اگر موافق باشید ورودی گفت‌وگو را به پرسشی
درباره چگونگی شکل‌گیری قطعه ارکسترال«ظهور» اختصاص دهیم.
این قطعه سال گذشته بدون هیچ پشتوانه دولتی ساخته شد و با حمایت حوزه هنری در تالار وحدت و تالار اندیشه حوزه هنری به اجرا درآمد که اتفاقا با استقبال خوبی هم از سوی مسؤولان و مخاطبان مواجه شد. به‌رغم اینکه در برخی موارد مشاهده می‌کنیم که کارهای مذهبی و اساسا مناسبتی از اقبالی که باید نزد مردم برخوردار نیست و برخی بر این باورند که مخاطب نمی‌تواند با آثار مذهبی به خوبی ارتباط برقرار کند اما درباره قطعه ظهور این مساله کاملا عکس بود یعنی مخاطبان استقبال زیادی از آن به عمل آوردند. ارکستر «نوای صلح» در مجموع متشکل از سازهای زهی مثل ویولن، ویولن‌سل و سازهای بادی چون کلارینت، فلوت، ترومپت و... است. همچنین سازهایی مانند سه‌تار، قانون و دف نیز دراین ارکستر به چشم می‌خورد. ما در این ارکستر، خوانندگان تنور و سوپرانو نیز داریم که در قالب کر به اجرای برنامه می‌پردازند.
با توجه به اینکه این قطعه سال گذشته نیز
اجرا شد ضرورت اجرای دوباره آن در نیمه‌شعبان امسال
چه بوده است؟
ببینید، ما امسال این کار را با حمایت حوزه هنری در 25 تیرماه مصادف با نیمه‌شعبان در تالار اندیشه حوزه هنری اجرا می‌کنیم و روایت آن برعهده داریوش نصیری است. این قطعه در واقع تلفیقی از روایت نمایش‌گونه و موسیقی است. سعی کرده‌ایم هنگام ساخت این قطعه ارکسترال نگاهی متفاوت به موسیقی مذهبی داشته باشیم و از دیدگاهی
تازه به این وادی بنگریم که تصور می‌کنم تا حدود زیادی در این امر موفق شده‌ایم.
ظاهرا این قطعه دارای 3 موومان است؟
درست است. موومان نخست به تولد امام زمان، موومان دوم به زندگی ایشان و بخش آخر به دوران غیبت ایشان تقسیم می‌شود.
با توجه به اینکه در لابه‌لای گفت‌وگو اشاره کردید که این قطعه سفارشی نبوده انگیزه شما از نگارش چنین قطعه‌ای چه بوده است؟
شاید بتوان گفت بر اساس یک انگیزه شخصی تصمیم به نگارش چنین قطعه‌ای گرفتم. ما در درجه نخست این کار را ساختیم و ارکستری به شکل دلی به اجرای آن پرداخت. ترکیب سازهای ایرانی و کلاسیک و همچنین حضور روایتگری چون داریوش نصیری را می‌توان از مهم‌ترین ویژگی‌های این قطعه دانست. ما سعی کردیم تمام این مولفه‌ها را در حد استاندارد رعایت کنیم و همان‌طور
که پیش‌تر هم اشاره کردم نگاه ویژه‌ای به آثار مذهبی
داشته باشیم.
برای ساخت این قطعه چه منابعی در دست داشتید؟
در این باره منابع زیادی در دست داشتیم که می‌خواستیم از آنها برای بهتر ساخته شدن این قطعه استفاده کنیم. به جرات می‌توانم بگویم برای این کار زحمت بسیاری کشیدیم، طوری که ساخت این قطعه مستلزم 6 یا 7 ماه پیش‌تولید شد و به خاطر بهتر درآمدن کار ناچار به برگزاری جلسات متعددی بودیم. در واقع هدف از این همه حساسیت این بود که می‌خواستیم به این قطعه شکل خاصی بدهیم و علاوه بر اینکه خودمان دست به خلق یک کار ویژه در زمینه موسیقی مذهبی کرده باشیم، نگاه مردم را هم نسبت به این حیطه تغییر دهیم، طوری که امروز نتایج به دست آمده نشانگر آن است که این قطعه توانسته در قالب سبک و نگاه جدیدی ارائه شود و عملکرد موفقیت‌آمیزی هم دربر داشته باشد.
