اكبر صحرايي در سال 1339 در شیراز متولد شده است. وی فارغ‌التحصیل رشته مدیریت در مقطع کارشناسی است و نويسندگي‌اش را مديون جنگ مي‌داند. وي با پايان جنگ با نوشتن خاطرات خود و دوستان از آن دوران، نويسندگي را به صورت حرفه‌اي تجربه كرد. مجموعه داستان جنگ به نام «كانال مهتاب» اولين كتاب صحرايي است كه در سال ١٣٧٨ به چاپ رسيد. يك سال بعد از انتشار اين كتاب، مجموعه داستان «هزار و نه» را منتشر كرد. «پرونده 312»، «آنا هنوز می‌خندد»، «خیابان‌پیر»، «کاش کمی بزرگ‌تر بودیم»، «شمشاد و آرزوی چهارم» و. . . برخی آثار منتشر شده این نویسنده در حیطه رمان و مجموعه داستان است. وی طی سال‌های گذشته برنده قلم بلورين نهمين دوره جشنواره مطبوعات ايران بخش دفاع مقدس، برگزيده اولين دوره جايزه ادبي اصفهان، برگزيده داستان‌هاي جنگ سال ١٣٨٢ به انتخاب انجمن قلم ايران و بنياد حفظ آثار و نشر ارزش‌هاي دفاع مقدس، برگزيده مجموعه كتاب داستان دومين دوره جايزه ادبي صادق هدايت، برگزيده مجموعه داستان دومين دوره ادبي اصفهان، برگزيده بخش داستان همايش مردان سرزمين من ياسوج، برگزيده بخش داستان چهارمين همايش ادبي سوختگان وصل دانشگاه تهران و برگزيده اول جشنواره مطبوعات بخش دفاع مقدس نیز بوده است. به بهانه انتشار رمان «حافظ هفت» با موضوع سفر مقام معظم رهبری به شیراز، در بیست و سومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران با وی به گفت‌وگو نشستیم.
در روزهای گذشته «حافظ هفت» از سوی نشر سوره مهر در نمایشگاه کتاب عرضه شده است. اگر ممکن است درباره شکل‌گیری طرح این رمان توضیح دهید؟
من درسال 1387 و در جریان سفر مقام معظم رهبری به شیراز چنین طرحی را در ذهن داشتم. منتها می‌دانستم پیش از این، کارهایی از جانب نویسندگان در قالب سفرنامه و با موضوع سفرهایی که مقام معظم رهبری رفته بودند، انجام شده است. روی این اصل به این فکر کردم که کاری خارج از قالب سفرنامه‌ای را در پیش بگیرم، پس پیشنهاد نگارش یک رمان در این ارتباط را دادم؛ رمانی که از دل یک سفرنامه نیز برآمده است. خوشبختانه ایده من در این زمینه پذیرفته شد و من کار را شروع کردم. منتها دائما با خود در جدال بودم که چگونه می‌توانم اثری ارائه کنم که در عین کلیشه‌ای نبودن به مستندات هم وفادار و از طرفی برای مخاطب هم جذاب باشد و از همه مهم‌تر قصد داشتم رمانی که در این زمینه می‌نویسم حتما خاستگاه و زیربنای انقلابی داشته باشد تا اینکه خبر انفجار حسینیه‌ای در شیراز به گوشم رسید و اینکه در این میان، چندین نفر زخمی و حتی کشته هم شده‌اند. با اینکه پیش آمدن این مساله موجب تاسفم شد اما از طرفی به مثابه یک منبع الهام برای ورودی رمان نیز به شمار رفت. در واقع فصل آغازین «حافظ هفت» به این واقعه اشاره دارد.
در طول سفر مقام معظم رهبری به شیراز در تمام موارد همراه ایشان بودید؟
نمی‌شود گفت همه‌جا، چون عملا چنین امکانی نداشت اما در 4 دیدار خصوصی ایشان با خانواده شهدا و رفتن به حافظیه و سعدیه و شاه‌چراغ همراه ایشان بودم. حالا دیگر اطلاعاتی که می‌خواستم را در دست داشتم و می‌توانستم نگارش رمان را شروع کنم. در واقع همراه شدن با رهبری و همچنین رخ دادن انفجار در حسینیه پویندگان وصال، بستر مطلوبی برای نگارش رمان به وجود آورد. وقتی نگارش رمان را شروع کردم، به این مساله فکر کردم که مثل همیشه و به تبع دیگر آثارم، دلم می‌خواهد یک شخصیت جنگی نیز در این کار حضور داشته باشد، چون دغدغه من از ورود به عالم نویسندگی تا به امروز، جنگ بوده است یا به تعبیری می‌توان گفت تولد نویسندگی من در جنگ اتفاق افتاد طوری که هر کسی از من می‌پرسد متولد چه سالی هستی در پاسخ می‌گویم 1359.
