ثمانه اکوان: برنامه و راهبرد اصلی آمریکا برای دور جدید گفت‌وگوهای هسته‌ای از چند روز پیش با یادداشت جان کری در روزنامه واشنگتن‌پست مشخص شد. وزیر خارجه آمریکا در این یادداشت به صراحت از افزایش فشارها بر ایران گفته و تاکید کرد تصمیم نهایی و البته سخت را در این باره باید ایران بگیرد. این مساله به معنای این است که ایران باید در نهایت برابر خواسته‌های آمریکا و متحدانش کوتاه بیاید. به همین دلیل جان کری در این یادداشت تصریح کرده که طرح آمریکا برای برنامه هسته‌ای ایران منطقی و راهبردی است و تیم مذاکره‌کننده ایرانی باید برای اثبات حسن‌نیتش و صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای اش این طرح را بپذیرد. به گزارش «وطن امروز»، همزمان با این اظهارات، خبرگزاری رویترز نیز روز پنجشنبه در گزارشی مدعی شد که ایران از خواسته‌های قبلی خود درباره غنی‌سازی کوتاه آمده و ایران و آمریکا یک گام به توافق هسته‌ای نهایی نزدیک شده‌اند. البته خبرگزاری‌های دیگر اعلام کردند که این به معنای رسیدن به توافق هسته‌ای نیست و با وجود اینکه ایران از خواسته‌های قبلی خود درباره میزان غنی‌سازی کوتاه آمده اما باز هم آمریکا و متحدانش خواسته‌های بیشتری دارند که باید در مفاد قرارداد نهایی لحاظ شود. عراقچی، معاون وزیر امور خارجه با این حال این ادعاها را رد و مطرح کرده است، ایران از خواسته‌های خود کوتاه نیامده و اگر غنی‌سازی هم محدود شود به طور محدود خواهد بود و حق غنی‌سازی هسته‌ای برای ایران همیشه محفوظ باقی می‌ماند. این البته در حالی است که عراقچی یازدهم تیرماه تصریح کرد، اگر ایران محدودیتی را بپذیرد آن محدودیت موقت خواهد بود. اما آمریکا تا چه حد به این مساله اعتقاد دارد و از نظر مذاکره‌کنندگان آمریکایی ایران تا چه حد می‌تواند غنی‌سازی داشته باشد؟ در متن توافق اولیه هسته‌ای در ژنو یا برنامه اقدام مشترک بیان شده که ایران می‌تواند بر اساس پارامترهای تعیین‌شده توسط کشورهای عضو گروه 1+5 به غنی‌سازی خود برای نیازهای اساسی‌اش ادامه دهد. اما آمریکا معتقد است ایران نیازی به این غنی‌سازی ندارد.
یک مقام وزارت خارجه آمریکا که از گفتوگوکنندگان هسته‌ای نیز هست، روز گذشته در گفت‌وگو با خبرنگاران از راهبرد آمریکا برای پیشبرد گفت‌وگوهای هسته‌ای در 20 روز باقیمانده تا مدت در نظر گرفته شده برای رسیدن به توافق نهایی خبر داد. البته پیش از این ماری هارف، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز در گفت‌وگو با خبرنگاران مطرح کرده بود که راهبرد اصلی آمریکا در یادداشت جان کری در واشنگتن‌پست به‌خوبی نمایان شده است.
این مقام وزارت خارجه ایالات متحده که به نظر می‌رسد وندی شرمن باشد، روز گذشته با اشاره دوباره به این یادداشت تصریح کرده است که این راهبرد مبتنی بر تصمیم‌گیری ایران درباره برنامه هسته‌ای‌اش است. وی افزود: «همانطور که وزیر خارجه ایالات متحده در یادداشت خود بیان کرده، ما در طول ماه‌های گذشته یکسری پیشنهادات منطقی، قابل اثبات و به نظرمان دست‌یافتنی را برای ایران مطرح کردیم که می‌تواند با اجرایی کردن آنها جامعه جهانی را قانع کند که برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است. تیم گفت‌وگو‌کننده ایرانی نیز در این پروسه بسیار جدی عمل می‌کند. با این حال هنوز اختلافاتی درباره چگونگی اجرای این گام‌های اعتمادزا بین ایران و آمریکا وجود دارد. ایران بارها اعلام کرده که به دنبال برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای است و هیچ نیت و قصدی برای تولید بمب اتم ندارد. تمام چیزی که ما از ایران می‌خواهیم برداشتن گام‌های ملموس و قابل اثبات برای نشان‌دادن این مساله به دنیا است. بنابراین این ایران است که باید تصمیم سخت خود درباره پذیرش این راهبرد را اتخاذ کند».
