بازگشایی گذرگاه رفح در مرز مشترک مصر و غزه رخدادی است که راه را برای رسیدن ملت فلسطین به آرمان‌های خود هموار خواهد کرد. این گذرگاه که در سال 2007 به دستور حسنی مبارک دیکتاتور مخلوع مصر بسته شد، تنها گذرگاه زمینی ساکنان شهر غزه به خارج از این شهر به‌شمار می‌رود. محاصره شهر غزه توسط رژیم صهیونیستی در طول 4 سال گذشته و بستن مرز رفح شرایط کاملا دشواری برای مردم شهر غزه به وجود آورد. با اینکه جامعه جهانی، مدافعان حقوق بشر و شخصیت‌های بین‌المللی بارها از مصر خواسته بودند این گذرگاه را بازگشایی کند اما دیکتاتور سابق مصر از دادن پاسخ مثبت به این درخواست‌ها خودداری می‌کرد. اعتقاد دولت سابق مصر این بود که بازگشایی رفح ممکن است راه را برای ورود سلاح براي جنبش حماس در غزه هموار کند و در نتیجه امنیت رژیم صهیونیستی دچار مخاطره شود! حسنی مبارک حتی اجازه نداد که کاروان‌های حامل کمک‌های انسان‌دوستانه کشورهای مختلف اسلامی از طریق مرز رفح کمک‌های خود را به مردم فلسطین برسانند و در نتیجه شرایط دشواری برای ساکنان غزه به وجود آورد. با آغاز قیام مردم مصر علیه رژیم دیکتاتوری حسنی مبارک، شرایط به سود ملت فلسطین بویژه ساکنان نوار غزه دگرگون شد. یکی از شرایط انقلابیون مصری کاهش یا قطع روابط مصر با رژیم صهیونیستی و بازگشایی مرز رفح روی ملت فلسطین بود. با سرنگونی حسنی مبارک، دولت جدید مصر تحت فشار مطالبات مردم مصر ناچار شد مرز رفح را روی ساکنان غزه باز کند. اگر چه این امر در نظر اول ممکن است یک رخداد عادی جلوه کند اما در تجزیه و تحلیل وقایع منطقه بویژه انقلاب مردم مصر اهمیت بازگشایی مرز رفح بیش از پیش آشکار می‌شود. جنبش‌های فلسطینی بویژه جنبش حماس امتداد طبیعی جنبش قدرتمند اخوان‌المسلمین در مصر تلقی می‌شوند زیرا هر 2 جنبش دارای یک رویکرد سیاسی مشترک هستند. زمانی که انتفاضه سنگ در سال 1987 در فلسطین اشغالی شکل گرفت جنبش اخوان‌المسلمین مصر تنها حزب سیاسی مصر بود که جانبداری کامل خود را از این انتفاضه اعلام کرد. صدها تن از اعضا و هواداران اخوان‌المسلمین مصر به دلیل حمایت از انتفاضه مردم فلسطین وجمع‌آوری کمک‌های مالی برای ساکنان نوار غزه، توسط رژیم حسنی مبارک دستگیر و زندانی شدند. با این حال، به‌رغم سختگیری‌های رژیم مبارک 2 جنبش اخوان‌المسلمین مصر و حماس فلسطین، هیچگاه ارتباط معنوی خود را قطع نکردند. این امر حساسیت 2 رژیم صهیونیستی و حسنی مبارک را که دارای همکاری امنیتی گسترده‌ای بودند برانگیخت و تلاش کردند دامنه مانورهای سیاسی 2 جنبش حماس و اخوان‌المسلمین را محدود کنند. پس از سرنگونی حسنی مبارک، اخوان‌المسلمین که در پیروزی انقلاب مصر نقش مهمی ایفا کرده بودند، دولت جدید این کشور را برای بازگشایی مرز رفح تحت فشار قرار دادند.
