ثمانه اکوان: امروز نمایندگان‌به مناسبت سالگرد تاسیس مجلس به دیدار رهبر معظم انقلاب می‌روند تا مانند سالیان گذشته در سالگرد آغاز به کارشان در این دوره مجلس از نصایح و رهنمودهای رهبر انقلاب بهره‌مند شوند. هر سال رهبر انقلاب با توجه به کاستی‌ها و نواقص و همچنین کارنامه کاری مجلس رهنمودهایی را برای بهتر شدن کارنامه کاری مجلسی‌‌ها به نمایندگان ارائه می‌دهند. یکی از مهم‌ترین و تاریخی‌ترین نصایح رهبر معظم انقلاب به دوره ششم مجلس، اشاره ایشان به صندلی‌های خالی نمایندگان در هنگام بررسی برخی لوایح و طرح‌ها و ضرورت توجه بیش از پیش نمایندگان به مباحث مطرح شده در صحن علنی بود. این توصیه در مجلس هفتم نیز ادامه یافت و با توصیه کار کردن برای بهبود مسائل معیشتی مردم همراه شد. در مجلس هشتم و در سال سوم فعالیت این دوره مجلس، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برای بهبود عملکرد مجلس پیشنهاد دیگری به نمایندگان داده و عنوان کردند بهتر است مجلس به عنوان نهادی نظارت‌کننده بر کار دولت و سایر نهادهای ذی‌ربط، خود بر کار نمایندگان نیز نظارت داشته باشد تا شأن و منزلت مجلس بالاتر رفته و در حیطه انجام وظایف نظارتی خود نیز قوی‌تر عمل کند. رهبر معظم انقلاب در این دیدار با اشاره به شأن و اهمیت نظارتی مجلس، تدوین ساز و كار نظارتی برای مجلس و عملكرد نمایندگان را ضروری دانستند و نمایندگان نیز بعد از این دیدار برای اجرای توصیه ایشان به سرعت دست به کار شده و طرح نظارت بر کار نمایندگان در مجلس را در مدت زمانی 10 روزه برای ارائه به صحن علنی آماده کردند. لبیک نمایندگان به صحبت‌های مقام معظم رهبری به سرعت شکل اجرایی به خود گرفت و این امید را زنده کرد که مجلس بتواند پس از گذشت یک سال از این توصیه رهبر انقلاب با دستی پر و با قانونی جامع در سالگرد تشکیل مجلس در سال‌جاری به دیدار دوباره ایشان برود.
گزارشی از یک‌سال تلاش و تأخیر
گزارش کاری نمایندگان از روند اجرای توصیه رهبر انقلاب در تدوین راهکاری برای نظارت بر کار نمایندگان در مجلس اما گزارش پر فراز و نشیبی است؛ گزارشی که از تدوین 10 روزه طرح مجلس آغاز می‌شود و در ادامه به تاخیر یکساله در تصویب این قانون مهم پارلمانی می‌انجامد. اگر از نمایندگان مجلس بپرسید، عنوان می‌کنند تدوین سریع و انجام نشدن کار کارشناسی برای تصویب طرح نظارت بر نمایندگان، مشغول بودن مجلس به تصویب قانون برنامه پنجم توسعه و بعد از آن قانون بودجه سال 90 و دیگر گرفتاری‌های حقوقی مجلس باعث شده است پروسه زمانی تدوین این قانون مهم پارلمانی طولانی شده و حتی یک‌سال را نیز از سر بگذراند اما آیا یک سال زمان کمی برای تدوین یک قانون است؟ مجلس درگیر گرفتاری‌های روزمره خود در تصویب قوانین مهم و عادی جامعه است. یک روز باید به قانون مالیات بر ارزش افزوده و نحوه اجرای آن و یک روز به تحقیق و تفحص از نهادهای دولتی بپردازد و روزی را هم برای نظارت و سرکشی نمایندگان از حوزه‌های انتخابیه اختصاص دهد. این مساله جدای از جلسات کمیسیون‌های تخصصی و جلسات فراکسیون‌ها و دیدارهای مردمی است و در عین حال نمایندگان باید هر روز برای گفت‌و‌گو با خبرنگاران نیز آگاهی کامل از رویدادهای کشور داشته باشند و به نطق در صحن علنی پرداخته یا به موافقت و مخالفت با طرح‌ها و لوایح در صحن علنی بپردازند. مسائلی که ناگهانی و اتفاقی به وجود می‌آیند و ضرورت تحلیل مجلس از وقایع کشور را هم می‌توانید به این فهرست اضافه کنید اما در انتها در گزارش عملکرد یکساله مجلس باید ردی از اجرای توصیه رهبر معظم انقلاب نیز باشد. بازهم اگر به سراغ نمایندگان بروید از زبانشان می‌شنوید که تلاش زیادی برای جمع‌بندی طرح همکارانشان در مجلس کرده‌اند اما اختلاف نظرها در این زمینه به حدی بوده که نمی‌توان انتظار داشت این طرح به این زودی‌ها به نتیجه برسد. طرح نظارت بر کار نمایندگی به دلیل ماهیت خود که نظارت بر کار نمایندگان مردم در خانه ملت است، باید مورد وفاق و اجماع همه نمایندگان باشد وگرنه آنچه در هنگام بررسی طرح در صحن علنی شاهد خواهیم بود، همین مسائلی است که تاکنون مشاهده شده است؛ اختلاف نظر و بحث و جدل و در نهایت تردید نمایندگان برای رای به طرحی که با شعار الله‌اکبر به صحن مجلس آمده و قرار است به مهم‌ترین گزارش کاری نمایندگان در دیدار با رهبر معظم انقلاب تبدیل شود.
