خیلی‌ها می‌گفتند مختارنامه به موضوعات روز مثل فتنه، جریان انحرافی و... هم پرداخته در حالی که ساخت این سریال قبل از انتخابات به پایان رسیده بود.
شاید ربطی به موضوع نداشته باشد اما اعتقاد من این است که حوادث بعد از انتخابات به اتفاقات قبل از انتخابات و درگیری و لجبازی کاندیداها و هوادارانشان برمی‌گشت. افراط از مناظره‌ها شروع شد و اعتقاد دارم آن مناظره نبود و درگیری بود. کروبی و موسوی عصبانی شدند. فتنه به علت به وجود آمدن درگیری در مناظره‌ها آغ از شد. اصلا کاندیداهایی که می‌خواستند رئیس‌جمهور شوند و نشدند به خاطر عصبانیت و درگیری رای نیاوردند. احمدی‌نژاد چون خونسردتر از بقیه بود و می‌خندید رای آورد. کسی که می‌خواهد رئیس‌جمهور شود باید متین باشد. به نظر من دعوا جناحی بود و هر دوطرف مقصر بودند. هدف خدمت نبود و فقط رو کم کنی بود و آن خشم آبروی یک نظام را برد.
آیا به علت همین فتنه، فرهنگ و هنر آسیب دید؟
ما می‌خواهیم تحلیل خودمان را بگوییم. هر اثر هنری که مخاطب در آینه خودش را نبیند به درد نمی‌خورد. این همه هزینه می‌کنی که به چه دردی بخورد؟ اوج اتفاق‌ها پس از پیروزی انقلاب و در این 30 سال در جریان افراط و تفریط به وجود آمدند. من روراست حرف می‌زنم. اعضاي این چپ و راستی که وجود دارد كاري نكردند كه به نفع جناح سوم که مردم هستند، باشد. هر جناحی که روی کار آمده آن یکی را آدم حساب نکرده، قبول نداشته و این 2 جریان با هم پیش آمدند. باید جریان سومی پیش آید اما متاسفانه این اتفاق نیفتاده و مردم له می‌شوند.
در این بین بعضی‌ها به این هنر حتی ایراد می‌گیرند که مثلا صحنه کشته شدن شمر به گونه‌ای دیگر در روایت‌ها آمده است.
آنهایی که انتقاد می‌کنند، نفهمیدند که این هنر است نه صرفا روایت. درباره قتل شمر خودم دوست داشتم او در تنهایی و در یک خرابه کشته شود. خیلی‌ها انتقاد کردند که چرا باید دیالوگ‌های کشدار رد و بدل می‌شد و شمر و همراهان خزعبل بگویند تا غلام شمر به خرابه می‌رسید. هدفمان در کشتن اشقیا را در یک جمله در دیالوگی که مختار می‌گوید: «حرمله شیطانی است که ایمانمان را نشانه گرفته است» آوردم. چگونه کشته شدن خولی به چه درد امروز ما می‌خورد؟ این را جدی می‌گویم اما وقتی شما این را سمبلیک می‌کنید به هدفتان نزدیک می‌شوید. سيد داوود میرباقری در جلسه‌ای گفت، بیاییم هر کدام از این اشقیا را سمبل یک چیز کنیم؛ خشم، شهوت، مال دنیا و... .
مثلا عمر سعد، سمبل مال دنیا بود و در دیالوگ‌ها «گندم ری» که نشانه دنیاپرستی عمر سعد بود را تکرار می‌کردیم. یعنی ای کسی که به خاطر مال دنیا و حرص و طمع حقی از کسی ضایع می‌کنی یا الکی بر سر کرایه تاکسی چونه می‌زنی، داری به خاطر «گندم ری» این کار را می‌کنی و «حسین» درونت را می‌کشی! حرمله نماد شیطان بود که با تکنولوژی و آن مهارتی که داشت می‌خواستیم به مخاطب بگوییم شیطان دست و پا بسته نیست و دم و دستگاهی دارد و می‌خواهد ایمانمان را هدف قرار دهد. بعد از وجه سمبلیک به نحوه کشته شدن اشقیا می‌رسیم که می‌خواستیم اینها به صورت بد و در تنهایی بمیرند و عمرسعد در تنهايي و بي‌كسي مرد و اين يكي از بدترين شكل‌هاي مردن است.
مثل پوشش گوسفندی شمر که به نظر من اوج به قهقرا رفتن او بود.
این یک اصل است که اگر به طرف خیر می‌روی به طرف روشنایی می‌روی و باغ و بستان و کاخ می‌بینی. خولی به آن شکل مي‌ميرد. شمر باید در یک‌خرابه کشته می‌شد. می‌گویند در سينما فضاسازی باید نشان‌دهنده درون آن نقش باشد.کسی که درون آشفته‌ای دارد اتاق شخصی‌اش هم آشفته است. کسی که افسرده است اطرافش کثیف است. آن فرد کریه که سر عزیزی را از بدن جدا می‌کند باید در یک بیغوله بمیرد. اصلا ما ادعایی نداریم که تاریخ نقل کردیم.
حرمله هم یکی از نقش‌هایی بود که خوب درآمد.
کیان به خاطر تردید نمی‌توانست شیطان درونش را شیطان ببيند. ما وقتی روضه می‌خوانیم و مخاطب نگاه می‌کند پس از دیدن این قسمت‌ها باید تاثیری بگذارد. باید به معنا نیز توجه شود وقتی خشم شمر و شهوت سنان نشان داده می‌شود و روضه‌ای می‌خوانیم باید تاثیری در زندگی ما داشته باشد و از فردای آن روز شهوت سنان و خشم شمر، مال دوستی عمر سعد و ابلیس و شیطان حرمله در وجود ما نباشد؛ اگرنه این روضه‌ای که موجب تزکیه نشود، فایده‌ای ندارد.
در پایان قسمت سی و دوم سریال مخاطبان دیدند که ابراهیم بن مالک‌اشتر در پی عبیدالله بن‌زیاد می‌رود تا او را به قتل برساند. ابن‌زیاد هم با اسکورت یارانش فرار می‌کند و این قسمت تمام می‌شود. در حالی که همه منتظر دیدن نحوه به قتل رسیدن عبیدالله در قسمت سی و سوم هستند ناگهان در نخستین سکانس این قسمت سر بریده عبیدالله که برای مختار هدیه آورده شده، دیده می‌شود. خیلی‌ها گفتند که صدا و سیما مختارنامه را سانسور کرده و علت آن هم این برش از سریال است. من اطمینان دارم که این بخش را در فیلمنامه‌ات نوشتی اما نمی‌دانم ساخته شده یا نه؟
درست است؛ من نحوه به قتل رسیدن عبیدالله بن‌زیاد را نوشته بودم اما این قسمت توسط صدا و سیما سانسور نشد بلکه خود میرباقری آن را سانسور کرد و اصلا نساخت!
