چشم‌نوازترین صحنه دیدار بارسلونای اسپانیا و منچستر انگلیس، نه هنگام بازی که دقایقی بعد از فینال جام قهرمانان اروپا رقم خورد تا دگر بار معلوم آید که روح فوتبال خیلی بیشتر از 90دقیقه است؛ آنجا که کاپیتان مو فرفری آبی و اناری‌ها در مراسم نفیس اهدای جام، نفس خود را زیر پا گذاشت و اجازه داد آبیدال سیاه‌چهره که تازه از بند سرطان رها شده بود، اولین کاتالانی باشد که جام قهرمانی را بالای سر می‌برد و هلهله می‌کند و هورا می‌کشد. ورزش فوتبال به عمر خود مکاتب زیادی دیده است اما «مکتب کاتالان» بخواهیم یا نخواهیم این روزها مظهر چشم‌نوازی است؛ چه قبل از 90 دقیقه، چه حین بازی و چه بعد از 90 دقیقه... و اصلا فوتبال خیلی فراتر و جذاب‌تر از آن است که در «نود» خلاصه و محصور شود. زیباترین یک و دوی اصحاب تیکی‌تاکا، گمانم پاسکاری‌های ممتد ژاوی و اینیستا نیست؛ آنجاست که کارلس پویول به جای توپ، جام را پاس داد به آبیدال و آنقدر از چشم دوربین دور شد تا با زبان بی‌زبانی ثابت کند که قهرمان شدن در اروپا، آن هم مقابل تیم بزرگی چون منچستر و مربی بزرگی چون فرگوسن در برابر معرفت، مرام، عشق، ادب، شور، شعور و تبسم آبیدال به زندگی، هیچ است، هیچ. اگر تا پیش از این در مکتب کاتالان و در باشگاه این ایالت پرحرف و حدیث، کاپیتان پویول با آن موهای پرپشت و عروسکی نماد غیرت و تعصب بود، اینک سمبل مهر و محبت شده است. همین چیزهاست که فوتبال را زیبا می‌کند و زیبایی فوتبال را محدود در 90 دقیقه نمی‌کند و اجازه می‌دهد به اهل و عیال مستطیل سبز که در وصف بازی بارسلونا، فقط اعتنا به چشم‌نوازی تیکی‌تاکا نکنند و از «مکتب کاتالان» سخن بگویند. به یاد می‌آورم دیروز را که آخرین روزهای بازی جناب پپ گوآردیولا بود و هنوز مانده بود تا با کت شلوار اتوکشیده و مرتب، فاتح همه جام‌ها و القاب و عناوین فوتبالی شود اما در وصف همبازی جوان آن روزهای خود، یعنی در مدح ژاوی گفت: «با وجود «آقای پاس» اصلا بابت خداحافظی از عالم بازیگری، دغدغه‌ای ندارم». لابد رفتار و گفتار گوآردیولا الگو شده برای ژاوی که خود در توصیف این روزهای همبازی جوانش؛ اینیستا به همان سبک و سیاق پپ عمل می‌کند و می‌گوید: «با وجود یکی چون اینیستا در بارسلونا، نگرانی ندارم که از فوتبال خداحافظی کنم». این در حالی است که اینیستا همیشه ژاوی را بهتر و سرتر از خود خوانده و ژاوی هم خود را در برابر بزرگی نام پپ، کوچک می‌داند. آری! در مکتب کاتالان، تیکی‌تاکای اصل کاری، همین پاسکاری‌های چشم‌نواز است؛ این به آن ادب می‌کند و آن به این. این به آن جام را پاس می‌دهد و آن به این. بنابراین باید حق داد به کسانی که بارسلونای امروز را بهترین تیم تمام تاریخ فوتبال، حتی بهتر از میلان 90 با مثلث فان‌باستن، گولیت و رایکارد می‌دانند؛ چه در بیرون از زمین و چه در داخل زمین. بیرون از زمین را اشاره کردم ولی در داخل میدان از مورینیو گرفته تا فرگوسن هر طرحي که زدند بلکه مسی را مهار کنند، نشد که نشد! نه «آقای خاص» از پس هزاران