انسان داراي كرامت ذاتي است و ظهور اصلي كرامت انسان در قيامت است زيرا قيامت ظرف ظهور حقيقت است و طبعا حقيقت آدمي نيز در آن ظرف ظهور ميكند. اما اين حقيقت چيست؟ اين حقيقت والا «معرفت‌الله» است. منظور از «معرفت‌الله» شناخت حصولي، فلسفي، كلامي و علمي خداوند نيست، بلكه منظور ديدار و شهود حق است: «
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَه *إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَه» «در آن روز چهرههايى شاداباند و به سوى پروردگار خود مىنگرند». (قيامت: 22 و 23) لازم است این کرامت در دنيا با تلاش و كوشش به فعليت برسد: «يَا أَيُّهَا الْإِنْسَانُ إِنَّکَ کَادِحٌ إِلَى رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاَقِيهِ» «اى انسان! حقا كه تو به سوى پروردگار خود به سختى در تلاشى و او را ملاقات خواهى كرد». (انشقاق: 6) اما سر راه او يك مانع جدي وجود دارد كه اجازه اين حركت را به او نميدهد و آن هوا‌هاي نفساني است. همه تلاش نفس این است كه انسان را در همين حيات پست دنيوي محدود كند. قرآن در آيات 175 و 176 سوره مبارکه اعراف داستان دانشمندي را نقل ميفرمايد كه خداوند به او عنايت كرده و به مقامات عالي علمي و مدارج بالاي عرفاني رسيده بود اما هواي نفس بر او غلبه كرد و از شيطان پيروي کرد و گمراه شد و همه آن مقامات از او گرفته شد. آنگاه قرآن درباره او ميفرمايد: «وَ لَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَ لکِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَوَاهُ» «و اگر مىخواستيم، قدر او را به وسيله آن [آيات] بالا مىبرديم، اما او به زمين [دنيا] گراييد و از هواى نَفْس خود پيروى كرد».
پس پيروي از هوا‌هاي نفساني 2 نتيجه تلخ دارد: 1) تثبيت حيات دنيوي يا به تعبير قرآن كريم «اخلاد الي الارض»2) محجوب بودن از حق است: «
کَلاَّ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ؛ نه چنين است كه ميپندارند، آنها در آن روز [روز قيامت] از پروردگارشان سخت محجوب هستند». (مطففين: 15) دليل اين محجوب بودن چيست؟ اين است كه بر دلهاي آنها زنگار بسته شده است و نميتوانند به معرفت حق نائل شوند. «کَلاَّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا کَانُوا يَکْسِبُونَ». (مطففين: 14) و این خطری است که همه ما را تهدید می‌کند. پس مبارزه با نفس كه از آن به جهاد اكبر تعبير ميشود، بر همگي ما لازم است؛ اگرنه نفس ما را اسير می‌کند. آری! ما باید خود را در دنيا چونان مسافري در راهی باريك و خطرناک ببینیم که چاره‌ای جز گذر نداریم که یا با تهذیب نفس می‌رویم و به سلامت به مقصد می‌رسیم یا نفس ما را ساقط می‌کند و آنگاه ماموران عذاب ما را دست‌بسته و مجروح می‌برند، انتخاب با خودمان است! بنابراين باید همه تلاش ما اين باشد كه حجاب خوديت و منيت را از چهره خود بزدایيم تا هم اين نفس طفيلي و دروغين رسوا شود و هم به ديدار يار كه حق حقيقي ماست، نائل شويم.