آقای وجدانی! شما در میانه گفت‌وگو به این مساله اشاره کردید که اساسا موسیقی مذهبی در قیاس با دیگر ژانرها در سایه قرار دارد و به آن شکلی که باید از توجه و جایگاه شایسته‌ای برخوردار نیست. آیا پیشنهادی برای پررنگ شدن این نوع موسیقی دارید؟
خود متولیان آثار باید در این زمینه دست به کار شوند و پیش از آنکه چشم انتظار کمک مسؤولان و دست‌اندرکاران مربوطه در این زمینه بمانند به خلق آثار بکر و متفاوت بپردازند. در حقیقت، تولید آثار فاخر و کیفی در حیطه موسیقی مذهبی، طبعا مخاطب و همچنین حمایت‌کنندگان آلبوم‌های موسیقی را بر آن می‌کند تا نسبت به این وادی توجه بیشتری از خود نشان دهند. تجربه نشان داده در گذشته برخی آثاری بوده‌اند که سطح سلیقه مخاطب را کاهش داده‌اند و این مساله دیدگاه مخاطب نسبت به انتشار آثار مذهبی را تغییر داده است. در حالی که تصور می‌کنم اگر بتوانیم به ساخت موسیقی با محتوا در این زمینه بپردازیم و برآیند مطلوبی از این رهگذر عایدمان شود ضرورت دارد به ذائقه مخاطب فکر کنیم و در ارتقای آن بکوشیم. فکر می‌کنم یکی از اشکالاتی که اساسا در حیطه موسیقی مذهبی به چشم می‌خورد این است که از این نوع موسیقی در یک ظرف زمانی خاصی استفاده شده و مثلا در هر مناسبتی به کار گرفته و بعد از آن به فراموشی سپرده می‌شود. در حالی که اگر بتوان در این حیطه تجدیدنظری کرد و از موسیقی مذهبی فقط در مناسبت‌های خاص استفاده نشود، می‌شود به ارتقا و پررنگ شدن این وادی امید بیشتری داشت.
نکته جالبی که درباره قطعه ارکسترال «ظهور» به چشم می‌خورد گنجاندن روایتی دراماتیک در دل اثر است. ایده گنجاندن این روایت چطور شکل گرفت؟
من به شخصه با حضور یک خواننده در این قطعه موافق نبودم. از طرفی احساس می‌کردم موسیقی بدون‌کلام به اندازه‌ای که باید نمی‌تواند روی مخاطب تاثیرگذار باشد، بنابراین تصمیم گرفتیم برای اینکه مجموعه کاملی ارائه دهیم برای هر بخش از قطعه به نگارش یک متن بپردازیم و از این منظر، روایت را انتخاب کردیم. تصورمان هم بر این بود که گنجاندن روایت از سویی می‌تواند به جذابیت کار کمک زیادی کند و از طرفی دیگر در بالا بردن سطح درک مخاطب از این قطعه نقش بسزایی داشته باشد.
آقای وجدانی! وضع ساخت آثار مذهبی را چطور ارزیابی می‌کنید؟
متاسفانه تصور می‌کنم یکی از مشکلاتی که همواره در این حوزه وجود داشته، این است که ما هرگز تعریف خاصی از موسیقی مذهبی نداشته‌ایم. این بی‌توجهی و عدم داشتن نموداری صحیح در این زمینه در حالی صورت گرفته که می‌توان با نگاه ویژه به مقوله موسیقی دینی به تولید آثار درخشان و ماندگاری پرداخت، ضمن اینکه فکر می‌کنم بروز نگاه‌های کارشناسی به این حوزه نیز می‌تواند در بهبود وضع این مقوله سهم زیادی داشته باشد.
