گروه سیاسی: دهمين اجلاس همكاري شانگهاي در قزاقستان اگرچه باز هم به خاطر برنامه‌های اعضای دائم و ناظر برای افزایش دامنه تاثیرگذاری این پیمان منطقه‌ای قابل توجه بود اما به اعتقاد کارشناسان، در حاشیه این اجلاس مثلث ایران، روسیه و چین تصمیمات دو و سه‌جانبه مهمی اتخاذ کردند. به گزارش« وطن‌امروز»، از دیدار دکتر احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور کشورمان با هوجین تائو، رئیس‌جمهور چین تنها گفت‌وگوهای رسمی منتشر شد و منابع خبری درباره جزئیات این دیدار خبری منتشر نکردند. با این حال یک منبع آگاه به خبرنگار «وطن‌امروز» گفت احمدی‌نژاد و هوجین تائو در کنار موضوع هسته‌ای ایران، درباره انقلاب‌های منطقه و بویژه موضوع فلسطین به گفتوگو پرداختند. پرداختن به این موضوع با توجه به سفر اخیر وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به پکن بسیار حائز اهمیت بود. از سوی دیگر روسای جمهور 2 کشور بر گسترش سرمایه‌گذاری چین در حوزه انرژی ایران تاکید کردند. با این احال اما مهم‌ترین بخش حاشیه‌ای سفر احمدی‌نژاد به قزاقستان، دیدار او با دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور روسیه بود. پایگاه اطلاع‌رسانی دولت این دیدار را اینگونه گزارش کرد: «روساي جمهوري ايران و روسيه مهم‌ترين تحولات منطقه و جهان و راه‌هاي تقويت همكاري‌دوجانبه را مورد بحث و تبادل نظر قرار دادند. دكتر محمود احمدي‌نژاد در حاشيه اجلاس سران كشورهاي عضو سازمان همكاري‌هاي شانگهاي در ديدار ديميتري مدودف، رئيس‌جمهور روسيه با اشاره به اهميت نقش و جايگاه ايران و روسيه در معادلات منطقه‌اي و جهاني بر تقويت و تحكيم همكاري‌هاي
2 كشور در سطوح مختلف بين‌المللي و منطقه‌اي تاكيد كرد. رئيس‌جمهوري با تاكيد مجدد بر حق همه كشورها بويژه ايران در استفاده از انرژي صلح‌آميز هسته‌اي تصريح كرد: جمهوري‌اسلامي ايران همواره مواضع اصولي خود را درباره موضوعات مختلف از جمله برنامه هسته‌اي به طور شفاف اعلام كرده و بر مطالبات بر حق و منطقي خود براي بهره‌گيري از انرژي صلح‌آميز هسته‌اي پافشاري كرده و مي‌كند. دكتر احمدي‌نژاد با تاكيد بر اينكه سلاح هسته‌اي هيچ جايگاهي در دكترين امنيتي و دفاعي كشورمان ندارد، اظهار داشت: جمهوري‌اسلامي ايران بنابر نظر رهبر معظم انقلاب اسلامي استفاده از سلاح هسته‌اي را حرام و نامشروع مي‌داند. رئيس‌جمهور روسيه نيز با مهم توصيف كردن جايگاه و نقش ايران در مناسبات منطقه‌اي و بين‌المللي، اظهار داشت: 2 كشور با همكاري‌هاي نزديك و مشترك خود مي‌توانند گام‌هاي موثري در جهت صلح و امنيت جهاني بردارند. روساي جمهوري ايران و روسيه در اين جلسه تصميمات مهمي را درباره ارتقاي هر چه بيشتر روابط 2 كشور اتخاذ كرده و تقويت هر چه بيشتر مناسبات دوجانبه، منطقه‌اي و بين‌المللي تهران و مسكو را به نفع 2 ملت و ملت‌هاي منطقه دانستند. دكتر احمدي‌نژاد و مدودف همچنين آخرين تحولات منطقه‌اي و بين‌المللي را مورد بحث و تبادل نظر قرار داده و بر گسترش همكاري‌هاي 2 كشور در زمينه‌هاي مختلف تاكيد كردند».این روایت رسمی این دیدار بود اما طبیعی است وقتی عمده گفت‌وگوهای روسای‌جمهوري ایران و روسیه حول موضوع هسته‌ای ایران صورت می‌گیرد، می‌توان به اتخاذ تصمیمات و توافقات مهم در این‌باره اعتقاد داشت.
