شامگاه آدینه برای نخستین‌بار در فوتبال ایران، 3 تیمی که به لیگ یک سقوط کردند از قضا هر 3 از تهران بودند اما تنها یک پسوند همدان و قزوین به آنها اضافه شده بود.پروژه وسعت‌بخشی به جغرافیای فوتبال ایران بهانه شد تا تیم‌های تقریبا متمول اما بی‌تماشاگر تهرانی روانه شهرستان‌های بی‌فوتبال شوند. آنچه در تهران بود پول بود، امکانات بود، توجه بود، بعضا قهرمانی بود و دیگر ابزار تفاخر اما فقط تماشاگر نبود چون از آن روزی که فوتبال وارد ایران شد طرفدارانش در پایتخت یا قرمز شدند یا آبی، بنابراین نمی‌توان توقع داشت پاس بعد از 43 سال سابقه کاری بتواند حتی 40 نفر طرفدار در مرکز جمع کند. همین بی‌طرفدار بودن بهانه‌ای بود برای خروج تیم‌ها از تهران. با خروج تیم‌ها از مرکز و کلید خوردن «سیاست صحیح اما کارشناسی نشده» تمرکززدایی از پایتخت
12-10میلیونی، حالا ورزشگاه‌های بازی‌های پاس و پیکان و صبا تقریبا لبریز از تماشاگر می‌شد، اما متولیان ورزش یادشان رفت آنچه باعث بقا و دوام یک تیم در این فوتبال تمام دولتی می‌شود نه تماشاگر است نه حتی ورزشگاه خصوصی که اگر این بود سپاهان با ورزشگاه استیجاری ذوب‌آهن و 15-10هزار هوادار اصفهانی در بازی‌های خانگی، اینچنین طلایه‌دار و آقای فوتبال ما نمی‌شد. پاس تهران بزرگ، پاس قهرمان آسیا، پاس قهرمان لیگ سوم حرفه‌ای جمعه 30 اردیبهشت سال 1390 سقوط نکرد، حتی آن روزی هم که بردنش همدان باز هم سقوط نکرد، پاس زمانی سقوط کرد که پلیس از او پاسداری نکرد. تیمی که هر سال ده‌ها سرباز (نکونام‌ها، نصرتی‌ها، برهانی‌ها و...) را به عنوان بازیکن در اختیار داشت حالا نه سرباز بازیکن دارد نه بودجه کلان برای خرید ستاره. به همین راحتی پاس را پاس نداشتیم. قصه پیکان هم نیازی به بازگویی دوباره ندارد، آنها نه تهرانی بودند نه قزوینی. زندگی چند سال اخیر آنها به قدری نباتي شده بود که حالا بود و نبودش هم دیگر تاثیری برای فوتبال ما ندارد.
بنابراین اعتقاد داریم اگر پروژه تمرکززدایی با قطع کمک مالی و امکانات واقعی همراه نبود شاید امروز عوض سقوط پاس، شاهد اعتلای فوتبال انتقالی می‌بودیم. هر چه بود تمام شد و کاش درسی از آن گرفته باشیم بویژه حالا که تیغ AFC زیر گلویمان است و باید لاجرم استقلال و پرسپولیس را (ولو در ظاهر) تحویل بخش خصوصی دهیم.
دقیقه‌نگاری 2 سقوط
هفته پایانی لیگ برتر برای تیم‌های در معرض سقوط با اتفاقات ویژه‌ای به پایان رسید. 6 تیمی که باید از بین خود 2 تیم را به لیگ دسته اول بفرستند چگونه فانوس را دست به دست چرخاندند؟ در این گزارش به این موضوع می‌پردازیم:
دقیقه 22:
هادی نوروزی دروازه پیکان را باز می‌کند. خودرو سواران را باید رفتنی دانست.
دقیقه 34:
سایپا یک گل به سپاهان می‌زند. مس هم دروازه راه‌آهن را باز می‌کند. به همراه پیکان و استیل‌آذین راه‌آهن را هم باید رفتنی دانست.
دقیقه 35:
برهانی با حرکتی آکروباتیک دروازه همدانی‌ها را باز می‌کند. غمی نیست. هنوز هم راه‌آهن عقب است وسقوط می‌کند.
دقیقه 37:
راه‌آهن صاحب ضربه پنالتی می‌شود. متوسل‌زاده آن را از دست می‌دهد. بازیکنی که مدیران فجر سپاسی می‌گفتند با فیرپلی معروفش سبب سقوط تیم‌شان شد حالا دارد دومین تیم را هم در طول دوفصل به سقوط وا می‌دارد؟
دقیقه40:
مایلی‌کهن خیالش آسوده می‌شود. تیم ژنرال در غیاب ستاره‌ها به تیم گروهبان قندلی(!) تبدیل شده و در حد باقالی هم بازی نمی‌کند. کریم انصاری‌فرد گل دوم تیمش را به ثمر می‌رساند. این گل آیا مثل گل برجلو به استقلال در لیگ هشتم پیام خاصی داشت؟ بازهم همزمان با سایپا، مس هم گلزنی می‌کند. این قطار دارد از ریل خارج می‌شود.