وی همانطور که جان کری مطرح کرده بود، بر این مساله پافشاری کرد که راهی جز پذیرش طرح آمریکا برای ایران وجود ندارد و با اشاره به فیلمی که از محمدجواد ظریف در یوتیوب منتشر شده و یادداشت‌های او در رسانه‌های آمریکایی، گفت: «ما طرحی کاملا منطقی را برای ایران روی میز گذاشته‌ایم. من صحبت‌های وزیر امور خارجه ایران را در ویدئویی که در سایت یوتیوب منتشر شده و در یادداشت‌هایش در رسانه‌های آمریکایی که بیان کرده هیچ کدام از مواضع زیاده‌خواهانه را نمی‌پذیرد، مشاهده کرده‌ام و این موضع مرا متعجب نکرده است اما حقیقت این است که ما طرح‌هایی کاملا منطقی را مطرح کرده‌ایم. ما بسته‌ای از طرح‌های پیش رو با راه‌های ممکن برای رسیدن به توافق را پیشنهاد کرده‌ایم و بر این عقیده هستیم که همه طرح‌ها باید به صورت بسته کامل دیده شود و هیچ راهی برای پرداختن به یک عنصر و یک بخش از برنامه هسته‌ای و رها کردن دیگر بخش‌ها وجود ندارد».
شرمن در ادامه باز هم توپ را به زمین ایران انداخت و تاکید کرد: «به نظرم تمام همکاران من در گروه 1+5 به صورت منطقی با مساله طرح‌های پیش رو برخورد کرده‌اند و همانطور که بارها پیش از این نیز بیان شده، این ایران است که باید تصمیم سختی درباره برنامه هسته‌ای‌اش بگیرد».
ایران به چه میزان غنی‌سازی نیاز دارد؟
یکی از موارد اختلافی میان ایران و آمریکا در گفت‌وگوهای هسته‌ای مساله نیاز ایران به غنی‌سازی است که همچنان محل صحبت و حرف‌وحدیث‌های زیادی است. در حالی که رسانه‌های غربی و از جمله رویترز بیان کرده‌اند که ایران از موضع قبلی خود درباره تعداد سانتریفیوژها کوتاه آمده، عراقچی این ادعا را رد کرده و شرمن نیز در ادامه تصریح کرده که این مساله باید بیشتر مورد توجه ایران قرار بگیرد و ایران راهی جز پذیرش محدودیت بسیار زیاد غنی‌سازی‌اش نخواهد داشت. شرمن در این گفت‌وگو با خبرنگاران گفت: «درباره رآکتورهای هسته‌ای ایران و میزان غنی‌سازی در «برنامه اقدام مشترک» بیان شده که غنی‌سازی ایران محدود بوده و بر اساس پارامترهای تعیین‌شده توسط طرفین ادامه می‌یابد اما در هر صورت برنامه فعلی غنی‌سازی ایران مورد نگرانی جامعه بین‌الملل است و این به معنای این است که بخشی از غنی‌سازی ایران که در شرایط حاضر در حال انجام شدن است باید کنار گذاشته شود». وی افزود: «آنها باید کمتر از میزان غنی‌سازی که در حال حاضر انجام می‌دهند داشته باشند. ایران در حال حاضر صنایع لازم برای غنی‌سازی صنعتی را ندارد و به آن نیازی هم ندارد. در طول مدت زمانی که ایران ثابت می‌کند برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است و بعد از آنکه این مرحله ثابت شد، می‌تواند به میزان مورد نیاز خود آن‌هم تحت شرایط معاهده ان‌پی‌تی غنی‌سازی را انجام دهد».
