آلودگی هوا یکی از معضلات اساسی زیست‌محيطي شهر تهران است. معمولا کشورهایی در زمینه کاهش این معضل موفق هستند که الگوهای صحیح مدیریتی بر ساختارهای اجرایی کشور حکمفرما باشد و تغییرات سیاسی خللی در برنامه‌ها ایجاد نکند.
اگر به قوانین مهم در بحث کنترل آلودگی هوای تهران بازگردیم متوجه می‌شویم در قانون برنامه دوم توسعه (بند «ب» تبصره 82)، برنامه سوم توسعه (بند «د» ماده 104) و برنامه چهارم توسعه (ماده 62) دولت مکلف به کاهش آلودگی هوا در حد استانداردهای بهداشتی بوده و به‌رغم 15 سال تاکید بر کاهش آلودگی تا حد استانداردهای بهداشتی، این امر محقق نشده است.
درست است که ابعاد و پیچیدگی‌هاي بحث آلودگی هوا بسیار گسترده است و مواردی نظیر سوخت، خودروها، استانداردها، معاینه فنی، مدیریت ترافیک و حمل‌و‌نقل عمومی را دربر می‌گیرد اما تجربه ثابت کرده در همین بحث آلودگی هوا هرکاری توانسته‌ايم، انجام داده‌ایم، به نحوی که هم‌اکنون مقدار سرب در هوای تهران بسیار پایین‌تر از حد استاندارد است، آلاینده و منواکسیدکربن که زمانی مشکل اصلی آلودگی هوای تهران بوده الان کمرنگ شده است اما در عین حال با افزایش آلاینده‌های سرطان‌زا و خطرناکي نظیر هیدروکربن‌هایی مانند بنزن، 3و1 بوتادین، آزبست و ذرات معلق روبه‌رو هستيم.
معمولا در کشورهای در حال توسعه اهمیت مسائلی نظیر اشتغال، رشد اقتصادی و موارد مشابه مهم‌تر از بحث‌های محیط‌زیست در نظر گرفته می‌شود اما نکته حائز اهمیت این است که خسارت‌های ناشی از آلودگی هوا بسیار بالاتر از حد تصور است. به‌طور مثال در سال 2004 میلادی بانک جهانی اعلام کرد خسارت آلودگی هوا (تنها برای 4 آلاینده متداول) در کشور ایران معادل 8 میلیارد دلار بوده است. این رقم تقریبا معادل با رقم واردات بنزین در همان سال بود اگر خسارت آلاینده‌های خطرناک را نیز به این مجموعه اضافه کنیم ارقام بسیار بالاتر خواهد بود.
آلودگی هوا را می‌توان کنترل کرد اگر بخواهیم و به آن اهمیت دهیم و فکر نکنیم که یک مساله لوکس و فاقد اهمیت است.
در حال حاضر شهرهای کشور از 2 مشکل اصلی آلودگی هوا رنج می‌برند مشکل اول آلودگی ناشی از منابع متحرک شامل خودروها و منابع ساکن شامل صنایع، واحدهای تجاری ـ اداری و منازل است. تولید آلودگی از این منابع را می‌توان با اقداماتی کاهش داد که عبارتند از: بهبود کیفیت سوخت، بهبود استاندارد خودروها، از رده خارج کردن خودروهای فرسوده، استفاده از تکنولوژی‌های نوین در موتور خودروها، توجه به معاینه فنی و استقرار سیستم‌های الکترونیک جهت کاهش سفرهای درون شهري و توسعه حمل و نقل عمومی به‌عنوان شاه‌کلید بحث کنترل آلودگی هوا.
بحث دوم کنترل گرد و غبار ناشی از بیابان‌های کشورهای همسایه و خود ایران است که باید در سطح ملی سازمان محیط‌زیست اقدامات لازم را جهت کنترل انتشار آلودگی از صحراها به‌واسطه وزش باد انجام دهد. در مبحث فراملی و منطقه‌ای نیز وظیفه حمایت از اقشار کشور به‌عهده وزارت امور خارجه و سازمان محیط‌زیست است که اقدامات لازم را جهت کنترل تولید گرد و غبار از کشورهای همسایه پیگیری کنند. در پایان بیان این نکته لازم است اگر مساله آلودگی هوا دارای پشتوانه عزم ملی و اولویت اصلی مسؤولان باشد به یقین قابل حل است.
* مديرعامل شركت كنترل كيفيت هواي تهران