طرح نظارت در راهروهای تو در توی مجلس
صحن علنی مجلس و راهروی ورودی پارلمان آنقدرها هم تو در تو نیست. اما اگر قرار باشد طرح از یک کمیسیون به کمیسیونی دیگر و از مرکز پژوهش‌ها به دفتر کار نمایندگان برود حداقل باید 2 ساختمان چندطبقه را بپیماید و بین 290 نماینده مجلس دست به دست بچرخد. این مساله اما نافی عزم نمایندگان در بررسی این طرح مهم پارلمانی نیست. طرح نظارت مجلس بر کار نمایندگان از مجلس هفتم در مرکز پژوهش‌های مجلس در حال تدوین و بررسی بود. مجلس هفتم هم عزم خاصی در نظارت‌پذیر کردن نمایندگان داشت اما با به سرانجام نرسیدن این بحث در مجلس هفتم و حتی وارد نشدن آن به صحن علنی، مجلس هشتم تلاش بیشتری از خود نشان داد و حداقل کلیات طرح را در صحن علنی به تصویب رساند. این تعلل و تاخیر در ابتدا به دلیل مشخص نبودن کمیسیون رسیدگی‌کننده به طرح بود. 55 نفر از نمایندگان مجلس طرح قبلی مرکز پژوهش‌ها برای نظارت بر کار نمایندگان را به صحن برده بودند و کمیسیون تدوین آیین‌نامه داخلی مجلس قرار بود به آن رسیدگی کند اما در ادامه در حالی که از
2 فوریت آن تنها یک فوریت به تصویب نمایندگان رسید، کمیسیون اصل 90 مسؤول رسیدگی به این طرح شد. کمیسیون اصل 90 مجلس اما از همان ابتدا زیاد هم طرح مرکز پژوهش‌ها و تعداد دیگری از نمایندگان را به طور کلی نمی‌پسندید و نمی‌خواست مانند آن طرح زیاد وارد جزئیات شود به همین دلیل اختلافات بالا گرفت و در نهایت تعدادی از نمایندگان در کمیسیون مشترک مسؤول تدوین طرح جدید شدند.
طرح قدیم 26 خرداد سال گذشته با قید یک فوریت به این کمیسیون تحویل داده شد و در نهایت بعد از نزدیک به یک‌سال بیستم اردیبهشت‌ماه سال‌جاری به صحن رسید. اما مخالفت‌ها با این طرح تازه از راه رسیده از هر 2طرف بالا گرفت. مخالفان را از یک‌سو کسانی تشکیل می‌دادند که مانند علی مطهری نماینده تهران معتقد بودند این طرح سند بردگی نمایندگان را به امضا می‌‌رساند و منظور رهبر انقلاب از نظارت بر نمایندگان، تدوین طرح قانونی برای انجام این نظارت نبوده است. از سوی دیگر اما مخالفانی وجود داشتند مانند مهدی کوچک‌زاده که می‌گفتند این طرح تضمین کافی برای اجرایی شدن و خاصیت بازدارندگی در برابر مفاسد و اقدامات خلاف قانونی که می‌تواند متوجه نمایندگان بشود را ندارد. همین حرف و حدیث‌ها و مخالفت‌ها بود که فضای مجلس را برای تصویب این قانون منفی و در ادامه مقدمات لازم برای ارسال دوباره آن به کمیسیون را فراهم کرد. طرحی که یک‌سال در راهروهای پارلمان بین کمیسیون تدوین آیین‌نامه، کمیسیون اصل 90، کمیسیون‌های فرعی دیگر و دفتر نمایندگان، هیات رئیسه و سرانجام کمیسیون مشترک در حرکت و تقلا بود، دوباره با تصویب کلیات با فریاد‌های الله‌اکبر نمایندگان راهی کمیسیون شد تا پخته‌تر شود و دوباره راهی برای ورود به صحن علنی پیدا کند.
نتيجه در مجلس نهم
گرچه بر اساس قانون سقف زمانی خاصی برای رسیدگی به طرح‌ها و لوایح دولت وجود ندارد و می‌توان زمان این انتظار برای تصویب قانون را کم یا زیاد کرد اما طرح نظارت بر نمایندگان از این قاعده به یک دلیل مستثنا بود. روز هشتم خرداد‌ماه سال‌جاری– یعنی امروز- نمایندگان به دیدار رهبر انقلاب می‌روند و قرار بود در این دیدار که بعد از حدود یک سال انجام می‌شود گزارشی از روند اجرا و عمل به توصیه ایشان را ارائه دهند. این گزارش حاکی از تلاش‌های نمایندگان برای نظارت بر مجلس و کار نمایندگی است اما متاسفانه این تلاش‌ها به احتمال زیاد در مجلس نهم و برای نمایندگان دوره بعدی نتیجه خواهد داد.