حتی به نظر می‌رسد وضع آلبوم‌های موسیقی که در ژانر مذهبی تولید می‌شوند به‌رغم هزینه‌ای که برای تولید آنها انجام می‌شود چندان که باید راضی‌کننده نیست؟
متاسفانه همین‌طور است. یعنی در مواقعی مشاهده می‌شود برای یک آلبوم تا مرز 20 میلیون تومان نیز از سوی دست‌اندرکارانش هزینه می‌شود اما این هزینه بعد از انتشار آلبوم و راه یافتن به بازار موسیقی عملا بازگشت و بازدهی لازم را ندارد. حالا در این میان دیگر تکلیف موسیقی‌های بی‌کلام هم روشن است. اما در مجموع، آلبوم‌های موسیقی مذهبی از حامیان مالی برخوردار نیستند. مساله اینجاست که مارکتینگ یا بازار موسیقی ما همواره دارای نواقصی بوده و همیشه در زمینه تولید و انتشار و حتی توزیع موسیقی کلاسیک، عملکردهای ضعیفی داشته‌ایم که بی‌تردید این مساله موجب کاهش سطح شنیداری مخاطبان می‌شود.
البته در این میان یک نکته دیگر هم وجود دارد و آن این است که باید این حقیقت را بپذیریم که در اغلب مواقع در زمینه موسیقی کلاسیک خودمان را گول نزنیم. منظورم این است که ما طی این سال‌ها هرگز به موسیقی کلاسیک به شکلی که شایسته بوده، نپرداخته‌ایم و تنها در سایه موسیقی کلاسیک حرکت کرده‌ایم.
یعنی می‌گویید آنچه امروز بر این مبنا وجود دارد موسیقی کلاسیک به معنی واقعی نیست؟
بله نیست و همان‌طور که گفتم ما بیشتر در سایه این نوع موسیقی کار کرده‌ایم تا اینکه به خود آن بپردازیم. به عنوان مثال ارکستر سمفونیک تهران موسیقی کلاسیک را در برخی از قسمت‌ها با توجه به ویژگی‌ها و مولفه‌های این نوع موسیقی اجرا نمی‌کند. البته این مساله تنها مختص ارکستر سمفونیک نیست.
برنامه‌تان به عنوان رهبر ارکستر نوای صلح در
آینده چیست؟
کارهایی داریم که قصد داریم به کمک حوزه هنری آنها را به سرانجام برسانیم. در حال حاضر روی قطعه ارکسترال ایران 1404 متمرکز هستیم. وجه تسمیه این قطعه نیز به نام جشنواره‌ای با همین عنوان بازمی‌گردد که در شاخه‌های مختلف برگزار می‌شود و اساسا محور این جشنواره درباره سند چشم‌انداز است. قرار است کنسرت آن را اواخر تابستان به همراه ارکستر بزرگی متشکل از سازهای کوبه‌ای اجرا کنیم.
این قطعه اصولا در چند آیتم نوشته شده است؟
به طور کلی قطعه ارکسترال ایران 1404، 5 موومان را دربر می‌گیرد. موومان نخست به پیروزی انقلاب اسلامی اختصاص دارد. موومان دوم درباره دفاع مقدس است و موومان سوم فوت حضرت امام خمینی(ره) را دربرمی‌گیرد. سازندگی و ایران 1404 نیز موومان‌های چهارم و پنجم این قطعه به شمار می‌روند، ضمن اینکه این قطعه با مولفه‌های نمایشی، روایتی و موسیقی و همین‌طور بخش‌های تصویری مرتبط با هر موومان اجرا می‌شود.
خوانندگانی هم در این ارتباط شما را در اجرای قطعه ایران 1404 همراهی می‌کنند؟
بله، مهدی حسینی به عنوان خواننده سنتی ما را همراهی می‌کنند همچنین یک خواننده کلاسیک نیز خواهیم داشت که هنوز نام آن قطعی نشده است.
ظاهرا قرار است در ماه‌های آتی شما به شکل مستقل به ارائه یک‌آلبوم موسیقی نیز بپردازید.
بله، این آلبوم که «کوچه‌های پاریس» نام دارد، گزیده‌ای از متن موسیقی‌هایی است که برای فیلم و تئاترهای مختلف کار کرده‌ام. در این آلبوم از سازهایی چون کلارینت، ویولن‌سل، ویولن، پیانو و... استفاده
شده است.