تیکی‌تاکای «آقای پاس» برآمد و نه فرگی توانست مسی را مهار کند که اگر می‌توانست آنچنان نمی‌لرزید دستان پیرمرد بور. دلم سوخت برای فرگوسن، آن لحظه که مچ دستانش بیشتر از آدامس در دهانش تکان می‌خورد. با این همه عشق کردم وقتی پایان بازی دیدم که اصحاب مکتب کاتالان دارند برای فرگی که مویی در فوتبال سپید کرده، دست می‌زنند و لذت بردم وقتی پویول اجازه داد جام را آبیدال بالای سر برد. به این می‌گویند یک فوتبال چشم‌نواز که تازه بعد از بازی چشم‌نوازی در طول 90 دقیقه نمود پیدا می‌کند و الا ما که عادت کرده‌ایم به مثلث مسی، ژاوی و اینیستا و اصلا برای ما اهمیتی ندارد که حریف بارسلونای محبوب کیست. ما عادت کرده‌ایم که بارسا همیشه کار خودش را بی‌اعتنا به نام حریف انجام دهد. ما عادت کرده‌ایم به تیکی‌تاکا. ما عادت کرده‌ایم به قهرمان شدن بارسلونا در هر جامی و هر جهانی. انگار که هر ورزشگاهی را نام ببری، بارسلونا یک جام آنجا برده است. اگر بازی چشم‌نواز آبی و اناری‌ها برای ومبلی جدید، چیز تازه‌ای بود، ما عادت کرده‌ایم به دیدن بازی چشم‌نواز شاگردان پپ؛ پپی که حتی از گلر تیم منچستر هم جوان‌تر بود! این روزها همه دنبال راز بازی چشم‌نواز تیم شهر بارسلون می‌گردند اما از هر چه بگذریم سخن از مسی گفتن، خوش‌تر است. شکی نیست که مهندس و طراح آبی و اناری‌ها در درجه اول ژاوی است و بعد هم اینیستا. یعنی منطقی است اگر بگوییم؛ «ماشین بارسلونا راننده‌اش ژاوی است و اینیستا در حکم کمک‌راننده است.» اما حقیقت این است که ماشین تیم آبی و اناری دارد با پلاک مسی حرکت می‌کند. یعنی اگر از بارسلونا مسی را بگیریم، هویت و شناسنامه را از تیم آبی و اناری گرفته‌ایم. چند صباحی می‌شود که دیگر مسی برای تیم بارسلونا فقط یک مهاجم نیست بلکه به عقب می‌آید، حتی از ژاوی و اینیستا هم عقب‌تر می‌آید و برای بارسلونا کار «مهندس در سایه» را انجام می‌دهد. الان چندی است که در تیم بارسا تعداد پاس‌های مسی به تعداد پاس‌های ژاوی و اینیستا تنه می‌زند، در حالی که عقب آمدن و توپ گرفتن و پاس دادن و تیم را راه انداختن، اصولا و ذاتا وظیفه مهاجمی مثل مسی نیست که کار لیونل، گلزنی است اما سبک بازی ستاره محجوب و سر به زیر بارسا در چارچوب هیچ سیستم خشکی نمی‌گنجد. الان چندی است که بزرگ‌ترین تئوریسین‌های فوتبال و کارکشته‌ترین مربیان این ورزش جادویی، آدمیانی در حد و اندازه‌های مورینیو و فرگوسن، گاوگیجه گرفته‌اند که آیا برای مهار مسی چه خاکی باید بر سر کنند؛ یار مستقیم برایش بگذارند، او را منطقه‌ای یارگیری کنند، یک مدافع سایه به سایه‌اش و یکی هم با فاصله بگذارند، یا اصلا به جای مهار مسی، رهایش کنند به امان خدا؟! آخر هر کاری می‌کنند، باز هم مسی کار خودش را می‌کند و آخر سر زهر خودش را می‌ریزد. مورینیو ارنج تیم رئال‌مادرید را در بهار ال‌کلاسیکو بر اساس مهار بازی مسی ریخت اما فرگی ادعا کرد که منچستر را برای مهار مهاجم آرژانتینی بارسلونا آرایش نمی‌کند و اشتباه رئال را تکرار نمی‌کند