ميثم بشيرنژاد:
به گواهی سازمان بهداشت جهانی (WHO) سالانه 5 میلیون نفر بر اثر استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌دهند و در سال 2020 این رقم 2 برابر می‌شود؛ این آمار قابل تامل است از آن جهت که مرگ این همه انسان، اختیاری و نه از روی جبر اتفاق می‌افتد. این در حالی است که معاون وزیر بهداشت معتقد است استعمال مواد دخانی در ایران نیز هر سال جان بیش از 60 هزار نفر را می‌گیرد. طبق آمار نزدیک به 12 میلیون سیگاری در کشور وجود دارند که اگر تنها یک‌درصد آنها سیگار را کنار بگذارند در سال 70 میلیارد تومان صرفه‌جویی اقتصادی می‌شود. آمارها زمانی توجه را بیشتر به خود جلب می‌کند كه مصداقی‌نیا، معاون وزیر بهداشت اعلام می‌کند، سالانه بیش از1700 میلیارد تومان هزینه صرف دود شدن سیگار و 2 تا 3 برابر این هزینه نیز صرف درمان می‌شود. همچنین امروزه در دنیا سیگار و تنباکو به‌عنوان دومین عامل مرگ و میر شناخته شده‌اند. تحقیقات پژوهشگران نشان می‌دهد اکثر افراد سیگاری در کشورهای در حال‌توسعه و کمتر برخوردار هستند و هر روز در جهان، نزدیک به 100 هزار نفر به صورت حرفه‌ای کشیدن سیگار را آغاز می‌کنند. افزایش روز‌افزون استعمال دخانیات و احساس خطر سازمان‌های جهانی موجب شد تا روز31 مه به عنوان روز جهانی بدون دخانیات و در ایران نیز از 4 تا 10 خرداد به نام هفته بدون دخانیات نامگذاری شود. از حدود 4 سال پیش نیز قانون جامع کنترل و مبارزه ملی با دخانیات در کشور تصویب و جهت اجرا ابلاغ شده است. با این وجود نمی‌توان گفت اجرای آن به نقطه مطلوب رسیده است زیرا هنوز در کیوسک‌های مطبوعاتی سیگار فروخته می‌شود، برای فروش سیگار به افراد زیر 18 سال هیچ مانعی وجود ندارد و روی پاکت‌های سیگار عکس‌هایی که بازدارنده هستند چاپ نمی‌شود. این در حالی است که معاون بهداشتی وزیر بهداشت برای اجرای کامل این قوانین 3 ماه فرصت خواسته است. با این وجود برخی نهادها همچون شهرداری تهران برای فرهنگسازی درباره عدم استفاده از سیگار روش‌هایی را به‌کار بسته‌اند که معرفی بوستان‌های بدون دخانیات از این جمله‌اند.
سیگار از بستنی ارزان‌تر است
رئیس مرکز بهداشت و سلامت شهرداری تهران معتقد است: متاسفانه امروز سیگار از بستنی ارزان‌تر است و با توجه به نزدیکی دکه‌های سیگار‌فروشی به مدارس، سهل‌الوصول بودن آن تهدیدی جدی برای نوجوانان و دانش‌آموزان است. دکتر محمد‌مهدی گلمکانی در گفت‌وگو با «وطن‌امروز»، اظهارداشت: با هدف ایجاد فرهنگسازی و ارتقای مشارکت مردمی در هفته دخانیات برنامه‌ای پیش‌بینی کردیم و درصدد هستیم سیگار و مصرف مواد دخانی را کاری ضدارزش نشان دهیم و مشارکت و آگاهی مردم را بیشتر افزایش دهیم. وی افزود: می‌خواهیم در مكان‌هايي که حقوق شهروندی را تضييع می‌کنند با راه‌اندازی کلینیک‌ها، نصب تابلوهای کشیدن سیگار ممنوع، ارائه مشاوره به افراد سیگاری در پارک‌ها و بوستان‌ها، برگزاري کلاس‌های آموزشی و جشنواره، راهپیمایی‌های نمادین در بوستان‌ها و سطح شهر و با کمک همه عوامل از جمله رسانه‌ها موج جدیدی را در هفته بدون دخانیات ایجاد کنیم. همچنین شهر بدون دخانیات که مصوبه شورای اسلامی شهر در فروردین سال قبل بود را عملیاتی کردیم که الان 6 بوستان بدون دخانیات در تهران داریم و به‌طور میانگین هر 6 ماه یک بوستان دیگر به این جمع اضافه می‌شود. وي خاطرنشان كرد: در بحث سیاستگذاری و اجرایی در تمام جوانب، دولت، مجلس و مردم باید باور عمیقی داشته باشند و به موضوع شهر و کشور بدون دخانیات باید توجه ویژه‌ای شود. وی اضافه کرد: گام‌های اساسی در جامعه برداشته شده است اما هنوز راضی نیستیم و این موضوع جای کار فراوان دارد و فرهنگسازی در این مقوله باید از درون خانواده و به صورت ریشه‌ای انجام شود. این کارشناس بهداشت تصریح کرد: پدر و مادر با تشویق فرزندان خود به ورزش بویژه پیاده‌روی و مراقبت مناسب از فرزندان خود، این امکان را فراهم کنند تا آینده‌ای بدون دخانیات پیش‌رو داشته باشیم.