عصام شرف، نخست‌وزیر و نبیل‌العربی وزیر خارجه مصر به دلیل فشارهای داخلی ناچار شدند طرح بازگشایی مرز رفح را در دستور کار قرار دهند. این امر با مخالفت شدید آمریکا و رژیم صهیونیستی مواجه شد زیرا این تصور وجود دارد که حماس درآینده ممکن است سلاح مورد نیاز خود را ازطریق گذرگاه رفح تامین کند، اما فشار ملت مصر موجب شد دولت عصام شرف ناچار شود مرز رفح را بدون هیچگونه قید و شرطی به روی ساکنان نوار غزه باز کند. این اقدام قطعا در تغییر معادلات سیاسی و امنیتی به سود جنبش‌های مبارز فلسطینی تاثیر فزاینده‌ای خواهد داشت. حماس که اخیرا یک توافقنامه آشتی ملی با جنبش سازشکار فتح به امضا رسانده در آینده ابتکار عمل را در فلسطین اشغالی به‌دست خواهد گرفت. به دلیل بازگشایی گذرگاه رفح و نیز وجود یک عقبه قدرتمند سیاسی و لجستیکی در مصر، جنبش حماس با کمک اخوان‌المسلمین مصرخواهد توانست سقف چانه‌زنی‌های سیاسی خود را افزایش دهد. قطعا در انتخابات آینده پارلمانی، جنبش حماس مانند دوره گذشته اکثریت کرسی‌های پارلمانی را به دست خواهد آورد و این امر جایگاه سیاسی حماس را در داخل وخارج فلسطین ارتقا خواهد بخشید. هر چند سیاست مبارزاتی جنبش حماس درآینده هنوز مشخص نیست اما به نظر می‌رسد این جنبش شیوه‌های مبارزاتی متفاوتی را دنبال خواهد کرد. بدون‌شک تکیه بر عنصر مردمی مانند حرکت روز 15 مه (25 اردیبهشت گذشته) مردم فلسطین، برای عبور از مرزهای فلسطین اشغالی یکی از شیوه‌های مبارزاتی حماس در آینده خواهد بود. در این روز برای نخستین‌بار در طول 63 سال گذشته ده‌ها هزار تن از مردم فلسطین در لبنان، مصر و سوریه مرزهای فلسطین اشغالی را در نوردیدند و به‌رغم ممانعت سربازان اسرائیلی توانستند وارد فلسطین اشغالی شوند. این حرکت نمادین می‌تواند یک انتفاضه جدیدی را با سازوکارهای کاملا متفاوت نه‌تنها در سطح فلسطین بلکه در سطح منطقه خاورمیانه تعریف کند. علاوه براین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در سپتامبر (شهریور) سال جاری فرصت مناسبی برای طرف فلسطینی خواهد بود تا موضوع تشکیل یک دولت مستقل فلسطینی را مطرح کند. در آستانه نشست مجمع عمومی سازمان ملل بیش از 180 کشور جهان آمادگی خود را برای به رسمیت شناختن دولت مستقل فلسطینی اعلام کردند. مجموعه این رخدادها می‌تواند این امید را در دل فلسطینیان زنده کند که در آینده نه‌چندان دور شاهد شکل‌گیری دولت مستقل فلسطینی به پایتختی بیت‌المقدس خواهند بود. هر چند اظهارات اخیر باراک اوباما رئیس‌جمهوری آمریکا در نشست سالانه آیپک نشان داد که آمریکا مایل به تشکیل دولت فلسطینی در اراضی اشغالی 1967 نیست اما روند حوادث منطقه نقشه‌های مشترک آمریکا واسرائیل را نقش بر آب خواهد کرد. در هر حال بازگشایی گذرگاه رفح می‌تواند نقطه آغازی باشد تا در پرتو آن مصر نقش راهبردی و تاریخی خود را برای احقاق حقوق ملت فلسطین ایفا کند.
* كارشناس مسائل خاورميانه