در «حافظ هفت» مخاطب با 2 شخصیت مواجه می‌شود؛ 2 شخصیت که به نوعی 2 زاویه دید مختلف دارند و نقطه مقابل یکدیگر از منظر تفکر هستند.
درست است. یک شخصیت «پانوسیان» ارمنی و در نوع خود روشنفکر است و دیگری یک‌شخصیت به جنگ رفته به نام «جعفر» که در واقع نماد نسل جنگ نیز هست. علت طرح این 2 شخصیت این بود که می‌خواستم روایت را به شکلی بی‌طرفانه انجام دهم و قضاوت را برعهده خود مخاطب بگذارم. به این ترتیب، هر دوی این شخصیت‌ها از زاویه دید خود و بر اساس تفکراتی که در سر داشته‌اند سفر رهبری را می‌بینند و مسلم است که بازخورد این سفر نزد هریک از این دو متفاوت است. من سعی کردم رمانی بنویسم که در آن، مستند و تخیل درهم تنیده باشد و فکر می‌کنم تا حدود زیادی نیز توانستم در این امر موفق باشم. در «حافظ هفت» شخصیت جعفر، شخصیتی جنگ‌رفته و شیمیایی‌شده است. پانوسیان نیز بر اساس اقتضای روشنفکری خود در درجه نخست از رویارویی با سفر مقام معظم رهبری می‌گریزد و نمی‌تواند تحلیل درستی داشته باشد اما به تدریج حضور مداوم او در رمان نشانگر آن است که وی توانسته شناخت و درک صحیحی نسبت به این مقوله حاصل کند. دست آخر هر دوی این شخصیت‌ها به برداشت‌های جداگانه اما یکسانی می‌رسند. اگرچه در فصل‌های پایانی کتاب شخصیت جعفر بین مرگ و زندگی می‌ماند و آخر داستان و قضاوت اینکه چه پیش می‌آید برعهده مخاطب می‌ماند.
شما در این کتاب به جای استفاده از «فصل» برای کتاب، عنوان «پیاله» را به کار برده‌اید. در عین حال از نام حافظ هفت استفاده کرده‌اید. وجه تسمیه کتاب چیست؟
سوال خوبی است. ببینید در قسمتی از رمان، پانوسیان برآن می‌شود تا برای شناخت بیشتر، زندگی رهبری را مورد مطالعه قرار دهد و در اثنای این مطالعه به بخش‌هایی از زندگی ایشان و ترور ناموفق دشمنان در سال 1360 برمی‌خورد و متوجه می‌شود که اسم رمز در آن سال‌ها برای این واقعه، حافظ هفت بوده است. زمانی که به نگارش این رمان مشغول بودم، فکر کردم حافظ هفت از این جهت می‌تواند نماد این کتاب واقع شود. از طرفی حافظ نماد شیراز است و از طرفی هفت نماد عرفاست که مراحل لایه لایه‌ای را می‌گذرانند تا به مرحله‌ای که می‌خواهند دست یابند.
آقای صحرایی! برخی بر این اعتقادند که «حافظ هفت» پیش از آنکه یک رمان باشد در ژانر خاطره‌نویسی قرار گرفته است. نظر خود شما چیست؟
نه، اتفاقا این کار هیچگونه خصوصیت خاطره‌نویسی ندارد و تماما در فضای رمان نوشته شده است. شما در رمان با وجه شخصیت‌پردازی مواجه هستید. در واقع این شخصیت‌پردازی است که می‌تواند به قوام و استحکام اثر کمک کند و من هم در حافظ هفت سخت به مساله شخصیت‌پردازی پایبند بوده‌ام. روی این اصل به هیچ‌وجه این اثر را جزو ژانر خاطره‌نویسی قلمداد نمی‌کنم. من با خلق 2 شخصیت از 2 طبقه مختلف جامعه به روایت اتفاقات می‌پردازم که این مساله، کتاب را از گونه خاطره متمایز می‌کند. بنابراین، من حافظ هفت را یک رمان محض می‌دانم، ضمن اینکه اتفاقاتی که در کتاب مشاهده می‌کنید نیز کاملا مستند است.