با این همه هیچ کدام از این نقشه‌ها نگرفت و پرچم مسی همچنان بالا بود. گلی که مسی به منچستر زد، نه زاویه داشت و نه آنقدر محکم بود که فان درسار شوت‌گیر،نتواند مهارش کند اما گلر هلندی منچستر با کوله‌باری از تجربه در صحنه گل اصلا به مخیله‌اش نمی‌گنجید که مسی، پاس ندهد و شوت بزند طرف دروازه. مسی با این گل، نه فقط فان درسار و نه فقط فرگوسن و نه فقط بازیکنان تیم خودی و تیم حریف بلکه همه میلیون‌ها بیننده بازی فینال را فریب داد، چرا که اصولا در چنین صحنه‌هایی ما عادت به تیکی‌تاکا و پاس مسی داشتیم، نه اینکه یکراست بردارد و شوت بزند طرف دروازه؛ شوتی که نه قدرت داشت و نه زاویه بلکه هوش داشت و نبوغ. از یاد نبریم که در همین بازی، هم ژاوی چندتایی شوت زد و هم اینیستا اما این شوت مسی بود که گل شد؛ مسی‌ای که در ارنج جدید بارسا البته فقط مهاجم نیست و مثل یک طراح و مهندس و بازیساز، عقب می‌آید و از مدافعان خودی توپ می‌گیرد و طرح حمله می‌ریزد. مسی جثه ریزی دارد اما چنین کاری که گفتم، نیازمند قدرت بدنی فوق‌العاده‌ای است که مسی آن را دارد. قدرت‌بدنی مسی آنقدر هست که اصلا تنش می‌خارد تا توپ را ببرد در دل مدافع حریف و بعد او را جا بگذارد یعنی مسی فقط نان سرعتش را نمی‌خورد بلکه نان تکنیک و قدرت‌بدنی‌اش را هم می‌خورد. نان هوش و نبوغش را هم. اینچنین است که با وجود مسی خیلی سخت می‌شود یکی دیگر را بهترین بازیکن حال حاضر فوتبال جهان لقب داد. اگر امثال رونالدینیو درخشش‌شان برق‌آسا اما زودگذر بود، اگر کریس رونالدو بازی‌اش بگیر نگیر دارد، اگر زیدان همیشه در یک سطح بالا اما سرد و خونسرد و بعضا بی‌انگیزه و بی‌حوصله بازی می‌کرد و اگر قدیمی‌ترها فوتبال پله و کرویف و پلاتینی و بکن باوئر را دیده‌اند، اسطوره فوتبال امروز دنیا اما یک سر و گردن از این همه بالاتر است، چرا که برای مهارش نه از «آقای خاص» کاری ساخته است و نه از مربی ماندگار شیاطین‌سرخ. در تبحر بی‌حد و حصر مسی، همین بس که نسلی از مربیان جوان و پیر و قدیم و جدید و سنتی و کلاسیک از مهارش عاجزند و این در حالی است که اسطوره داستان ما تنها و تنها 23 سال دارد و هنوز جا دارد حداقل در 3 جام جهانی بازی کند. گفتم جام جهانی، یاد دیه‌گوی بزرگ افتادم که برای عشاق فوتبال، پلاک کارناوال جام جهانی، فقط و فقط پای چپ مارادوناست. مسی خیلی بزرگ است، آنقدر که به راحتی می‌توان مسی را با ستاره‌های گذشته فوتبال مقایسه کرد اما همین مسی در برابر مارادونا، کوچکی بیش نیست و اصلا مقایسه مسی و مارادونا قیاس مع‌الفارق است. اگر مسی در کنار راننده و کمک‌راننده- یعنی ژاوی و اینیستا- کاری کرده است که جهانیان فوتبالش را یک پله بالاتر از امثال پله می‌خوانند اما مارادونا تنها ستاره و تک‌ستاره تیم آرژانتین بود. اگر مسی پلاک ماشین بارسلوناست، دیه‌گوی بزرگ به تنهایی پلاک، فرمان، موتور، راننده و کمک‌راننده تیم آرژانتین بود. اگر مسی توپ را از پپه و دنی آلوز می‌گیرد و به ژاوی می‌دهد و ژاوی به اینیستا