۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۷:۵۴

پاییز آمریکا، بهار اسلام سیاسی

ویکلی استاندارد: اینکه نخست‌وزیر اسرائیل در چمن خانه‌اش فرمانده ارشد ما را با فروتنی پذیرفت مایه سرخوشی آمریکاست اما این سرخوشی هم دیری نمی‌پاید. مطمئنا رئیس‌جمهوری که از تحریک افکار عمومی درباره همپیمان خود لذت می‌برد شاید به چنین مقصودی رسیده باشد ولی در پایان، سخنرانی نتانیاهو در برابر کنگره به مذاق بسیاری از اسرائیلی‌ها خوش نخواهد آمد. این واقعیت که نخست‌وزیر اسرائیل برای موقعیت و اقتدار استثنایی آمریکا بهتر از باراک اوباما مورد می‌سازد، علامتی است بیانگر اینکه واشنگتن نقش سنتی خود را در خاورمیانه در هنگامه خطر رها کرده است.

 

نتانیاهو نخستین کسی بود که در ملأعام از حقیقت پرده برداشت ولی دیگر همپیمانان آمریکا، چون مصر و عربستان‌سعودی، متقاعد شده‌‌اند که آمریکایی‌ها در سرزمینی خیالی در آفاق زندگی می‌کنند؛ این شد که می‌خواهند سرزمین آرزوهای خود را بسازند. با اینکه هنوز کسی نمی‌داند که بهار عرب آبستن چه کالبدی است، «همپیمان‌نما»‌های ایالات متحده، دشمنان واقعی، عوامل دولتی و حتی غیر‌دولتی چون اخوان‌المسلمین، در تکاپوی چنین جایگاهی هستند.

همانگونه که نتانیاهو به دقت برای مخاطبان آمریکایی خود یادآوری می‌کند، سلطه‌جویی ایران و سنگ‌اندازی‌اش در روند صلح، هنوز مساله اصلی منطقه است. دولت آمریکا همپیمانان سنتی خود را به تحریک وامی‌دارد، برخی ناظران شباهت‌هایی را در یک مورد مهم میان واشنگتن و تهران دیده‌اند. مارتین کرامر از بنیاد سیاست خاور نزدیک می‌گوید: «اگر اوباما بگوید وضعیت موجود غیر‌قابل تحمل است و برای تحمل‌پذیر کردنش کاری نکند، آن وقت واشنگتن به یک «ضدقدرت» بدل می‌شود و دیگران باید بار حفظ وضعیت موجود را به دوش بکشند». به گزارش وال استریت ژورنال، از آن جایی که ریاض دیگر باور ندارد که آمریکا ایران را به چالش بگیرد، ـ آل‌سعود به رهبری (امیر) بندر (بن‌سلطان- رهبر جریان ضد ایرانی-م)، دست به کار جورچیدن همپیمانی بزرگی است که طی آن پاکستان، مالزی، اندونزی و کشورهای آسیای مرکزی در برابر جمهوری اسلامی صف‌آرایی کنند.

در کشورهای عرب‌زبان نیز طرح پیشنهاد گسترش اعضاي شورای همکاری خلیج‌فارس مورد بررسی قرار گرفت تا همه فرمانروایان موروثی منطقه اعم از شیخ‌نشین‌ها، امیرها و سلاطین و... را زیر یک چتر بگیرد. کشور مراکش در شمال آفریقا در شمار کشورهای پیشنهادی این طرح است. رسانه‌های عرب سرشار از شایعه است که عربستان‌سعودی به عنوان عضو و رهبر شورای همکاری خلیج‌فارس تاکنون به رباط (مراکش) و عمان وعده مقدار زیادی وجه نقد داده تا در برابر درخواست‌های پیاپی برای اصلاحات مقاومت کنند. عربستان‌سعودی از آن واهمه دارد که دامنه اصلاحات سرانجام به خانه آل‌سعود هم کشیده شود.

به هر روی، این شورا که زمانی سازمانی محلی به شمار می‌رفت و همپیمان بالفعل ایالات متحده بود اکنون دیگر باور ندارد که بتواند برای پیشبرد سود و مصلحت خود به آمریکا تکیه کند. بازیگر اصلی عرب سنی خارج از شورای گسترش یافته همکاری خلیج‌فارس، سازمان فتح است که اکنون با حماس و مصر تطبیق دارد. مصر که پیش از این ستون سیاست واشنگتن در منطقه به شمار می‌رفت اکنون بار دیگر توجه‌ها را به خود جلب می‌کند.