كاهش سن سيگاري شدن
با اين وجود دکتر علی‌اصغر فرشاد، کارشناس امور دخانیات با اشاره به کاهش سن افراد سیگاری در جامعه به «وطن‌امروز» گفت: متاسفانه سن شروع مصرف سیگار به 13 تا 15 سال کاهش یافته که هشداری تکان‌دهنده است. وی افزود: وجود بیش از 4 هزار ماده شیمیایی در محصولات دخانی از جمله آمونیاک، سرب و آرسنیک، سلامت افراد را نشانه رفته است. فرشاد با بیان اینکه نیکوتین ماده‌ای است که افراد سیگاری را وسوسه می‌کند، افزود: نیکوتین از 3 راه پوست، ریه‌ها و غشای مخاطی بینی و دهان اثر خود را می‌گذارد و پس از ورود به جریان خون به‌طور مستقیم و سریع به مغز می‌رسد و در تمام بدن منتشر می‌شود. وی با اشاره به اینکه سیستم گوارش، ریه، کلیه، پوست، دندان و دیگر اعضای بدن از مضرات سیگار در امان نیستند، خاطرنشان کرد: به‌طور متوسط عمر یک فرد سیگاری 20 سال کوتاه‌تر از یک فرد غیرسیگاری است و این انتخاب فرد است که مرگ را زودتر از موعد می‌پذیرد. فرشاد در ادامه افزود: سیگار به عنوان یک ویرانگر خیلی از چهره‌های محبوب جهان را زودتر از آنچه انتظار می‌رود به کام مرگ فرستاده و جامعه را از داشتن آنها محروم کرده است که نمونه بارز آن مرگ یکی از اسطوره‌های ورزشی ایران در روزهای اخیر بوده است. اين استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بیش از 80درصد سرطان‌ها، 75 درصد بیماری‌های ریوی و 50درصد بیماری‌های قلبی ناشی از سیگار و دود آن است و سالانه 50 هزار نفر در کشور به دلیل بیماری‌های ناشی از مصرف این ماده خطرناک مرگ را به جان می‌خرند.
100 میلیارد دلار صرف تبلیغ سیگار
به گفته فرشاد، کمپانی‌های خارجی سالانه یکصد میلیارد دلار صرف تبلیغ و طراحی مدل‌های جدید سیگار می‌کنند که جامعه هدف خود را کشورهای در حال توسعه و جهان سوم قرار داده‌اند.وی اضافه کرد: با توجه به اینکه در ایران نسبت به دیگر کشورها مصرف سیگار تا حدودی پایین است، برخی شرکت‌ها با پیشنهاد راه‌اندازی کارخانه شیرخشک رایگان برای بچه‌ها، به‌طور غیرمستقیم از برندهای تبلیغاتی خود از جمله سيگار «Camel» حمایت می‌کنند. این عضو هیات علمی دانشگاه خاطرنشان کرد: بسیاری از شرکت‌ها، آدامس را به صورت پاکت سیگار درآوردند تا جاذبه سیگار را بیش از پیش در بین مردم و افراد دارای گرایش، ایجاد کنند. وی تاکید کرد: اگر در یک فیلم سینمایی یا سریال تلویزیونی یکی از نقش‌های اصلی، سیگار استعمال کرد بدون‌شک یک کمپانی از آن فیلم حمایت می‌کند. این کارشناس بهداشت و سلامت افزود: یک جریان مافیایی پشت پرده سیگار قرار دارد که سالانه 200 میلیارد دلار پول به جیب می‌زند.