و اینیستا به دیوید ویا، و دیوید هم می‌دهد آبیدال و آبیدال دوباره توپ را برمی‌گرداند به مسی و مسی با یک شوت دروازه شیاطین‌سرخ را بر پاشنه می‌چرخاند اما مارادونا نه منچستر انگلیس که خود انگلیس را و نه با پاسکاری که با دریبل اولی، دومی، سومی، چهارمی و پنجمی... بگو کل تیم، به هم می‌ریزد و چنان گلی می‌زند که دنیای فوتبال هرگز به عمرش ندیده و نخواهد دید و عمرا ببیند. پس فقط یک شوخی خنده‌دار است قیاس مسی با مارادونا. اگر مسی مرد جام‌های اروپایی است، مارادونا مرد جام‌های جهانی است. اگر مسی را مربیان نمی‌دانند چگونه مهارش کنند اما این هم هست که مهار مسی دغدغه اهل فوتبال است، لیکن مهار مارادونا اصلا در حد و اندازه فهم مربیان نبود که دیدیم، شنیدیم، فهمیدیم، خواندیم و غصه خوردیم که برای مهار دیه‌گوی بزرگ، نه فوتبالی‌ها و مافیها که مافیا و نه مربیان که سیاستمداران دست به کار شدند. اگر مسی معضل شیاطین‌سرخ است، دیه‌گوی بزرگ، روزگاری دغدغه شیطان بزرگ، روباه پیر و سگ زرد بود. امروز هم در پس پرده مقایسه مضحک مسی با مارادونا، دست شوم همین جماعت در کار است. روزگاری خواستند پله را یک پله بالاتر از مارادونا و «سلطان بلامنازع فوتبال» معرفی کنند که دیدند یخشان نگرفت و حالا دست به دامن مسی شده‌اند؛ مسی‌ای که خود بهتر از هر کس می‌داند با همه بزرگی، در برابر نام دیه‌گوی بزرگ مثل یک کودک کوچک است. اصلا شأن مارادونا گل زدن به شیاطین‌سرخ نبود؛ گل زدن به شیطانی بود به نام انگلیس. گناه نابخشودنی دیه‌گوی بزرگ دست بر قضا همین بود که چرا اینچنین مفتضح کرد روباه پیر را. اینجا بود که برای مهار «دست خدا» و آن «پای چپ طلایی» به خیال خود ابتکار کردند و کار را از دست مربیان، به سیاستمداران جناح استکبار سپردند تا بلکه چهره مجنون چه‌گوارا، یعنی تصویر دیه‌گوی بزرگ را نزد جهانیان مخدوش کنند و از قهرمان برق و باد، یک دوپینگی معتاد بسازند. یک روز دوپینگی‌اش می‌کنند، یک روز آلوده‌اش به کوکائین می‌کنند، یک روز شایعه مرگش را منتشر می‌کنند و روزی مثل امروز، مسی را با او مقایسه می‌کنند. این در حالی است که دیه‌گوی بزرگ، «طلایی» بود و طلا را نمی‌توان با مس مقایسه کرد. شاید اگر جام جهانی بعدی باز هم مسی اینچنین بدرخشد و مثلا بتواند یکتنه آرژانتین را قهرمان جام جهانی کند، آن روز... آری! آن روز نگارنده در مقام مقایسه مسی و مارادونا مطلبی بنویسم با این تیتر: «عاقبت مسی کوچک به گرد پای طلایی دیه‌گوی بزرگ رسید!» مسی اما در مکتب کاتالان شور، شعور، معرفت، ادب، احترام و مهربانی آموخته است و الگوی فوتبالی‌اش برای همیشه مارادوناست؛ مسی‌ای که الفبای فوتبال را از گل رویایی چپ‌پای سوپرطلایی به انگلیس یاد گرفته، از یاد نمی‌برد و حق ندارد فراموش کند که در برابر دیه‌گوی بزرگ، حالا حالاها خیلی کوچک است که مسی الی‌الابد مسی است اما الگویش مارادونا، «دیه‌گوی بزرگ» است. می‌فهمید که چه می‌گویم: دیه‌گوی بزرگ! همان دیه‌گو که اگر عقب برمی‌گشت، پاس نمی‌داد، از