چرا میرباقری آن را سانسور کرد؟
فکر کنم نمی‌خواست قهرمان داستانش را فردی خونریز و خشن نشان دهد.
اما همه منتظر بودند که نحوه کشته شدن او را ببینند و اگر این اتفاق می‌افتاد کسی ابراهیم بن اشتر را خشن نمی‌دانست.
به هر حال نساخته است.
خب حداقل بگو ابن‌زياد به روایت بیرانوند چگونه کشته می‌شود؟
در قسمت سی و دوم دیدید که عبیدالله در توهم و خیال خود اسب‌های از خاک برآورده را می‌بیند و هاله گرد و خاک همیشه با او بود. در صحنه تعقیب و گریز بالاخره ابراهیم، عبیدالله را گیر می‌آورد و درگیر می‌شود و پس از مدتی ابراهیم با سر عبیدالله بن‌زیاد از هاله‌ای از گرد و خاک خارج می‌شود.
فیلمنامه‌نویسی که فقط تاریخ را روایت کند راوی است اما فیلمنامه‌نویسی که تراوشات ذهنی خود را با اسکلت تاریخ وارد فیلمنامه می‌کند هنرمند است و این‌طوری است که مثلا می‌گویند مختارنامه به روایت بیرانوند.
بله قبول دارم. درست است که مختارنامه را من نوشتم اما به روایت سيد داوود میرباقری است.
چرا به روایت بیرانوند نه؟
چون کارگردان فیلم را ساخته است. من کارگردان را صاحب اثر می‌دانم. کارگردان است که نویسنده را صدا می‌زند و دیگر عوامل را جمع می‌کند و از بازیگر بازی می‌گیرد. نقاط ضعف فیلم یا سریال هم مسؤولش کارگردان است پس باید سهم قابل توجهی برایش در نظر گرفت؛ کارگردان فراتر از تهیه‌کننده و نویسنده است.
من در جلسه‌ای شنیدم حاج‌آقا طائب گفت شمر قاری قرآن بود. من اگر این موضوع را می‌دانستم شمر قاری قرآنی را می‌نوشتم که بیماری برص هم نداشته باشد اما همین شمر قاری قرآن دچار انحراف ظریفی می‌شود که حسین درونش را می‌کشد. این شمر می‌شود شمری که من نوشتم و خداوند می‌داند که شمر واقعی چگونه بوده است. تاریخی که بگوید چه کسی چگونه مرده به هیچ دردی نمی‌خورد. من هنر را ماندگارتر از تاریخ می‌دانم. آن دیالوگ سنان که گفت «من شاه پرده‌دار را کشتم» در اذهان مي‌ماند. این ادبیات شفاهی است که از رستم، رستم می‌سازد. الان کمبوجیه تاریخ ماندگارتر است یا رستم هنر؟ حافظ مانده و در همه خانه‌هاست اما امیر مبارزالدین کیست؟ اگر هم او را که به شاه شجاع معروف است بشناسند به واسطه این است که در یک بیت حافظ به آن اشاره شده. این مختار بعدها می‌شود تاریخ آینده و می‌گویند در آن روزگار مختار را اینگونه تصویر کردند و این محور کار هنرمندهای آینده می‌شود.
به هر حال وقتی مختار را نوشتم 27 یا 28 سالم بود. برای من مهم بود که با این کارگردان کار کنم چون جویای نام بودم. میرباقری به جوانان اهمیت می‌دهد. امیر توسلی را چه کسی می‌شناخت اما می‌بینید کار به این عظمت را دست او می‌سپارد.
و چگونه به مختار خودت رسیدی؟
هنرمند بر اساس جامعه‌شناسی و روانشناسی مخاطب و یک ملت به یک دریافتی از یک شخصیت می‌رسد که درباره آن قضاوت کرده است و آن را روایت می‌کند. این مختار نزدیک‌ترین مختار به مختار واقعی است که می‌توان روایت کرد و حتی به مینیاتورهای مجلس مختار آقاسی هم نزدیک است. ایراد گرفته بودند در مختارنامه چرا تعزیه وجود ندارد اما این اشتباه است چرا که در این سریال تعزیه هست، مینیاتور هست، ادبیات شفاهی از امیرارسلان گرفته تا حمزه‌نامه و خود مختارنامه در آن وجود دارد. اینها سمبل‌ها و اطلاعاتی است که هنرمند در اختیار دارد و با کنار هم قرار دادن و خلاقیت، آن را تبدیل به مختارنامه می‌کند.
تاریخ مستند چه، آن هم ماندگار نیست؟
فرق بین مورخ و هنرمند چیست؟
خب! مورخ واقع‌گراست و هنرمند آرمانگرا.
آفرین! هگل گفته هنر روح کامل است. انسان هم روح دارد هم عقل. مورخ با عقلانیت می‌گوید فلان کس در فلان جا چنین کاری کرد و فلان اتفاق در این زمان رخ داد اما هنرمند هم مورخ است، هم جامعه‌شناس و هم روانشناس یعنی باید باشد البته ما ادعایی نداریم.
کمی مصداقی بحث را پیش ببریم. این هنر فیلمنامه مختارنامه چه مدت طول کشید تا به دست کارگردان برسد؟
واقعا نمی‌دانم چون حدود 10 سال پیش مختارنامه نوشته شد.
بله، یادم است که در اوایل سال 1381 به خاطر نگارش مختارنامه همیشه در کتابخانه دانشکده خبر حضور داشتی و کمتر بین بچه‌ها آفتابی می‌شدی.
درست است. واقعا یادم نیست دقیقا چه مدت نوشتن مختارنامه طول کشید اما فکر کنم در حدود یک سال این اتفاق افتاد.
پس باید سریال «معصومیت از دست رفته» را بعد از مختارنامه نوشته باشی در حالی که زودتر از مختار ساخته و پخش شد.
درست است.