20 درصد جوانان قلیانی هستند
مشاور رئيس مركز بهداشت شهرداري تهران در ادامه با اشاره به افزایش مصرف دیگر مواد دخانی عنوان کرد: در حالی که مصرف سیگار در بین جوانان 3 درصد است اما استعمال قلیان به حدود 20 درصد می‌رسد. وی اضافه کرد: هر بار استفاده از قلیان برابر استفاده از 100 نخ سیگار است، مضاف بر اینکه در قلیان زغال هم می‌سوزد و هوایی که مکیده می‌شود با توجه به سرشار بودن از کربن فرد را دچار سرگیجه می‌کند که سیگار این خطر را ندارد. این کارشناس بهداشت افزود: در کشور ما به‌رغم اینکه تبلیغات مواد دخانی ممنوع است و قانون کنترل جامع دخانیات را داریم ولی سفره‌خانه‌هایی تاسیس شده است و قلیان که به مراتب مضرتر و خطرناک‌تر از سیگار است را ارائه می‌کنند. به گفته فرشاد، با توجه به مطالعات انجام شده در استان تهران، 40درصد کودکان زیر 5 سال در خانه خود در معرض دود سیگار والدین هستند. وی تصریح کرد: صددرصد افراد معتاد به مواد مخدر، اعتیاد خود را با سیگار شروع کرده‌اند.
فرزندان ما «نه» گفتن بلد نیستند
همچنين دکتر قرایی‌مقدم، آسیب‌شناس اجتماعی نیز با اشاره به فراگیر شدن سیگار در بین نوجوانان و جوانان به «وطن‌امروز» گفت: متاسفانه فرزندان ما نه گفتن بلد نیستند و تنها با یک تعارف ساده سیگار، یک عمر سلامت خود و اطرافیان خود را به خطر می‌اندازند. وی یکی از عوامل مهم و مقابله با سیگار را، ایجاد اشتغال و امید به آینده و زندگی برشمرد و افزود: افراد جامعه نباید احساس سردرگمی و چه کنم چه کنم داشته باشند؛ باید محیط زندگی بانشاط و امیدوار‌کننده باشد. این استاد دانشگاه با اشاره به برخی محدودیت‌ها و معذوریت‌ها درباره مواد دخانی در کشور با استفاده از عامل قانون گفت: تا زمانی که مرز باز است و اجازه ورود چه به صورت قانونی و چه غیرقانونی به متولیان ورود سیگار داده می‌شود، نباید انتظار کار فرهنگی در این باره را داشته باشیم. قرایی‌مقدم افزود: با توجه به بررسی‌هایی که در کشورهایی مثل انگلیس، دومنیکن، استرالیا و چندین کشور اروپایی انجام شده است، پول توجیبی زیاد و ارتباط با همسالان از عمده‌ترین دلایل سیگاری شدن نوجوانان و جوانان بوده است. وی، اجرای برنامه‌های مفرح و شاد در جامعه بویژه در استادیوم‌ها و مکان‌های ورزشی برای افراد جامعه بویژه نسل جوان را از کمک‌های شایان برای دوری گزیدن افراد به سمت و سوی سیگار و مواد دخانی برشمرد. این آسیب‌شناس اجتماعی ارتباط صحیح و مناسب بین خانواده‌ها و مدارس را بسیار حائز اهمیت عنوان کرد و افزود: وقتی حرمت‌ها فرو می‌ریزند و احترام‌ها می‌شکنند بین فرزندان و پدر و مادر فاصله زیادی ایجاد می‌شود و این می‌تواند عامل مهمی در گرایش بچه‌ها به سمت سیگار و قلیان باشد. با اين اوصاف انتظار مي‌رود با توجه به اینکه مالیات بر سیگار سالی 10درصد اضافه می‌شود که رقم بسیار قابل‌توجهي است اگر وزارت بهداشت بخشی از آن را در اختیار انجمن‌ها و تشکل‌های سلامت و کانون‌های ضددخانیات قرار دهد می‌توان به سلامت افراد در آینده بیشتر امیدوار باشیم.
محمدرضا معدنی، دبیر اجرایی جمعیت مبارزه با استعمال دخانیات: 97 درصد علت ابتلا به سرطان ریه ناشی از مصرف مواد دخانی است و مبتلایان به سرطان ریه بعد از 3 سال می‌میرند.
رزاق صادقي، استاد دانشگاه علوم پزشكي تهران: توتون‌هاي ميوه‌اي كه براي كشيدن قليان استفاده مي‌شود نوعي ماده مخدر بوده و موجب بروز بیماری‌هاي قلبي در افراد مي‌شود.
كاظم ندافي، رئيس مركز سلامت محيط و كار وزارت بهداشت از ابلاغ دستورالعمل ممنوعيت عرضه قليان در اماكن عمومي از سال جاري از سوي وزارت كشور خبر داد.
خديجه محصلي، مسؤول دبيرخانه ستاد كشوري كنترل دخانيات با اشاره به تبليغات داروهاي ترك دخانيات: هيچ‌يك از اين داروها مورد تاييد وزارت بهداشت نيست.