همانجا از مهاجم بگیر تا هافبک، مدافع و دروازه‌بان همه را دریبل می‌کرد. همان دیه‌گو که در برابر تجسم شیطان، مثل یک پسربچه بازیگوش، شیطنت داشت و آنقدر زیبا با دست گل می‌زد که احدی نفهمد. همان دیه‌گو که اصلا برای مسابقه، تمرین نمی‌کرد و تمام تمرین قبل از بازی‌اش روپایی زدن با توپ قبل از بازی بود. همان دیه‌گو که اصلی‌ترین عضو بدنش توپ بود. همان دیه‌گو که روزگاری در همین مکتب کاتالان، سلبریتی محبوب بارسلونا بود و هوش و حواس را از سر امثال پپ گوآردیولای جوان برده بود که این دیگر چه اعجوبه‌ای است. همان دیه‌گو که سیاستمداران در به در دنبال ستاره‌ای می‌گردند تا بگویند این از مارادونا بهتر است. همان دیه‌گو که وقتی بعد از چندین و چند دریبل زیبا و یکی از یکی بهتر، دروازه روباه پیر را باز کرد، اهالی زر، زور و تزویر اعتراف کردند که مارادونا با این گل، جوابمان را داد. آرژانتین که روزگاری مستعمره انگلیس بود، هرگز اینچنین تحقیر نشد که دیه‌گو مردان مغرور جزیره را خوار کرد.
***
این روزها اهل فوتبال همه از مکتب کاتالان حرف می‌زنند اما حرف اصل‌کاری و تیکی‌تاکای چشم‌نواز را تو باید به جای نوکمپ، در کمپ اعتراض جوانان اسپانیایی، نه در میدان فوتبال که در میادین شهر ببینی. حالا با لباس آبی و اناری‌ها جوانان پرشر و شور اسپانیا، فقط به استادیوم نمی‌روند. با همین لباس که روزی روزگاری بر تن مارادونا بود، به کف خیابان می‌آیند تا از جوانان مصر و تونس و بحرین و یمن کم نیاورده باشند. دیدید و دیدیم که به خون آغشته شد لباس آبی و اناری‌ها توسط اهالی زر، زور و تزویر. فکرش را می‌کردم و قابل حدس بود که درون جام نقره‌ای‌رنگ بارسلونا، خون جوانان جنوبی‌ترین کشور اروپا را بریزند. تیکی‌تاکای اعتراض حق این جوانان است. حالا باید پاس چشم‌نواز بنغازی به جنوب مادرید را مشاهده کرد و لذت برد از تماشای این بازی چشم‌نواز. حالا حتی برای جوانانی که لباس بارسا بر تن می‌کنند، الگوی واقعی از دنیای توپ گرد بیرون نمی‌آید. این الگو و اسوه از مصر است و مصراته. حتی در بهار کاتالان هم «قلب اروپا» دیگر فوتبالی نمی‌تپد، سیاسی می‌تپد. حالا نوبت انتقام سیاست است از سیاستمداران. می‌خواهم ببینم آیا جوان معترض اروپایی هم دوپینگ کرده است که هزینه اعتراض را باید با خون بدهد؟! می‌خواهم ببینم و دوست دارم تماشا کنم فردای «قلب اروپا» را که این بار تیکی‌تاکا یعنی پاسکاری «بیداری اسلامی» با انسانی که در مهد آزادی، دنبال یک جو آزادی و یک ذره اعتراض می‌گردد. تیکی‌تاکا یعنی قیام چشم‌نواز. این بازی از بنغازی گرفته تا شورش بعد از بازی و از منامه گرفته تا قیام بعد از فینال و جام در دستان آبیدال، تازه شروع شده است. تا داور سوت پایان بازی را به عدالت بزند و تا جام در دستان انسان سرطان گرفته عصر امروز خوش بدرخشد، باید «منتظر» ماند و صدالبته «معترض». ما حتی برای لحظه‌ای از تشویق این تیکی‌تاکای ناب پشیمان نمی‌شویم. زنده‌باد دومینوی قیام. زنده‌باد تیکی‌تاکای انتقام.