در تیتراژ پایانی مختارنامه منابع بسیار متنوعی آمده، آیا همه آنها را مطالعه کردی؟
منابع زیادی هم محسوب نمی‌شود مثلا در تاریخ طبری فقط 2 صفحه به مختار و قیامش اشاره شده است.
من برای سریال‌های معصومیت از دست رفته، مختارنامه، شمشیر (آخرین نبرد)، شماک شامی و ابوطالب منابع موجود را مطالعه کرده‌ام و حتی تحقیقاتی برای سلمان فارسي کردیم که به سرانجام نرسید.
منابع زیاد نیستند. مثلا تاریخ یعقوبی 2 جلد است اما بخش قیام مختار 2 صفحه است. باید درک خوبی از تاریخ و اسلام داشته باشیم. حالا که بحث فتنه را کردیم بگوییم عدالت چیست؟ اصولا آیا به امام علی که مظهر عدالت است می‌توانیم نزدیک شویم؟ نه، چون اینها آنقدر از نظر ارزشی بالا هستند که اندازه درک ما خیلی کوتاه‌تر از آن است که بگوییم عدالت علی را اجرا کردم. عدالت قرار است به دست صاحب آن، امام عصر(عج) اجرا شود ولاغیر. آنهایی که دائم در حال مصداق‌سازی هستند از دین چیزی نمی‌دانند و حتی در پی سوزاندن ریشه بعضی باورها هستند. مثلا در همین CD انحرافی ظهور آن آدم ندیده که در آن شناسنامه نام محمود احمدی‌نژاد درج شده نه شعیب بن صالح و حتی به شعیب هم معروف نیست. خب معلومه که اینها نقشه دارند یا به قول امام صادق(ع) جامد مقدس‌مآب هستند که نتیجه کارشان بی‌ایمان کردن مردم است. من شاید تفکرات اصلاح‌طلبانه داشته باشم که منتقد این دولت باشد اما نمی‌توانم بگویم این دولت برای روستاها کار نکرده است. امام علی وجود ما از جنس امید روزگاران است که اگر عدالت حال را با آن زمان مقایسه کنیم جفا کرده‌ایم. به روستا امکاناتی که لازم نیست بدهیم اما خیابان ولی‌عصر تهران زیرگذر نداشته باشد؟ این عین بی‌عدالتی است چون اتفاقا همان روستایی می‌آید از خیابان ولی‌عصر رد می‌شود. البته مردم خیلی هوشیار هستند.
در منابع عربی مختار بیشتر یک‌چهره منفی است تا مثبت، درست است؟
طبیعی است. مختار اشراف و اسطوره‌های عرب را کشت و با ایرانی‌ها متحد شد.
پس نمی‌توان منابع چندان مطمئنی در این باره پیدا کرد.
بله؛ به عنوان مثال در تاریخ طبری این اتفاق افتاد و چون پدر طبری جزو دربار عباسیان بود مطمئنا جهت‌دار و با موضع ضدشیعی تاریخ را نوشته است.
ما در سریال تعادل را شاهد هستیم؛ رستم، غلام ایرانی شمر که اتفاقا خائن به قیام مختار است و کیان ایرانی که فرمانده بلندپایه و معتمد مختار.
وقتی حرف یک هنرمند به دل می‌نشیند که آن سخن و نوشته بی‌طرفانه و عادلانه باشد. مولانا می‌گوید «چون غرض آمد هنر پوشیده شد/ صد حجاب از دل به سوي دیده شد» بله، ایرانی‌های مختارنامه 2 وجه هستند. رستم، روستایی زرنگی بود که سعی می‌کرد احمق جلوه دهد. این روستایی زرنگ در همه جای ایران پیدا می‌شود. انسان می‌تواند وجیه و در لباس قاری قرآن و ملبس به لباس روحانیت اما دشمن باشد.
چرا سریال امام علی(ع) و مختارنامه شبیه هم است با اینکه 2 نویسنده دارد؟
از شانس ما قلم من شبیه میرباقری است اما سریال امام علی(ع) کمتر شعاری بود.
قبول داری کار تاریخی که مردم سرانجام آن را تا حدودی می‌دانند سخت است و کار نویسنده در جذاب‌تر کردن آن سخت‌تر است؟
بله، مردم ما خیلی سختگیرند و نوشتن فیلمنامه برای این مردم خیلی سخت است؛ مردمی که گاهی با ساده‌ترین دیالوگ‌ها و حرکات حال می‌کنند. مثلا برای دیدن یک فیلم سینمایی ژانر طنز با نیت «بریم فقط بخندیم» پول می‌دهند و به سینما می‌روند اما وقتی پای جدیت به میان می‌آید موضوع فرق می‌کند و کار سخت می‌شود و نمی‌توان با آن شوخی کرد.
آیا شما زمان فیلمبرداری در صحنه‌ها حضور داشتید؟
تقریبا نبودم اما چند بار به آبادان رفتم.
قبول دارید صحنه‌های عاشورا خوب درنیامده بود؟
صحنه‌های عاشورا در چارچوب این کار قابل قبول بود. اصولا قصه برای مختار بود. شاید باید عاشورا هم بیشتر به تصویر کشیده می‌شد اما اگر مجالی باشد که ما قصه عاشورا را بگوییم مطمئن باشید آنجا دیگر شما نمی‌توانید تشنگی را با نقاشی کردن آدم‌ها نشان دهید ولی با یک کوزه شکسته در این بیابان و یک مشک پاره بر زمین ترک خورده بهتر می‌توانید آن صحنه‌ها را به مخاطبان انتقال دهید. هر سریالی و هر فیلمی مقتضیات خودش را دارد. در این سریال اگر یک قافله‌ای از سمت چپ کادر می‌رفت برای نشان دادن عاشورا کافی بود چون مختارنامه درباره تک‌تک قاتلان امام حسین(ع) بود نه خود آن حضرت.
