گروه سیاسی: در حالی که قرارداد گازی «ناباکو» طرحی برای انتقال گاز از طریق آسیای میانه به اروپاست اما ایالات متحده تلاش گسترده‌ای را برای جلوگیری از نقش‌آفرینی ایران در این پروژه مهم در پیش گرفته است. همزمان با سفر نماينده ويژه آمريكا به آسياي مركزي، دولت باراك اوباما موافقت خود با طرح انتقال گاز آذربايجان و تركمنستان به اروپا به شرط عدم مشاركت ايران را اعلام كرد.
سفر دوره‌اي و منطقه‌اي «ريچارد مورنينگ استار» كه اينك در عشق‌آباد بسر مي‌برد، در حالي صورت گرفت كه دولت باراك اوباما موافقت خود با طرح مهم انتقال گاز جمهوري آذربايجان و تركمنستان به اروپا به شرط عدم مشاركت ايران و با هدف كاهش وابستگي اروپا به گاز روسيه را اعلام كرد. این خبر را دیروز فارس اعلام کرد. اين در حالي است كه همزمان با ساخت فاز دوم خط لوله گاز وارداتي تركمنستان، مذاكرات 2 همسايه (ايران و تركمنستان) ادامه داشته و پيش‌بيني مي‌شود در نشست مشترك آينده اقتصادي، توافقات جديدي براي ترانزيت انرژي به خليج فارس از طريق ايران حاصل شود. به اعتقاد كارشناسان، امضاي قرارداد اخير ترانزيت كالا و انرژي از مسير ايران و رايزني براي راهيابي تركمنستان به آب‌هاي آزاد، از دلايل حضور نماينده ويژه آمريكا و علاقه‌مندي در مشاركت در طرح انتقال انرژي در راستاي حذف مشاركت ايران در طرح انتقال گاز آسياي مركزي به ديگر نقاط جهان است. دولت اوباما هفته گذشته نیز به كنگره آمريكا اعلام كرد قاطعانه از خط انتقال گاز درياي خزر به اروپا كه موجب كاهش نياز انحصاري اروپا به گاز روسيه خواهد شد، حمايت مي‌كند. اين در حالي است كه آمريكا و اروپا با هدف دور كردن روسيه و ايران از منابع انرژي كشورهاي آسياي مركزي به دنبال انتقال حامل‌هاي انرژي بویژه گاز تركمنستان و جمهوري آذربايجان از طريق بستر درياي خزر به اروپا هستند. نماينده ويژه آمريكا در امور انرژي اوراسيا در اين زمينه اعلام كرده است كه واشنگتن سياست انرژي و ابتكارات سازنده و مثبت دولت تركمنستان در زمينه تامين امنيت انرژي جهاني و توسعه همكاري‌هاي بين‌المللي در اين زمينه را مثبت و سازنده تلقي مي‌كند. وي افزود: محافل سرمايه‌گذاري جهاني از جمله شركت‌هاي آمريكايي به حضور بيشتر در بازار تركمنستان و مشاركت در طرح‌هاي بزرگ تركمنستان در زمينه نفت و گاز علاقه خاصي دارند. مورنينگ استار گفت: 3 كنسرسيوم خط لوله براي انتقال گاز حوزه گازي «شاه دنيز» جمهوري آذربايجان به اروپا با هم رقابت مي‌كنند و نتيجه سرمايه‌گذاري در آن بايد تا قبل از پايان سال جاري ميلادي مشخص شود. به گفته وي، ديگر كشورها از جمله تركمنستان در اين طرح حضور خواهند داشت و حتي مقدمات زيربنايي حضور تركمنستان از سوي اين كشور فراهم شده است.
وي همچنين افزود: عراق هم پس از رسيدن به سطح توليدي كه بازار داخلي را تامين كند، مي‌تواند از اين خط لوله براي صادرات گاز خود استفاده كند. ريچارد مورنينگ استار گفت: با اين حال، ايالات متحده آمريكا نمي‌خواهد ايران در اين خط لوله نقش، حضور يا مشاركتي داشته باشد.
در حالي‌كه كشورهاي حاشيه درياي خزر در ماه‌هاي اخير تلاش براي يافتن بازارهاي جديد را افزايش داده‌اند، ايران با بيش از 1800 كيلومتر خط ساحلي در جنوب، دسترسي مطمئني را به بازارهاي جهاني براي كشورهاي شمال ارائه مي‌دهد. باوجود سرمايه‌گذاري‌هاي صورت گرفته از سوي ايالات متحده و غرب، تجربه سال‌هاي اخير نشان مي‌دهد انتقال انرژي از مسير‌هاي غربي با دشواري‌هاي فراواني مواجه بوده است. به عنوان مثال، خط لوله نفت باكو – تفليس – جيهان كه يكي از سياسي‌ترين خطوطي است كه با حمايت گسترده ايالات متحده براي انزواي ايران و روسيه احداث شده با مشكلات بسياري همراه است. البته به اعتقاد کارشناسان، هزینه بسیار زیاد کنار گذاشتن ایران و انتقال گاز تركمنستان از طریق بستر دریای خزر یکی از مهم‌ترین موانع آمریکا در رسیدن به هدف خود از این پروژه است. ایران پس از روسيه بزرگ‌ترین دارنده منابع گازی دنیاست. بنابراین چشم‌پوشی از 2 منبع بزرگ گازی به معنای آن است که ناباکو تلاش می‌کند گاز مورد نیاز اروپا را از منابعی غیر از نخستین و دومین منابع بزرگ گازی دنیا تامین کند. جمهوری اسلامی ایران به تنهایی بیش از ۱۷ درصد ذخایر گازی دنیا را در اختیار دارد و ذخایر اثبات شده آن نیز از ذخایر گاز دیگر شرکت‌کنندگان در قرارداد ناباکو بیشتر است. ایران بارها اعلام کرده قادر است سالانه ۳۷ میلیارد مترمکعب، یعنی ۶ میلیارد مترمکعب بیش از انتقال گاز خط لوله ناباکو، به اروپا گاز صادر کند. بنابراین نادیده گرفته شدن ایران در این قرارداد اگرچه در مرحله انعقاد محقق شد اما در مرحله تامین انرژی نمی‌تواند به سادگی قابل تحقق باشد. غیر از منابع، ترانزیت ناباکو نیز بسیار مهم است. با توجه به این پتانسیل‌هاست که بسیاری از کشورها با رد درخواست و فشار آمریکا، خواستار ایفای نقش فعال ایران در ناباکو هستند. ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گازی جهان تنها گزینه مناسب برای تامین گاز این خط لوله در برابر جریان مداوم گاز روسیه به شمار می‌رود. مجموع ذخایر گازی چندین کشور تامینکننده گاز در قرارداد ناباکو نیز به ذخایر گاز ایران نمی‌رسد. مناسبات گازی ترکمنستان با ایران نیز از مسائل مهم دیگر است. سال گذشته روسیه به دلایلی از جمله حضور تركمنستان در پروژه خط لوله ناباکو، واردات گاز از ترکمنستان را لغو کرد تا صادرات گازی اين كشور افتی 84 درصدی داشته باشد. ترکمنستان به همین دلیل به دنبال ایجاد بازارهای اشتراکی دیگر است بازارهایی که ایران به عنوان دومین تامینکننده گاز دنیا می‌تواند در رونق‌بخشی به آن موثر باشد.