در چند روز آینده باکو و مسکو مذاکرات راجع به تمدید اجاره ایستگاه رادار قبله در آذربایجان را آغاز خواهند کرد. طبق اظهارات منبعی در وزارت دفاع آذربایجان، باکو قرار است هزینه اجاره را افزایش دهد و از روسیه کمک اضافی در جهت از بین بردن تاثیرات منفی رادار بر محیط‌زیست در خواست کند و همچنین پیشنهاد بهره‌برداری مشترک ایستگاه را ارائه دهد، به شرطی که اطلاعات به‌دست آمده از طریق رادار بدون اجازه دولت آذربایجان به دولت سومی داده نشود.
ایستگاه راداری قبله در سال 1985 در شمال آذربایجان با هدف هشدار حمله موشکی از طرف جنوب، ساخته شد. حتی امروز از لحاظ فنی این ایستگاه راداری قوی‌ترین رادار در بین سیستم‌های هشداردهنده «داریال» است. بسیار راحت می‌توان درک کرد، در آن زمان ساخت چنین ایستگاه راداری از اهمیت زیادی برخوردار بود. پس از فروپاشی شوروی زمانی که آذربایجان از ارتش روسیه جدا شد، مساله رادار قبله بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. تا زمان به قدرت رسیدن حیدر علی‌اف که خیلی خوب می‌فهمید این ایستگاه برای آذربایجان می‌تواند درآمد کلانی را ایجاد کند، سرنوشت ایستگاه نامعین بود. در ژانویه 2002 در مسکو بین روسیه و آذربایجان توافقنامه‌ای درباره اجاره ایستگاه راداری «داریال» منعقد شد و مطابق آن، ایستگاه راداری قبله از مرکز اطلاعاتی و تحلیلی برخوردار شد که متعلق به آذربایجان است. فقط به طور استثناء بر اساس توافقنامه، اموال منقول جزو دارایی‌های روسیه فدراتیو محسوب میشود. بهره‌برداری از مرکز اطلاعاتی و تحلیلی قبله فقط در جهت اهداف اطلاعاتی و تحلیلی به وسیله طرف روس انجام میشود و بخشی که قابل توجه طرفین است، براساس توافقنامه مورد استفاده قرارخواهد گرفت. با این وجود مسکو موظف شده است که فعالیت‌های این مرکز، به طور مستقیم یا غیرمستقیم علیه حاکمیت و منافع امنیتی آذربایجان به‌کار گرفته نشود.
اموال منقول و غیرمنقول مرکز اطلاعاتی و آماری قبله برای 10 سال در اجاره روسیه با ماهی 7 میلیون دلار قرار داده شده است. روسیه علاوه بر آن در ارتباط با بهره‌برداری از این مرکز از تاریخ 4 ژوئن 1997 تا 31 دسامبر 2001 متعاقبا مقدار لازمه را به آذربایجان پرداخت کرده است. تعداد پرسنل آنجا بیش از 1500 نفر نیست. پوشش و حفاظ آسمان این مرکز به وسیله نیروهای پدافندی آذربایجان صورت می‌گیرد که طرف روس موظف شد در جهت مدرن‌سازی آنها به آذربایجان کمک کند. در توافقنامه متذکر شده که طرف آذربایجانی طبق قراردادی جداگانه می‌تواند از اطلاعات خروجی این مرکز بهره ببرد.
ایستگاه قبله به شعاع 6 هزار کیلومتر می‌تواند در مناطقی از قبیل ایران، ترکیه، هند، خاورمیانه و همچنین اقیانوس هند و بخشی از قاره استرالیا، مسیر پرتاب موشک‌هایی با کلاهک‌های هسته‌ای و با برد متوسط را از لحظه پرتاب تحت نظر بگیرد. از زمان تبدیل فعالیت‌های ایستگاه راداری بر اساس پایه‌های حقوقی، بین طرفین مشکل خاصی به وجود نیامده است و فقط هر از گاهی اکولوژیست‌های آذربایجانی مساله ضرر این ایستگاه برای محیط‌زیست اطراف را مطرح می‌کنند. طبعا وجود چنین وقایعی این تمایل را در نظامیان روس به وجود می‌آورد که مسکو را مجبور کنند تا ساخت ایستگاه هشداردهنده مدرن‌تری را در آرماویر از نوع وراونیژ که شبیه سیستم داریال است آغاز کند. طبق نظرات کارشناسان آذربایجانی، مسکو حتی در سال 2002 در زمان انعقاد قرارداد اجاره می‌گفت: دیر یا زود قبله را ترک خواهد کرد. اما در شرایط کنونی كه آمریکا از ایده انتقال ایستگاه راداری از جزایر مارشال (آتول کراجالین) به اروپای شرقی امتناع ورزیده است، روسیه تصمیم گرفت برای مقابله با این طرح به طور مشترک از ایستگاه قبله استفاده کند. همانطور‌ی‌که روزنامه نیزاویسیمایا گازیتا نوشته بود: روسیه حتی در سال 2007 پیشنهاد استفاده از ایستگاه راداری قبله در جهت اهداف مورد نظر را ارائه داده بود اما در آن موقع این ایده بدون جواب باقی ماند. نظر باکو نسبت به این موضوع غیرقابل تغییر است. آراز عظیموف، معاون وزیر خارجه آذربایجان بارها در این باره سخن گفته است. طبق اظهارات وی «موضع اصولی آذربایجان این است که در خاک این کشور پایگاه نظامی خارجی نمی‌تواند مستقر شود». درباره پیشنهاد روسیه درباره بهره‌برداری مشترک با آمریکا از این ایستگاه طبق نظر دیپلمات‌ها مساله همکاری در زمینه سپرهای موشکی، از لحاظ تئوری می‌تواند در چارچوب بهره‌برداری از این ایستگاه بررسی شود. آذربایجان از امکان شراکت بین روسیه و آمریکا بسیار خرسند خواهد بود. از نقطه‌نظر امنیت و چشم‌انداز توسعه سامانه‌های موشکی، آذربایجان مخالف چنین همکاری‌ای نیست. این امر با خط‌مشی کلی سیاست خارجی آذربایجان درباره نحوه برخورد در همکاری‌های بین آمریکا، روسیه و کشورهای منطقه منطبق خواهد بود. طبق اظهار‌نظر کارشناسان محلی، باکو و مسکو مهلت اجاره ایستگاه راداری قبله را تمدید خواهند کرد. این امر جوابگوی منافع 2 کشور است. این واقعیت که چندی پیش طرف روس کارهایی را درباره تمدید منابع فنی ایستگاه انجام داد، گواهی برای این مطلب است. همانطوری که روزنامه نیزاویسمایا گازیتا گزارش داد: در شرایط معین و با هزینه بسیار کم، ایستگاه قبله قادر است تا 10 یا 15 یا حتی 20 سال دیگر در چنین وضعی کار کند.
منبع: روزنامه نیزاویسمایا گازیتا