واشنگتن کم‌کم دارد می‌فهمد که یکی از امتیازات حکومت حسنی مبارک در این اواخر، نفرت کینه‌توزانه‌اش از حماس بود. فرمانروایان کنونی قاهره نمی‌توانند هزینه این ولخرجی ایدئولوژیک را بپردازند؛ قاهره باید به سرعت درآمدزایی کند اگرنه گرسنه می‌ماند. راهش این است که خود را ضدتفکر و مواضع مبارک نشان دهد اگرنه تا زمانی که واشنگتن خرده‌حساب‌ها را تسویه نکرده، مصر که می‌تواند در مدار واشنگتن بچرخد از مدار خارج می‌شود. نگرانی این نیست که مصر تماما از مسیر خارج شود و به بلوک مقاومت بپیوندد؛ نگراني بیشتر به این خاطر است که مغازله با ایران می‌تواند مشکل‌ساز شود، شبیه تصمیمی که منجر به رفع محاصره غزه شد. اکنون که مصر به ستاره‌ای در این صورت فلکی بدل شده، ما دلمان برای آن روزهای ساده بی‌دردسر تنگ می‌شود که واشنگتن منافع خود را از طریق کشورهای همپیمانش
تامین می‌کرد.

به گفته کرامر، «کلید فتح خاورمیانه در همراه کردن همپیمانانی است که طبیعت سازگاری با هم ندارند». وی می‌گوید: «دایره متحدان آمریکا از ائتلاف متحدان ناهمسویی چون ترکیه، اسرائیل، مصر، عربستان‌سعودی و متحدان حاشیه خلیج‌فارس تشکیل شده بود. همه می‌دانستند که آمریکا قوی است. پس اگر چندان هم از همراهی با متحدان دیگر راضی نبودند با شرایط کنار می‌آمدند. وقتی ترکیه و اسرائیل مساله پیدا کردند این دایره از تکامل باز ماند و اکنون مصر و عربستان این حلقه را ترک می‌کنند».

به عقیده کرامر، ایران می‌تواند با ایجاد ارتباط با اخوان‌المسلمین از خیزش‌ها و تحولات منطقه سود ببرد. به بیان دیگر، تهران هلال شیعه خود را به طرز وسیعی گسترش می‌دهد؛ اتحادی که از حزب عدالت و توسعه ترکیه تا حماس و اسلامگرایان نوپای مصر ادامه یافته است.

کرامر می‌گوید: «در بازه زمانی کوتاه مدت، (مثلا اکنون) هر چه تعداد کمتری شیعه در محیط باشد، کارها راحت‌تر پیش می‌رود». چشم‌انداز خاورمیانه شکسته‌تر از آن است که ائتلاف‌ها تنها به جریان‌ها و گروه‌های همفکر محدود شود. اگر عربستان‌سعودی و اسرائیل توانسته‌‌اند در حلقه آمریکا باشند پس اخوان‌المسلمین نیز می‌تواند بخشی از هلال ایران باشد. ایران و اخوان‌المسلمین هر دو از بازسازی مقاومت سود می‌برند. با توجه به اظهارات مبهم دولت اوباما درباره اخوان‌المسلمین و دیگر جنبش‌های اسلامی منطقه، به نظر می‌رسد واشنگتن خود را آماده تصویری از اسلام سیاسی با نسخه شیعی و همچنین سنی‌اش می‌کند که در منطقه در حال بازسازی است. اینکه آیا کاخ سفید آماده است که از منافع آمریکا و همپیمانانش در برابر جریان سیاست‌های ماهیتاً ضدآمریکایی، پشتیبانی کند، پرسش دیگری است. سخنرانی نتانیاهو، دیپلماسی عربستان‌سعودی و خطر بازی مصر بر لبه تیغ، شواهدی است از اینکه همپیمانان سنتی ایالات متحده باور ندارند که اوباما در حد و اندازه این کار باشد.

ارسال نظر
captcha
پربیننده