دقیقه44:
پیکان گل تساوی را به ثمر می‌رساند. این تیم هنوز هم سقوط‌کننده است. پایان نیمه اول: راه‌آهن و پیکان رفتنی شده‌اند. نفت تهران با خیال آسوده دارد برای مساوی می‌جنگد. شاهین دغدغه‌ای ندارد. پاس هم دیگر تصور سقوط را در سر نمی‌پروراند.
دقیقه 58:
راه‌آهن یک گل به ثمر می‌رساند. این نتیجه هم مانع از سقوط شاگردان تارتار نمی‌شود.
دقیقه 59:
سپاهان یک گل را جبران می‌کند. سایپا هنوز هم دغدغه‌ای ندارد.
دقیقه 60:
پرسپولیس گل دوم را وارد دروازه پیکان می‌کند. خداحافظ پیکان!
دقیقه 76:
ورق برمی‌گردد. راه‌آهن گل دوم و مساوی را به مس می‌زند. نفت تهران باید قید لیگ برتر را بزند. یعنی این خبر به بوشهر رسیده و فرکی تیم منفعلش را به حمله وا می‌دارد؟
دقیقه 78:
پیکانی‌ها به سقوط خود مطمئن شده‌اند. همه نتایج به ضرر آنهاست. این تیم بی‌انگیزه گل سوم را هم دریافت می‌کند.
دقیقه 80:
مدیرروستا و تیمش گل دوم را درون دروازه خود می‌بینند. این گل هم تغییری در فهرست سقوط‌کنندگان ایجاد نمی‌کند. نفت و پیکان را رفتنی بدانید.
دقیقه 84:
پیکان باز هم دروازه‌اش باز می‌شود.
دقیقه 92:
پرسپولیس گل پنجم را به پیکان بی‌انگیزه می‌زند. پیکان و نفت ساقدوش استیل‌آذین شده‌اند؟
دقیقه 93:
شوک، بهت وحیرت. بهمن طهماسبی دروازه شاهین را باز می‌کند. جدول را نگاه کنید. چه تیمی رفتنی شد؟ بله پاس! خداحافظ سبزقبای دوست‌داشتنی، خداحافظ تیمی که تا همین چند سال پیش دست‌کم همیشه 4 ملی‌پوش ثابت داشتی.
سقوط پاس از جمع بزرگان
پاس همدان که روزگاری قهرمان آسیا شده بود و در لیگ سوم در فصل 82 نیز قهرمان لیگ برتر شده بود، در لیگ یازدهم غایب خواهد بود و پس از حدود 3 دهه از جمع بزرگان فوتبال ایران جدا خواهد شد. پاس که در همه ادوار لیگ ایران به جز یک دور( لیگ قدس 68) حاضر بوده است، 4 فصل پس از حضور در همدان به یک دسته پایین‌تر سقوط کرد. آخرین باری که پاس به یک دسته پایین‌تر سقوط کرده بود، به سال 1359 باز می‌گردد که این تیم در مسابقات انتخابی باشگاه‌های تهران موفق به کسب جواز صعود به این مسابقات نشد و راهی دسته دوم باشگاه‌های تهران شد. پاس تا سال 1362 در دسته دوم تهران بود و در این سال با قهرمانی در دسته دوم دوباره به سطح اول فوتبال بازگشت.
ترین‌های لیگ دهم
بهترین خط حمله:
فولاد خوزستان با 58 گل
بدترین خط حمله:
راه‌آهن با 29 گل زده
بهترین خط دفاع:
تراکتورسازی و سپاهان با 29 گل خورده
بدترین خط دفاع:
استیل‌آذین با 63 گل خورده
بیشترین برد:
سپاهان، استقلال و ذوب‌آهن با 18 برد
کمترین برد:
استیل‌آذین با 6 برد
بیشترین تساوی:
نفت تهران با 15 مساوی
کمترین تساوی:
نفت آبادان با 3 تساوی
بیشترین باخت:
پیکان با 19 باخت
کمترین باخت:
سپاهان با 4 باخت
بیشترین بازی بدون گل زده:
راه‌آهن با 17 بازی
کمترین بازی بدون گل زده:
استقلال با 6 بازی
بیشترین بازی بدون گل خورده:
سپاهان با 15 بازی
کمترین بازی بدون گل خورده:
استیل‌آذین با 5 بازی
بهترین عملکرد در خانه:
سپاهان با 39 امتیاز از 17 بازی
بدترین عملکرد در خانه:
استیل‌آذین با 17 امتیاز از 17 بازی
بهترین عملکرد در خارج از خانه:
استقلال با 31 امتیاز از 17 بازی
بدترین عملکرد در خارج از خانه:
نفت آبادان و پیکان با 7 امتیاز از 17 بازی
بیشترین زننده گل اول:
پرسپولیس در 23 بازی
کمترین زننده گل اول:
استیل‌آذین در 9 بازی
بیشترین دریافت کننده گل اول:
استیل‌آذین در 23 بازی
کمترین دریافت‌کننده گل اول:
پرسپولیس در 7 بازی