درباره حاشیه‌های به وجود آمده درباره نشان دادن تصویر حضرت ابوالفضل نظرت چیست؟ آیا به عنوان نویسنده فیلمنامه اصرار داشتی تصویر نشان داده شود؟
آن صحنه چنین بود که ابراهیم مالک اشتر می‌آمد و با حضرت صحبت می‌کرد. در خیال ابراهیم بود. به اعتقاد من می‌شد تصویر حضرت ابوالفضل را به نوعي نشان داد؛ کمااینکه یوسف را نشان دادند و هیچ اتفاقی هم نیفتاده. اعتقاد قلبی من این است که ما حتی می‌توانیم تصویر پیامبران را هم نشان دهیم ولی به شرط اینکه آدم اهلش باشد و نیتش درست باشد. همچنین تسلط تکنیکی فقهی‌اش را هم داشته باشد. چهره مسلم بن عقیل در مختارنامه بد بود؟ به نظرم خوب و قابل قبول بود. چرا وقتی روی پرده‌ها تصویر حضرت ابوالفضل را نقاشی می‌کنند اتفاقی نمی‌افتد؟ پیامبر و امام علی(ع) را می‌کشند. باید مردم بدانند و می‌دانند و باشعورند که این یک فیلم است. در نهایت این فیلم را میرباقری ساخته و نقاشی حضرت عباس است. موضوع این است که ما حضرت عباس را خیلی دوست داریم. چون ایرانی‌ها مرام‌پرستند به حضرت عباس به خاطر مرام و معرفت ایشان و به خاطر اینکه برای بچه‌های برادرش رفت سمت رودخانه برای آب عشق می‌ورزند. این تقدس حتی در پشت کامیون‌ها دیده می‌شود.
چیز جالبی که در این بین توجهم را جلب کرد منابعی بود که اشاره کردید مثل منابع مکتوب، شفاهی یا نقاشی‌ها در مینیاتورها، یعنی از همه اینها استفاده شد؟
ما 20 سال است داریم هنر را بررسی می‌کنیم. من که به مذهب علاقه داشتم نقاشی‌های مذهبی را بررسی کردم. نه‌تنها هنرمندان ایرانی بلکه هنرمندان دوران رنسانس اروپا مثل میکل آنژ را مطالعه کردم. هنرمند باید این را بداند که نمی شود نقاشی قهوه‌خانه را نشناسد و دکوپاژ کند. بنابراین همه اینها را خوانده‌ایم. متاسفانه خیلی‌ها فکر می‌کنند نویسنده فقط حکم را می‌گیرد و می‌نویسد؛ مطالعه، دریافت، فکر و تحقیقاتش را نمی‌بینند.
برای فیلمنامه مختارنامه چقدر گرفتید؟
5 میلیون تومان در سال 83.
فقط 5 میلیون!
من مختارنامه را به خاطر اینکه به من اعتماد شده بود، نوشتم و در این باره اعتراضی ندارم. نمی‌گویم میرباقری بهترین است اما زحمتکش و هنرمند است و جزو بهترین‌هاست. بالاخره برای ما که اسم و رسمی نداشتیم خوب بود. صادقانه می‌گویم من 23 ساله حاضر بودم پول هم بدهم و با میرباقری کار کنم؛ با اینکه نیاز مالی هم داشتم چون اعتبار من از پول مهم‌تر بود. من در بعضی چیزها سرمایه‌گذاری معنوی کرده‌ام و پولی هم نگرفتم اما به دوستانم نگفته‌ام چون ارزش به پول نیست. اصولا هنرمندها به چند دسته تقسیم می‌شوند که یک دسته آنها دلالند و آمده‌اند پول درآورند. اما جالب اینجاست که مردم دقیقا به آن چیزی پول می‌دهند که یا دلی پشتش است یا صداقت.
سریال یا فیلمی که به سبک میرباقری ساخته شود، وجود ندارد. درست است؟
واقعا نداریم.
مگر فیلم حضرت سلیمان بحرانی و یوسف سلحشور در همین ژانر نیست؟
ژانر مذهبی است اما قابل مقایسه نیستند. بالاخره هر کسی زیبایی‌شناسی خاص خودش را دارد.
می‌گویید اگر سریال حضرت یوسف را میرباقری می‌ساخت خیلی زیباتر از یوسفی که ساخته شد، می‌شد؟
آقای میرباقری قصه‌گوی خوبی است که مخاطب را جذب می‌کند.فکر می‌کنم یوسفی که ساخته شد نتوانست یوسف درون ما را نشان دهد؛ به آن زیبایی‌ای که در شعر حافظ متجلی است. این سریال به یک عشق دم‌دستی و ضمنی تبدیل شد و البته برای همین هم مخاطب عام با آن ارتباط برقرار کرد. شما در واقع یک داستان ساده می‌بینید، از یک رابطه خیلی ساده که پشتش باید عمق کلام‌الله که معجزه است، باشد. شما حتی وقتی به جایی می‌رسید که می‌گوید من بوی یوسف را از پیراهنش می‌شنوم آیه قرآن تاثیرگذارتر از فیلم است. هرچند زحمت کشیده بودند. موضوع جالبی بگویم، سلحشور برای سریال حضرت یوسف شهرت فراملی کسب کرد طوری که در سوریه دیدم برای اینکه سریال «ولایت عشق» به فروش برسد زیرش نوشته بودند «المخرج [كارگردان]: فرج‌الله سلحشور»! در حالی که «ولایت عشق» ساخته فخیم‌زاده است. عرب‌ها آنقدر سلحشور را قبول دارند که وقتی بخواهند یک DVD را بفروشند اسم وی را روي آن می‌گذارند.
اسم سریال مانند یک روایت تعزیه‌ای است و به خاطر همین اسمش می‌توان خیلی از انتقادها مثل جزئیات کشتن اشقیا و محل حوادث را نادیده گرفت، درست است؟
به خاطر همین می‌گویم این هنر است. پس چرا در تعزیه تصویر ابوالفضل را نشان می‌دهند. با هجمه‌ای که وارد شد خودمان هم تردید داشتیم نشان بدهند. اتفاقا باید نشان داد. ما می‌خواهیم درجه امام حسین(ع) را نشان دهیم، می‌گویم آنقدر محترم و والا هستند که نمی‌شود ایشان را دید اما حضرت ابوالفضل را اگر بخواهیم جدا کنیم باید نشان دهیم.
اما وقتی یکی از علمای تقریبا بنام می‌گوید اگر صدا و سیما این کار را بکند جانش پای خودش است دیگر چیزی نمی‌توان گفت.
دقیقا آنها هم از زاویه نگاه خودشان می‌گویند و قشنگ است ولی به نظر من اگر نظر علمایی مثل آیت‌الله العظمي مکارم‌شیرازی را در حمایت از این سریال می‌بینیم هم زیباست و ما آن را به عنوان یک دستاورد نگاه می‌کنیم. اعتقاد دارم تا علمای ما نیایند و گفته‌هایشان برای مردم نقد نشود و این چرخه ادامه پیدا نکند اتفاقی در عوالم نمی‌افتد. البته درباره مختارنامه 70-60درصد علما با ما همسو بودند.
