متین کاکویی: نخستین تجربه حضور علی‌آبادی به عنوان نماینده ایران و رئیس کنفرانس اوپک در نشست دوره‌ای وزیران این سازمان با تجربه‌ای منحصر به‌فرد همراه شد؛ اوپک برای نخستین‌بار در پایان نشستی چالشی، به اجماع درباره افزایش تولید نرسید و برنامه‌های عربستان و همپیمانانش برای بازار نفت ناکام ماند تا اختلافات درونی اعضای اوپک برای نخستین‌بار رسانه‌ای شود.
علی‌آبادی که در نخستین هفته در اختیار گرفتن سکان وزارتخانه پردردسر نفت و باوجود کشمکش‌های زیاد داخلی درباره این وزارتخانه، در نخستین گام پا به مهم‌ترین ماموریت خارجی خود می‌گذاشت، در پایان نشست چهارشنبه‌شب که نخستین تجربه ریاست ایران بر اوپک در 3دهه اخیر محسوب می‌شد با لبخند از جلسه وزیران خارجه اوپک خارج شد، درست برعکس وزیر پرتجربه عربستان که مجبور شد در جمع نمایندگان رسانه‌ها اذعان کند که این بدترین اجلاس عمرش بوده است! این تجربه باعث شد اولین نشست وزیران اوپک که به ریاست ایران برگزار می‌شد، پس از مدت‌ها از حالت کلیشه‌ای خارج شود و نتیجه نهایی از یک هفته پیش از برگزاری نشست معلوم نباشد و مهم‌تر از آن، تصمیم نهایی اعضای اوپک چیزی نباشد که وزیر نفت عربستان از قبل دیکته می‌کند.
شکست برنامه‌های عربستان
نشست 159 سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) در شرايطي با مخالفت اين سازمان با افزايش سقف توليد نفت به پايان رسيد كه پيش‌تر گمانه‌زني‌هايي از سوي فعالان بازار مبني بر افزايش توليد از سوي اوپك وجود داشت. در پايان اين نشست كه محمد علي‌آبادي، سرپرست جديد وزارت نفت، به اتفاق هيات همراه از ايران به عنوان رئيس اجلاس در آن حضور داشت، اعلام شد كه اعضاي اوپک درباره افزايش توليد به توافق نرسيدند. در اين نشست كشورهايي نظير عربستان و كويت با بهانه كمك به احياي اقتصاد جهاني اصرار داشتند كه سهميه توليد اعضاي اين سازمان بايد بالا رود اما در سوي ديگر ايران به عنوان رئيس اوپك و همچنين عراق معتقد بودند دليلي براي ايجاد تغيير در ميزان توليد كه از اوايل سال 2006 تاکنون 24 ميليون و 480 هزار بشکه بوده، وجود ندارد اما در پس بهانه‌هاي ظاهري موافقان افزايش توليد كه مواردي نظير كمك به بهبود اقتصاد جهاني و كاهش قيمت‌ها را مطرح مي‌كردند، عربستان و متحدانش در اين موضوع نوعي تضاد با سياست‌هاي انرژي جمهوري اسلامي ايران را نيز دنبال مي‌كردند. مويد اين موضوع نيز اخباري نظير موافقت عربستان با افزايش 50 درصدي صادرات نفت به هند به عنوان يكي از مشتريان اصلي نفت ايران است. چندي پيش يك مقام هندي در حاشيه كنفرانس انرژي عربستان در رياض گفت واردات سالانه نفت خام هند از عربستان به بيش از 800 هزار بشكه در روز و 40 ميليون تن در سال خواهد رسيد. كار روي اتحاد هند و عربستان در زمينه انرژي طي دست‌كم 18 ماه گذشته در جريان بوده است. در ماه فوريه سال 2010 عبدالله - پادشاه عربستان- سفر بي‌سابقه‌اي به دهلي‌نو داشت و به اولين پادشاه سعودي كه به هند سفر مي‌كند، تبديل شد. عبدالله به كشوري سفر كرد كه روابط خصمانه‌اي با پاكستان به عنوان متحد قديمي عربستان داشته است. مانموهان سينگ، نخست‌وزير هند نيز متقابلا در ماه بعد سفر پادشاه عربستان را پاسخ گفت و به رياض سفر كرد. فعالان بازار معتقدند كه عربستان در اين راستا به دنبال تضعيف رقباي منطقه‌اي خود از جمله ايران از طريق عرضه نفت به مشتريان آنهاست.