شرمن بار دیگر تاکید کرد:«ایرانیان با جدیت بسیار در این مذاکرات حاضر شده‌اند و می‌خواهند به راه حلی در این باره برسند اما امیدهای آنان و انتظاراتشان از این مذاکرات با واقعیت موجود درباره انتظارات جامعه بین‌الملل متفاوت است و جامعه بین‌الملل می‌خواهد مطمئن شود که برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است».
دیوید سنگر، خبرنگار نیویورک تایمز درباره میزان غنی‌سازی مورد نیاز ایران از این مقام مسؤول در وزارت خارجه آمریکا پرسید که او پاسخ داده است: «اگر بخواهم صادقانه واقعیت را بگویم از نظر ما ایران نیازی به برنامه غنی‌سازی در داخل این کشور ندارد و به نظر ما باید غنی‌سازی به صفر برسد. آنها همین الان هم ذخیره لازم برای مصرف در رآکتور تحقیقاتی تهران را دارند. روس‌ها هم معمولا سوخت مورد نیاز بوشهر را تامین می‌کنند. بنا براین از نظر ما نیاز ضروری برای ایران برای غنی‌سازی وجود ندارد. در واقع اگر نیازی هم به این مساله باشد در این باره بحث می‌کنیم. این مساله باید بسیار محدود باشد و به صورت حجم بسیار کوچکی از آنچه هم‌اکنون در ایران انجام می‌گیرد، باشد و این گفت‌و‌گویی است که ما می‌خواهیم با ایران داشته باشیم».
باز هم چماق کنگره بر سر مذاکرات
خبرنگار دیگری درباره نقش تحریم‌ها در مذاکرات هسته‌ای ایران با قدرت‌های جهانی پرسید که وندی شرمن در پاسخ به او گفت: «همانطور که قبلا نیز گفته‌ام، ما با اعضای کنگره همکاری نزدیکی درباره پرونده ایران داریم و می‌دانیم در صورت پیشرفت نداشتن در پروسه گفت‌و‌گوها نظام تحریم‌ها همچنان پابرجا خواهد ماند. در واقع از نظر ما این تحریم‌های بین‌المللی، تحریم‌هایی که شورای امنیت سازمان ملل مقرر کرد و بعد تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپایی بود که نقشی اساسی در کشاندن ایران به پای میز مذاکرات داشت. همانطور که همکاران من در وزارت خزانه‌داری نیز بارها مطرح کرده‌اند، این تحریم‌ها همچنان روی سیستم اقتصادی ایران تاثیر می‌گذارد. حالا افرادی در سرتا‌سر جهان هستند که فکر می‌کنند توافق اولیه و برنامه اقدام مشترک نظام تحریم‌ها را با چالش مواجه کرده در صورتی که من می‌گویم چنین نیست و آنها در اشتباهند. باید واقع‌بینانه بگویم، چیزی که ایران از توافق اولیه به دست آورد کاملا منطبق بر پیش‌بینی‌ها و حتی کمتر از آن میزان مورد پیش‌بینی ما بوده است. پس به نظرم مسائل اقتصادی نقش مهمی در این میان بازی کرده است. امیدوارم ایران از این فرصت تاریخی برای امضا و پذیرفتن طرحی که ما روی میز گذاشته‌ایم استفاده کند». وندی شرمن در ادامه این گفت‌وگو بار دیگر بر تمرکز گفتوگوکنندگان بر موضوع هسته‌ای ایران تاکید کرد و گفت: تنها درباره برنامه هسته‌ای ایران با طرف ایرانی گفت‌وگو شده و بحثی درباره سوریه و عراق به میان نیامده است.
وی افزود: «تمام تمرکز ما روی موضوع هسته‌ای است اما همانطورکه در راهروها یکدیگر را می‌بینیم یا در مقابل تلویزیون اخبار مربوط به تحولات منطقه‌ای یا حتی بازی‌های فوتبال را مشاهده می‌کنیم، ممکن است گفت‌وگوهای حاشیه‌ای هم درباره مسائل داشته باشیم اما هیچ گفت‌وگوی رسمی و دوطرفه‌ای درباره مسائل عراق یا سایر مسائل منطقه‌ای وجود نداشته است».