دیالوگ‌های امروزی مثل «شاخ شده» و... در فیلم هم خوب از آب درآمده است.
بله، بعضی دیالوگ‌ها مثل پلی بین ما و مخاطب است.
اما در دیالوگ‌ها یکپارچگی کلامی نمی‌بینیم و بعضی دیالوگ‌ها ادبی و برخی کوچه‌بازاری است... .
در سریال مختارنامه اگر دقت کرده باشید، طراح لباس، لباس‌ها را تلفیقی از امروز و دیروز درآورده بود. دیالوگ‌ها هم تلفیقی از گذشته و حال بود. همان‌طور که ما در قصه‌گویی زمان حال را دیده بودیم. از دل همان از گذشته گفتن و شیک و تکنیکی بودن و صدالبته در خدمت گذشته بودن مختارنامه درآمد. در واقع عادی بود.
در سریال امام علی(ع)، قطام یکی از ارکان مهم جذابیت سریال بود و مورد توجه قرار گرفت اما زن‌ها در مختارنامه کمرنگ هستند.چرا قطام‌های مختارنامه کمرنگ هستند؟
آن چیزی که در تاریخ بوده ما روایت کردیم. زنان مختار همه‌شان در تاریخ هستند. پس از مدتی که مختار را محاکمه می‌کنند عمره یکی از همسران مختار می‌گوید من مختار را قبول ندارم اما آن یکی آنقدر به پای مختار می‌ماند تا کشته شود.
به نظر من پررنگ‌ترین نقش زنان سریال مختار در فتنه کوفه بود که کوفیان را با فروش شمشیرهایشان تطمیع می‌کردند. زنان نقش پررنگی در فروش شمشیرها و افتادن در دام مکر امویان داشتند.
مگر همین زمانه چشم و همچشمی نیست که به دنبال اثبات این مساله هستید؟ زن‌ها به صورت غریزی به نوعی آینده‌نگری می‌کنند و دنبال آسایش و آرامش هستند و نمی‌توان به آنها خرده گرفت.
چرا از برنامه «هفت» دلخوری؟
منتقدان ما هم دارند مانند سیاسیون با حب و بغض به هم نزدیک می‌شوند. کار رسانه خیلی مهم است. در جامعه ما حتی روزنامه‌ها از حزب و جناح مخالف خود تعریف نمی‌کنند و این مسخره است. چرا نباید چنین باشد؟! رسانه باید حب و بغض را از بین ببرد. ایجاد این همه کانال تلویزیونی توسط ضرغامی یعنی امکانات بالقوه برای کشور. شبکه‌های استانی، فرهنگی و قرآنی تاسیس شده اما از نظر انسانی متاسفانه
کارشناسی نیست.
منظورت این است که کمیت را بالا برده‌اند اما کیفیت را نه؟
بله! باید از یکسری کارشناس که رسانه را بشناسند و فلسفه‌اش را بدانند استفاده شود. بگذارید از 90 شروع کنیم. برنامه 90 فردوسی‌پور به نظر من هیچ خدمتی به فوتبال نمی‌کند. این برنامه تلخ‌نما و سیاه‌نماست. روش فردوسی‌پور مثل اکبر اوتی و عمو فیروز است. در آخر هم می‌گوید برنامه 90 آنقدر تاثیرگذار است که توانسته 4 تا شیر دستشویی را عوض کند این برنامه فقط زشتی‌ها را نشان می‌دهد. اتفاقا کاری کرده که صندلی‌ها را بشکنند. در واقع صندلی‌های بیشتری شکسته می‌شود چون عاملان آن می‌خواهند دیده شوند. فردوسی‌پور کسی است که این موضوع را جا انداخته که کسی دیده می‌شود که آدم بدی باشد. جان لنون خواننده یک گروه معروف موسیقی را رسانه‌ها کشتند نه چپمن که قاتل او معرفی شد؛ رسانه‌ها از جان لنون بت ساختند و کسی که او را کشت گفت می‌خواسته دیده شود!کاری که فردوسی‌پور می‌کند نشان دادن سیاهی‌هاست. تماشاگری که می‌خواهد در رسانه دیده شود جلوی دوربین 90 دست به هر کاری می‌زند و آیا این یک کار درست و اصولی است؟ یا کاری که مسعود فراستی می‌کند اصلا در شأن سینمای ما نیست. نمی‌دانم کارگردان‌ها چرا می‌روند با ایشان صحبت می‌کنند. فراستی آدم باسوادی است ولی رسانه ملی کاری می‌کند که کارگردان را در سطح کارگردان نبینیم او ثابت می‌کند که جهانگیر جهانگیری، جهانگیر جهانگیری است و بعد فراستی می‌گوید دیدید گفتم که او اسپیلبرگ نیست و جهانگیری است؟ خب! باید هر کسی را در آن سطحی که هست نقد کرد. خیانتی که هفت دارد می‌کند این است که سینماگران را تحقیر می‌کند.
کارگردان با همین دید می‌رود که نقد شود اما نمی‌توانم این را بپذیرم که فیلمی مثل «افراطی‌ها» و «فوتبالی‌ها» ساخته شود و در حد خود نقد شود بلکه باید با نقد تحقیرانه جلوی ساخت این فیلم‌های سطح پایین که توهین‌کننده به مخاطب هستند گرفته شود و برنامه هفت تا حدودی موفق شده چهره واقعی این فیلم‌ها را نشان دهد و این لطف است نه خیانت.
در ایران اصلا کارگردان نداریم. فیلم‌ها انرژی و شادی ندارد؛ گویش نمایشی ندارد. این از زاویه دید من است.
اصغر فرهادی یکی از کارگردان‌های خوب ایران است و در آن شکی نیست اما یک قصه را 5 بار تعریف می‌کند. یک مستخدم است که در فیلم‌های اخیر او حضور دارد. یک‌بار ترانه علیدوستی یک بار باران کوثری و در «جدایی نادر از سیمین» ساره بیات نقش مستخدم را بازی می‌کند. چرا اصغر فرهادی همیشه سیاهی می‌بیند؟ مگر در این ملت شکوه و زیبایی نیست؟ صداقت نیست؟ حتی پوشش شاد نیست؟ چرا در فیلم‌های فرهادی همیشه نکبت حرف اول را می‌زند؟ شما چند تا خانواده سراغ دارید که این همه نکبت یکجا روی سرش تلنبار شده؟ آقای فرهادی آدمی با 2 شخصیت است؛ یک مصلح شاعر و یک کسی که می‌خواهد روشنفکر باشد و همه دردها را بگوید. وقتی خواستی ادای روشنفکرها را درآوری آن‌وقت فیلمت سیاه می‌شود و قشری از مردم آن را نمی‌بینند. آن‌وقت این جناح و آن جناح می‌شود و فیلم‌هاي فوتبالي‌ها و افراطی‌ها که ارزش نقد کردن هم ندارند ساخته می‌شوند.
