امید صرف بخشی از بدنه تاثیرگذار سینمای ایران (سینماداران) به گیشه است؛ امیدی که با توجه به نگرانی‌های به وجود آمده پس از هدفمندی برای این گروه چندان محل ایراد نیست و تنها می‌توان با تکیه بر وعده مدیران سینمایی امید به رفع‌شان داشت. نیاز صرف به گیشه از سوی سینماداران به‌راحتی می‌تواند به کلیت «سیستم عرضه» در سینمای ایران تسری یابد و در بلندمدت معضل «فیلم‌های زرد» را جدی‌تر از قبل کند.
سوپرماركتي‌ها در سينما
علي‌اكبر ثقفي، تهیه‌کننده و کارگردان سینما در این باره نکات قابل تاملی را عنوان کرده‌است. ثقفی معتقد است: برخي از فيلم‌هاي به نمايش درآمده فاقد قابليت اكران عمومي‌اند و اين فيلم‌ها چندان تفاوتي با آثار تلويزيوني ندارند. متاسفانه بسياري از فيلمسازان ما فرق بين مديوم سينما و تلويزيون را نمي‌دانند و اصلا نمي‌دانند فيلم سينمايي و تلويزيوني چيست. به همين دليل است كه آثارشان روي پرده چندان تفاوتي با يك فيلم تلويزيوني نمي‌كند، لذا مخاطب هم رغبتي براي ديدن اين آثار در سينما از خود نشان نمي‌دهد. وي افزود: دليل ديگر بي‌رونقي گيشه را بايد در سوژه‌هاي تكراري و استفاده از يكسري هنرپيشه‌ها در فيلم‌ها بدانيم كه اتفاقا اين هنرپيشه‌ها هم در تلويزيون هستند و هم در سينما، لذا اين مسائل هم موجب مي‌شود جذابيت سينما رفتن در مخاطبان كاهش يابد. اين تهيه‌كننده در بخش ديگري از صحبت خود گفت: سينماي ايران در فصل‌هاي سينمايي چون عيد نوروز و عيد فطر از مخاطبان خوبي برخوردار است اما خوشبينانه اگر بخواهيم بگوييم متوسط حضور هر خانواده ايراني در سينما تقريبا بيش از يك بار در ماه نيست و برخي از ما اهالي سينما هم كه هنوز به ميزان كمتر براي ديدن فيلم‌ها به سينما مي‌رويم. وی افزود: سينماي ايران بايد در هر شرايطي تنوع در آثار را در خود حفظ كند. قطعا اگر كتابي را هم كه منتشر مي‌كنيم موضوع و تنوع در آن وجود نداشته باشد تيراژ آن پايين مي‌آيد، قطعا سينما هم به عنوان يك كالاي فرهنگي بايد از ساختار درست و محتواي مطلوب برخوردار باشد تا تماشاگر سينما را مجذوب خود كند.
فصلی دیگر در راه است
با وجود تمام آنچه در این گزارش مورد تاکید قرار گرفت، نباید فراموش کرد یکی از اتفاقات تاثیرگذار بر ترکیب ناامیدکننده فیلم‌های در حال اکران استمرار استقبال مخاطبان از 2 فیلم اکران نوروز بوده‌است. فروش بالای 2 فیلم «اخراجی‌ها-3» و «جدایی نادر از سیمین» ناخواسته آغاز اکران 2 فیلم مهم «جرم» ساخته مسعود کیمیایی و «پایان‌نامه» ساخته حامد کلاهداری را با تاخیر مواجه کرد 2 فیلمی که در آینده نزدیک بی‌تردید اکرانشان جانی تازه به سینماها خواهد بخشید و خاطره فصل زرد کنونی را با گرمای استقبال سینمادوستان به دست فراموشی خواهد سپرد. «ورود آقایان ممنوع» به کارگردانی رامبد جوان، «آقایوسف» به کارگردانی علی رفیعی، «آلزایمر» به کارگردانی احمدرضا معتمدی و... نیز از دیگر فیلم‌های قرار گرفته در نوبت اکران سینماها هستند که شرایط اکران 90 در ماه‌های آتی را امیدوارکننده‌تر می‌نمایاند؛ البته به شرط تدبیر و مدیریت صحیح جدول اکران.
برای داریوش بابائیان به بهانه اکران «فوتبالی‌ها»
داریوش بابائیان که این روزها محصول غریبی به نام «فوتبالی‌ها» با ساختاری ضعیف و صرفا گیشه‌پسند را در مقام تهیه‌کننده روانه پرده سینماها کرده است، چندی پیش درباره تاثیرات منفی تولیدات سطحی بر کلیت سینمای ایران اظهارات جالبی داشته است که همزمان با اکران فیلم تازه این تهیه‌کننده مرورشان خالی از لطف نیست؛ قضاوت با خوانندگان.
با كلمه ابتذال كاملا مخالفم. اگر فيلم‌ها مبتذل باشند، نمي‌توانند پروانه نمايش و ساخت دريافت كنند. سينما تفريح و سرگرمي است و مخاطب نياز به تفريح دارد با توجه به هزينه بليت سينما، مخاطب ترجيح مي‌دهد براي ساعاتي از روز خود فيلم مفرح و كمدي را انتخاب كند. به اين فيلم نمي‌توانيم كلمه مبتذل را نسبت دهيم. برخي از مخاطبان نيز نياز به سينماي خاص و فرهنگي دارند كه خوشبختانه براي پاسخگويي به ذائقه اين افراد نيز فيلم‌هايي در سينماي ايران در نظر گرفته شده است.
متاسفانه فيلم‌هاي كپي‌برداري شده و كمدي‌هاي سطحي معادلات اكران را به هم مي‌ريزد اما فيلم‌هايي هم هستند كه با دستمايه قرار دادن سوژه‌هاي خوب اجتماعي و تلفيق طنز در فيلم‌ها پيام‌هاي اجتماعي خوبي را به مخاطب القا مي‌كند، اين فيلم‌ها نبايد در جرگه سينماي سطحي قرار گيرند. هر فيلم طنز و كمدي سخيف و سطحي نيست اما متاسفانه برخي از فيلم‌هاي كمدي سطحي و كپي‌برداري شده تمام توليدات طنز را زير سوال مي‌برند.
درجه‌بندي بايد با كارشناسي درست و اصولي صورت گيرد تا تهيه‌كنندگاني كه پياپي درصدد ساخت آثار سخيف و سطحي در سينماي ايران هستند، شناسايي شوند. برخي از تهيه‌كنندگان تنها به سينماي بدنه فكر مي‌كنند و اين شايسته نيست.