در حال حاضر خلأ زیادی در زمینه رمان مستند با موضوع انقلاب و جنگ مشاهده می‌شود. به نظر شما برای جبران این کمبود چه باید کرد؟
شاید از این رهگذر، حافظ هفت را بتوان به عنوان یک آموزش مقدماتی برای شروع نگارش آثاری از این دست تلقی کرد. در عین حال، تصور می‌کنم بهترین روش این است که نویسندگان از وقایع انقلاب و جنگ الهام بگیرند. به این خاطر که این 2 واقعه به مثابه یک تاریخ در مملکت ماست. پس جای آن است که به این 2 واقعه از جانب نویسندگان بیشتر پرداخته شود. مطمئن هستم که گرایش نویسندگان به این 2حوزه می‌تواند نتایج خوبی در پیش داشته باشد و به خلق آثار پرتعلیق و جذاب منجر شود.
بویژه در زمینه ادبیات داستانی انقلاب همیشه یک بحث وجود دارد که چرا آثار تولیدی در این حیطه اندک بوده است؟
این مساله باید از منظرهای مختلف مورد آسیب‌شناسی قرار بگیرد اما شاید یکی از علت‌های آن، این باشد که نویسندگان فکر می‌کنند نوشتن از انقلاب موجب ایجاد نوعی طرفداری می‌شود. در حالی که اگر در حوزه انقلاب مانند کشورهای دیگر به دغدغه‌های موجود در این عرصه پرداخته شود، هرگز چنین شائبه‌ای به وجود نمی‌آید.
یا حتی در مواقعی مشاهده می‌شود برخی نوشتن از تبعات جنگ را نوعی سیاهنمایی تلقی می‌کنند که بی‌تردید بروز این سوءتفاهم در توقف و کاهش نگارش از جنگ نیز تاثیر بسزایی دارد.
البته در حال حاضر این دیدگاه‌ها تا حدودی تعدیل شده و تولید آثار تلویزیونی و سینمایی در این زمینه نشان می‌دهد دیگر نگاه‌ها نسبت به این مقوله عوض شده است. واقعیت هم این است که هرچه از جنگ و انقلاب فاصله می‌گیریم، حساسیت‌ها به همان نسبت از بین می‌رود. تصور می‌کنم امروز زمینه برای نگارش از هر دو این حیطه‌ها فراهم است و مشکلات دیگری وجود دارد که موجب ننوشتن از این 2 حوزه می‌شود.
فکر می‌کنم در ژانر خاطره‌نویسی مشکلاتی وجود دارد که موجب کم‌کاری نویسندگان این حوزه می‌شود. حتی خود شما هم پیش از آنکه گفت‌وگو شروع شود به کتاب «تپه جاویدی و راز اشلو» اشاره کردید و گفتید این کتاب با نوع نگاه‌های زیادی مواجه شد و هر کسی به فراخور اندیشه‌اش نظری درباره این اثر اعمال کرد.
درست است. زمانی که نگارش این کتاب تمام و منتشر شد، به قدری از سوی اطرافیان تحت فشار بودم که اندازه نداشت. هرکسی یک چیز می‌گفت؛ یکی می‌گفت چرا زندگینامه شهید جاویدی را نوشتی، یکی دیگر درباره تاریخ تولد و شهادت ایشان نظر می‌داد و کار به جایی رسید که حتی می‌خواستند به خاطر نگارش این کتاب از من شکایت کنند.
با وجود اینکه چاپ این کتاب هم در نمایشگاه بیست و سوم کتاب تمام شد.
نکته اصلی همینجا بود. چاپ کتاب تمام شده بود و مخاطبان رضایت کافی از آن داشتند اما اطرافیان دست‌بردار نبودند. روی این اصل است که من هم با شما در اینکه دلایلی از این دست موجب کاهش تولید چنین آثاری می‌شود هم‌عقیده هستم، ضمن اینکه خود من ایده دیگری از این جنس در سر داشتم که با بروز چنین مشکلاتی به خود گفتم دیگر سراغ کار مستند نخواهم رفت.
شما در سال‌های اخیر ژانرهای گوناگونی را برای نگارش از جنگ و انقلاب خاصه جنگ در پیش گرفتید که یکی از آنها طنز بوده و کتاب «خمپاره خواب‌آلود» را می‌توان گواه این ادعا دانست. ظاهرا در این زمینه کتاب دیگری را هم به رشته تحریر درآورده‌اید؟
بله، از مدت‌ها پیش نگارش کتاب «ورود اکیدا ممنوع» را به پایان برده‌ام که در حال حاضر در مرحله ویرایش نهایی بسر می‌برد. این کتاب مشتمل بر 44 داستان طنز است که در فضای جنگ ترسیم شده است اما داستان‌ها در عین متقاطع بودن به یکدیگر پیوسته نیز هستند.