برخي معتقدند وقتی سیاست با هنر قاطی می‌شود هنر بی‌ارزش می‌شود؟
سیاست از جنس ابتذال است. قاطی هر چیزی که شود آن را می‌شکند. داخل ورزش که شد ورزشگاه‌ها خالی می‌شود. داخل هنر هم که بشود همین‌طور است. بهمن قبادی از وقتی وارد سیاست شد تمام شد. شأن یک هنرمند بالاتر از سیاست است.
اما من مخاطب باید صبر کنم تا یک اثر فاخر در سینما بیاید که دلم خنک شود. من که هیچی نمی‌بینم با فیلم اصغر فرهادی حال می‌کنم. شاید محتوا نداشته باشد ولی خوش‌ساخت است... .
سیاستمداری کلان فرهنگی ما موجب شد رضا شفیعی‌جم ستاره شود. دقت کنید می‌دانید که چطور ابتذال رشد می‌کند. برای همین وقتی می‌گویی عدالت اما عملکردت عین ظلم است، وقتی که بیخود و بی‌جهت «به رنگ ارغوان» و «عصر جمعه» را در محاق می‌گذاری و مهلت رشد به فیلم‌هایی نمی‌دهي که فرهنگی و خوبند، مثل قارچ فیلم‌های مبتذل رشد می‌کنند. همان بلایی که قبل از انقلاب سر سینما آمد. الان هیچ فرقی بین فیلم‌های کاباره‌ای قبل از انقلاب و فیلم‌های کمدی‌ای که شما می‌بینید نیست.
همه کارهایت در تلویزیون ساخته و پخش شده. آیا این وضع عدم مدیریت صحیح فرهنگی در رسانه ملی هم وجود دارد؟
اتفاقا بدتر است، چون مرزبندی‌ها سلیقه‌ای است. سیاستگذاران صدا و سیما خیانت کرده‌اند و به درستی کارشان را انجام نداده‌اند. کسانی در تلویزیون سریال و فیلم می‌سازند که با آن طرف آبی‌ها همسو هستند. خیلی‌ها می‌گویند فارسی وان خطرناک است اما به نظر من سریال‌های فارسی وان از سریال‌های چیپی که به عنوان کمدی می‌گذارند خطرناک‌تر نیست. من اسم نمی‌آورم اما در یکی از سریال‌های نوروزی صدا و سیما دیدم که چند تا مرد دنبال یک پیردختر بودند و می‌خواستند در نهایت خلق صحنه‌های ابتذال او را راضی به ازدواج کنند! این پدرسوختگی جنسی که در این سریال نشان داده می‌شود از آن فیلم فارسی وان که روراست دارد مطرح می‌کند خطرناک‌تر است. اتفاقا «پایتخت» فیلمی است که باید یکصد سال پیش ساخته می‌شد. پرستوها به لانه بازمی‌گردند. این آدم‌های مازندرانی بدبخت بیچاره کجایند؟ من به مازندران حتی به روستاهایشان هم رفته‌ام و دیدم که مبلمان و تلویزیون LCDشان از ما شیک‌تر است. این پنجعلی کیه؟ بعد هم آقای هالو به شهر می‌آید و ته‌اش هم ریاکارانه به حرم امام رضا(ع) می‌بردش. 16 میلیون تهرانی را تحقیر می‌کنیم که چه شود؟ شما پولی را هزینه می‌کنی برای چیزی که موضوع روز نیست. چرا مسؤولان صدا و سیما که آنقدر اصرار دارند در تهران بدبختی است، خانه‌های میلیاردی دارند و به روی خودشان هم نمی‌آورند. آدمی که خودش در تهران بهترین ماشین را سوار می‌شود بعد می‌گوید اَه است؟ ناجور است؟ اتفاقا همین چیزها مردم را به سرگیجه فرهنگی می‌اندازد؛ شما دارید 2 شیفت کار می‌کنید که شب در تهران، پایتخت ایران اسلامی شب زیبایی داشته باشی اما در یک سریال تو را بد نشان مي‌دهند. کسانی می‌توانند خودشان را خادم بدانند که سوادش را داشته باشند، اگرنه هنرمندانی که در کارشان موفقند حتما روح سلیمی دارند.
اما مهرجویی در جشنواره فیلم فجر فیلمی رو کرد که از او ناامید شدند. «آسمان محبوب» را می‌گویم.
خب، مهرجویی آنقدر اذیت شده که این فاجعه رخ می‌دهد.
چرا فیلمنامه طنز فاخر تاریخی نمی‌نویسی، سخت است؟
نشد که ندارد. مگر فضاهای طنز را در مختار نمی‌بینی؟ در منابع تاریخ ایران آنقدر موضوع مسخره پیدا می‌کنی که باورت نمی‌شود. مثلا در «رستم‌التواریخ» آنقدر به تصمیمات مسخره اشاره شده که فکر نمی‌کنی حقیقت داشته باشد. آدم‌ها کارهایی می‌کردند که بر اساس عقل و منطق نبود. شاید فقط اجداد من مایه مباهات ما بودند که کریم‌خان زند بود.