تجربه شیرین در نخستین دوره ریاست
اما مخالفت اوپك با افزايش سهميه توليد و به كرسي نشستن نظر ايران، دستاوردي بزرگ براي كشورمان در برابر لابي سعودي‌ها براي تضعيف موقعيت اقتصادي ايران و اعمال فشار بر آن به حساب مي‌آيد. از سوي ديگر به گفته كارشناسان حوزه انرژي، تقلاي عربستان براي افزايش توليد نفت بيشتر به دليل ضعيف شدن وضعيت اقتصادي آمريكا به عنوان متحد استراتژيك بود، نه كمك به احياي اقتصاد جهان. آمريكا به عنوان بزرگ‌ترين مصرف‌كننده نفت جهان، اخيرا با افزايش بي‌سابقه قيمت بنزين و رسيدن بهاي آن به مرز 4دلار در هر گالن مواجه شده بود كه اين امر نارضايتي راي‌دهندگان آمريكايي را در آستانه انتخابات رياست‌جمهوري اين كشور در سال آينده به همراه داشته است. روزنامه آمريكايي وال استريت ژورنال اخيرا نوشته بود كه جناح حامي عربستان در اوپك پيش از نشست در حال بررسي اين موضوع بودند كه آيا با توجه به اوضاع نابسامان اقتصاد جهاني بويژه در آمريكا، در ماه‌هاي آتي بايد نفت بيشتري تامين شود؟ كميته نظارتی وزیران نفت که وظیفه داشت پیش از برگزاری نشست وزیران اوپک اطلاعات دقیقی را برای این نشست فراهم کند نیز توصيه داشت كه اوپك ميزان توليد خود را يك تا 5/1 ميليون بشكه در روز افزايش دهد. وزيران 3 كشور حاشيه خليج‌فارس كه به دنبال افزايش توليد بودند، يك روز قبل از آن (سه‌شنبه) در هتلي در وين حدود يك ساعت جلسه داشتند. وزير نفت امارات عربي متحده روز سه‌شنبه گفته بود كه بازار نفت نسبتا تامين‌شده و امروز به يك بازار محدود بدل خواهد شد.
ناامیدی غرب از تصمیم اوپک
اما از سوي ديگر به‌رغم اين تلاش‌ها از سوي عربستان، سعودي‌ها به نوعي مجبور به فعاليت در چارچوب اوپك بودند زيرا مقامات عربستاني خاطرات بدي نيز از اقدام‌هاي يكجانبه در سال‌هاي اخير داشته‌اند. زماني كه عربستان در سال 2008 و پس از بحران مالي جهاني ميزان توليد خود را به طور يكجانبه افزايش داد نتيجه معكوس دريافت كرد. پس از نشست چهارشنبه اوپک در وين و عدم توافق اعضاي اين سازمان براي افزايش توليد، آژانس بين‌المللي انرژي ضمن ابراز نااميدي به خاطر اين تصميم، از کشورهاي مهم توليدکننده خواست براي برآوردن تقاضاي فصلي رو به افزايش، نفت بيشتري توليد کنند. اين آژانس تاكيد كرد در غير اين صورت با کمبود بيشتر نفت در بازار و افزايش احتمالي قيمت‌ها، اقتصاد جهاني با خطر تضعيف مواجه خواهد شد که به نفع هيچ يک از گروه‌هاي توليدکننده و مصرف‌کننده نفت نيست اما در پي تصميم اوپک مبني بر حفظ ميزان توليد، بهاي نفت روز چهارشنبه تا حدود 2 دلار در هر بشکه جهش داشت. قيمت نفت خام سبک آمريکا براي تحويل در ماه ژوئيه با 2 دلار و40 سنت افزايش به 101 دلار و 51 سنت و قيمت نفت خام برنت درياي شمال براي تحويل در ماه ژوئيه با 3 دلار افزايش به 119 دلار و 61 سنت رسيد تا این موضوع بیش از پیش بر اعتراض کشورهای مصرف‌کننده بیفزاید؛ اتفاقی که موجب می‌شود هم‌پیمانان غربی عربستان فشارهای خود را برای افزایش تولید این کشور بیشتر کنند ولی به هر حال نشست روز چهارشنبه یک پیروزی دیپلماتیک برای ایران محسوب می‌شد که بار دیگر اهمیت استفاده از ابزار «ریاست» کنفرانس را نشان داد.
اوپك استقلال خود را حفظ كرد
نماينده ايران در اوپك با اشاره به فشار غرب به عربستان براي افزايش توليد اوپك تاكيد كرد چيزي كه در نشست روز چهارشنبه اوپك اتفاق افتاد، استقلال اين سازمان را نشان داد.محمدعلي خطيبي در مصاحبه با رويترز تصريح كرد: ايران همواره بر استقلال اوپك و ايستادگي در برابر فشارهاي خارجي اصرار داشته است و استقلال اوپك اجازه دخالت دیگر قدرت‌هاي خارجي را در تصميم‌گيري‌هاي اين سازمان نمي‌دهد. وي ضمن اشاره به فشارهاي قدرت‌هاي غربي به عربستان و دیگر كشورهاي عربي براي افزايش سقف توليد اوپك افزود: ايران همواره بر استقلال اوپك تاكيد داشته و در برابر اين فشارهاي خارجي مقاومت خواهد كرد. كشورهاي مصرف‌كننده نفت بویژه آمريكا از اوپك خواسته بودند تا براي جلوگيري از ادامه روند صعودي قيمت نفت و تاثير منفي آن بر رشد و رونق اقتصادي جهان سقف توليد خود را در نشست وين افزايش دهند.