آیا «قهوه تلخ» را یک‌کار طنز تاریخی می‌دانی؟
ماندگار نیست. کاری ماندگار است که از امید و عشق سرچشمه بگیرد نه از مضحکه و مسخره کردن یک ملت. این سریال ممکن است تا چند صباحی کف کند و بالا بیاید ولی ماندگار نمی‌شود. ما تاریخ یک ملت را مسخره کرده‌ایم و چقدر مسخره کردن آسان است. چون گذشته، نسبت به انسان، ناقص است و آینده، کامل. با توجه به این نسبت باید با امید به آینده زندگی کرد. دست انداختن کاری ندارد. تحقیر بزرگان یک مملکت یعنی تحقیر یک ملت. اگر رئیس‌جمهور را تحقیر کنی یعنی آن ملتی را تحقیر می‌کنی که به وی رای داده‌اند. می‌توانی نقد کنی اما تحقیر نه. کاری که جناح‌ها دارند می‌کنند. شايد خيلي‌ها و شايد خود شما از اين حرف خوشتان نيايد مثلاً هاشمی يكي از سمبل‌هاي انقلاب بود. وقتی سمبل را خراب کنی یعنی یک ملتی را تحقیر کردی؛ نمی‌ارزد. بعضی وقت‌ها نباید تابویی شکسته شود. در اخراجی‌ها نشان داده شد که فقط کسانی که پاک بودند به جبهه نمی‌رفتند بلکه آدم‌های بزن‌بهادر و غیرموجه هم می‌رفتند و شهید هم می‌شدند. چیزی که در وجود رزمنده‌ها بود عشق بود. پدرم، عمو و دایی و خودم وسوسه شديم كه برويم اما نشد. آنهایی که رفتند هم نیت الهی داشتند، نمازخوان بودند، در جبهه عرفان بود. طنزهایی که نشان داده شد چیپ‌ترین زاویه جنگ را روایت کرد.
ولی با ساخته شدن اخراجی‌ها بعضی واقعیات پنهان آشکار شد.
به چه قیمتی؟ رسانه‌ای یک‌میلیارد هزینه می‌کند که بگوید جنگ ما جنگ عقیده بود. ممکن بود 2 درصد رزمنده‌ها هم تریاکی بوده باشند. 90 درصد نورانیتی داشتند و شهید می‌شدند و به اسم کربلا رفته بودند، با معنا رفتند، با عرفان رفتند. طنزی که 90 درصد را بگذاری و 2 درصد را بگیری گندش هم در اخراجی‌ها- 3 درمی‌آید. یعنی خودش را هم زیر سوال برد.
اما آمد و رکوردهایی را شکست که همین سینمایی که می‌گویند او تبحری در آن ندارد را رونق داد و مخاطب با سینما آشتی کرد. به نظر تو دیگران به جای نقد، تخریب نمی‌کنند؟
بالاخره باید جنبه مثبتش را هم دید. یک قشر را که با سینما قهر بودند، آشتی داد ولی نباید از ده‌نمکی طرفداری کرد؛ وی قصه نمی‌شناسد.
بله، او شاید تجربه چندان فیلمسازی و تحصیلات آکادمیک سینمایی هم نداشته باشد اما همان‌طور که گفتی باید او را در حد خودش نقد کرد.
بله، اما او یک ژورنالیست خوب و حرفهای نیست.
اما مردم می‌گویند در کشته شدن شمر به اصطلاح جگرمان حال نیامد.
در صحنه شهید شدن ابوالفضل العباس هم تصویر زیادی نشان داده نشد که بغض مخاطب بترکد، ضمن اینکه آن صحنه خرابه و تنهایی شمر به نظرم خوب بود.
از شخصیت‌ها کدامشان آن‌طوری که می‌خواستی شد؟
عمر سعد خوب بود. شمر هم خوب بود. خنجری به پشتش خورد و ابتدا معلوم نبود کیان کشته شده یا شمر بعد هم از غیب کشته شد. عمر سعد در حالی که در شهر بود اما تنها بود. آنچه در فیلمنامه بود انجام شد. در تاریخ هست که حتی قبل از مرگش به حمام می‌رود و بعد کشته می‌شود.
اشاره كرديد فرهادي فيلمساز خوبي است ولي سياه‌نمايي مي‌كند، چرا؟
اصغر فرهادی در جدایی نادر از سیمین تحت تاثیر فریاد و خشونت داستاني را روايت مي‌كند كه نامناسب است. آنها فکر می‌کنند روشنفکری یعنی اینکه همه چیز را سیاه ببینی و مردم بگویند این چقدر دلسوزه سیاه دید! در صورتی که تو باید روح هر جامعه‌ای را ببینی، زیبایی‌شناسی را تعریف کنی. همه ابعادش را ببینی. شاید الان خشونت در جامعه باشد، قبول اما نمی‌شد اینها را نهادینه و فرموله کرد و گفت.
اصولا هنرمند نباید چارچوب برای خودش داشته باشد. خب! این یک چشم بیدار مکاشفه‌گراست که روز به روز جلو می‌رود. یکی از آفات فیلمسازهای ما مثل حاتمی‌کیا همین است. خودشان قراردادهایی برای خودشان از شخصیت و قصه‌گویی می‌سازند. می‌گویند چاه‌کن همیشه ته چاه است. می‌گویند فرمول‌مان را پیدا کردیم دیگر. فرمولی ندارد هنر. قصه‌ها باید نو به نو، تازه به تازه، بر اساس شرایط جامعه و آدم‌های خاص باشد. به عنوان یک منتقد می‌گویم امثال حاتمی‌کیا استعداد خوبی دارند ولی چاهی می‌کنند و در آن گیر می‌کنند، مثل کیمیایی که تا آخر عمر چاقو را رها نمی‌کند. در صورتی که هنرمند باید اگر قرتی‌بازی مد است آن را نمایش دهد. نباید قضاوت کند. نباید زور بزند. در واقع خیلی سخت است که از آن چاه بیرون بیایند، به اندازه خود را شکستن و در آمدن است.
پس آن صحبت مختار و اسبش برگرفته از صحبت رستم و رخش بود؟
این نجوایی که می‌کند با اسبش گاه به گاه تاثیراتی که می‌گیریم از نقالی و شاهنامه ادبیات.
آنچه را که با آقای میرباقری کار کردید، یکی معصومیت از دست رفته و مختارنامه بعدی هم ابوطالب است؟
احتمالا.
آيا در «ابوطالب» پيامبر هم وجود دارد؟
به نظر من مظلومیت پیامبر(ص) را بايد به تصوير بكشيم. در سوره مزمل است که ای گلیم به خود پیچیده بیدار باش اگر لَختی در شب بخوابی. آن وفایی که در ادبیات‌مان هست آن پیامبری که سرشار از عشق و رحمت است بايد به تصوير كشيده شود هر قدر از مظلومیت او بگوییم کم است. اين مظلوميت ما را بر آن داشت که ابوطالب را در برنامه بگذاريم.
می‌توانیم بگوییم سریال ابوطالب خاص‌ترین کاری است که قرار است ساخته شود.
ابوطالب دیگر ایرادهای مختار را ندارد. خرقه‌ای نیست. از نظر قصه هم خیلی خاص و در واقع خیلی ویژه خواهد بود. فاز اول 15 قسمت است تا جایی است که نوزاد را به ابوطالب می‌سپارند.
نوزادی پیامبر نشان داده می‌شود؟
نه، چون اين، داستان ابوطالب است نه پیامبر. ولی باید لایق باشی که بتوانند این کودک را به تو بسپارند چراکه بعدها پیامبری خواهد شد. ما در این سریال اصلا به پیامبر نزدیک هم نمی‌شویم.
فاز دوم، سوم هم دارد؟
فاز دوم 15 قسمت دیگر است. بالاخره نوزادي كه قرار است پيامبر شود بايد در محيطي خاص رشد كند و زمينه‌‌هاي بالندگي‌اش فراهم باشد. ابوطالب داستان اين زمينه‌هاست. پیامبری که گذرگاه‌هایی سر راهش هست ولی باید كسي آن را هموار کند تا آن پیامبر بتواند محیطی داشته باشد که در آن ببالد و به دنیا بیاید و همه اینها به شکل سمبلیک برای ابوطالب طراحی شده است.
کمی از متن خارج شویم و به حاشیه بپردازیم. در مراسم تجلیل از دستاندرکاران سریال «مختارنامه» که اواخر اردیبهشت صورت گرفت، بسیاری از عوامل از جمله بازیگرهای حرفهای تا بازیگرهای دسته چندم سریال حضور داشتند اما از تو خبری نبود؟
برای اینکه آن بازیگرهای فرعی که واقعا بعضی از آنها بد بازی کردند برای تهیه کننده و دستاندرکاران این مراسم مهم‌تر از نویسنده بودند. به شتر گفتند چرا گردنت کجه؟ گفت چه چیز ما مثل همه کسه؟ در اینجا همیشه همه چیز برعکس است! یک بازیگر دسته 16 مهم‌تر است. به یک دوست آن طرف آبی این مساله را گفتم و او به شوخی گفت از افسانه‌ها و جنگاورها و دیوهای کشور شما شنیده بودم که عجیب غریب است اما نمی‌دانستم که چنین مسائلی برعکس باشد. به این دوست جواب دادم که کجایش را دیدی در خیابان‌ها‌ی ایران بعضی‌ها با دست راه می‌روند! حالا همین حکایت است. البته چند جلسه تجلیل هست اما تا حالا از ما دعوت نکرده‌اند.
در این باره چه کسی مقصر است؟آیا میرباقری نمی‌توانست این موضوع را تذکر دهد؟
نه! تقصیر میرباقری نیست. تقصیر آن کسی است که تیتراژ سریال را دیده و اسم ما را ندیده. در زمان‌های نه چندان دور و حتی در حال حاضر پس از اینکه سخنور و مداح برای مردم روضه می‌خواند پاکتی به او می‌دهند و از او تشکر می‌کنند. ما 30 قسمت برای مردم روضه خواندیم و مردم اشک ریختند. من به عنوان نویسنده سهمی در آن اشک‌ها دارم و تقدیر معنوی‌ام را از صاحب آن گرفتم و می‌گیرم اما وقتی نوبت به بعد مادی می‌رسد از دلقک‌ها تقدیر می‌شود و باد به کلاه روضه‌خوان اصلی نمی‌وزد. من تهیه‌کننده و سایر عوامل را در این مساله مقصر می‌دانم.
نحوه کشته شدن حرمله هم جلوه‌های ویژه داشت و آن دشنه‌ها وقتی از کنار هم رد شدند صحنه‌ای هالیوودی رقم خورد اما به نظر من خوب از آب در نیامده بود.
من در فیلمنامه به این موضوع تاکید داشتم که صحنه‌ای جذاب رخ دهد و دوئلی دشنه‌ای شاهد باشیم اما عوامل گرافیكي آنگونه كه انتظار داشتيم موفق نبودند. البته اين موضوع كه به مساله جلوه‌هاي ويژه هاليوودي توجه شده خود جاي تقدير دارد.
وجود تکنولوژی مثل تخت گردان هم جالب بود.
این مساله را حسن میرباقری پیشنهاد کرد که سلاطین از یک تخت روان پایین می‌آیند. در کنار او به این پرداخت رسیدیم که آن تخت گردان سمبل سرگیجه و نماد بیرونی چرخیدن‌ها و پیچاندن‌ها بود که دوست دارد به وسیله آن حریفش را گیج کند.
جلوه‌های ویژه که در ذهن و فیلمنامه‌ات بود درآمد؟
صحنه‌هایی مثل پریدن اسب از روی اسب و جنگاوری‌ها خوب از آب درآمده بود. به نظر من چون این جلوه‌ها در چنین سریالی قدم اول محسوب می‌شود داوود میرباقری موفق بود و انجام این جلوه‌های ویژه جسارت می‌خواست. حتی در این صحنه خنجر که نقدی برایش داری خوب بود چون برای اولین بار خنجرهای پران داشتیم. خب حق بدهید.
نظرت درباره برنامه «صرفا جهت اطلاع» صدا و سیما که سوتی‌های «مختارنامه» مثل وجود پرچم سه رنگ ایران در سریال را عنوان می‌کرد، چیست؟
حتی آن پرچم سه رنگ برای اجساد شیرین و حیدر هم ایده من بود چراکه در منابع آمده بود که مختار با پرچم‌های سبز، سفید و سرخ قیام می‌کند. در تاریخ معتبر این مساله آمده است. این موضوع را سوتی می‌دانند اما حتی اگر این مساله در تاریخ نبود به نظر من هیچ اشکالی نداشت که با نمادهای امروزی نشان دهیم که 2 ایرانی در راه قیام امام حسین شهيد شدند. چه ایرادی دارد؟ البته در تاریخ طبری یا یعقوبی آمده بود. اما این موضوع مثل آن نکته ظریفی است که شیره می‌خواست خرگوشه را بخورد اما بهانه‌ای پیدا نمی‌کرد و آخر گفت چرا گوش‌هايت بلنده؟
حرفهای فریبرز عرب‌نیا در برنامه «هفت» چطور بود؟
خوب بود اما شاید مردم بگویند ایشان که نقش مختار را بازی می‌کند نباید ادای مختار را درآورد و مانند جو گرفته‌ها حرف می‌زد. به هر حال آن هم برنامه تلویزیونی بود و عرب‌نیا هم حرف دلش را زد.