روایت صالحی
وزرای خارجه ایران و روسیه بعد از دیدار روسای جمهوري 2 کشور درباره این دیدار به اظهارنظر پرداختند. وزير امور خارجه ايران گفت: احمدي‌نژاد و مدودف بر حل موضوع هسته‌اي ايران از طريق مذاكره و گفتوگو تاكيد كردند. صالحی افزود: مباحث موضوع هسته‌اي جمهوري اسلامي ايران مطرح شد، موضوع خلع سلاح هسته‌اي و عدم اشاعه سلاح‌هاي هسته‌اي نيز مطرح و تاكيد شد حل موضوع هسته‌اي فقط از طريق «گفتوگو» امكانپذير است. وي با اشاره به سخنان احمدي‌نژاد در اين ديدار خاطر نشان كرد: رئيس‌جمهور بار ديگر بر اعلام آمادگي جمهوري اسلامي براي حل موضوع هسته‌اي كشورمان از طريق گفتوگو با 1+5 تاكيد كرد. وزير امور خارجه افزود: رئيس جمهوري همچنين با اشاره به تاكيدات رهبر معظم انقلاب مبني بر حرام بودن داشتن سلاح هسته‌اي، تصريح كرد اين موضوع يك دستورحكومتي و مذهبي است. صالحي همچنين افزود: رئيس‌جمهوري اظهار اميدواري كرد گفتوگو با گروه 1+5 همچنان ادامه يابد. صالحي در ادامه به مواضع طرف روس درباره این موضوع اشاره کرد و گفت: مقامهاي روس بر حل موضوع هسته‌اي ايران «به نحوي كه خارج از قوانين بين‌المللي جاري نباشد»، تاكيد كردند و خواستار ادامه همكاري جمهوري اسلامي ايران با آژانس بين‌المللي انرژي اتمي شدند. بر اساس گفته‌های صالحی، چین و روسیه ادامه گفت‌وگوهای ایران و 1+5 را در چارچوب قوانین آژانس خواستار شده و ایران نیز انجام گفت‌وگوها در این چارچوب را قابل پذیرش دانسته است. ادامه گفت‌وگوها در چارچوب قانون موضوعی است که ایران همواره بدان تاکید داشته است و حتی در برخی موارد همکاری‌های فراقانونی با آژانس داشته است. به اعتقاد کارشناسان مسائل هسته‌ای، تاکید چین و روسیه به عنوان 2 عضو تاثیرگذار 1+5 و شورای امنیت بر «قانونی» بودن مذاکرات، می‌تواند به استحکام و تقویت موضع ایران در گفت‌وگوها کمک کند.
روایت لاوروف
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه هم درباره دیدار احمدی‌نژاد و مدودف بر ادامه گفتوگو متمرکز شد. وزير خارجه روسیه خاطرنشان كرد: طرفين در اين ديدار تاكيد كردند كه گروه 1+5 بستر مهمي براي مذاكره درباره برنامه هسته‌اي صلح‌آميز ايران است. ادامه توضیحات لاوروف حاوی نکات بسیار مهمی است. لاوروف گفت: «رئيس‌جمهوري ايران در ديدار با مدودف همچنين علاقه‌مندي كشورش را براي گفت و گو با گروه 1+5 درباره مسائل ديگر همچون كاهش تحريم‌ها و جلب مشاركت تهران در معادلات سياسي منطقه‌اي ابراز كرد». لاوروف در ادامه موضع روسیه در قبال این خواسته‌های تهران را اینگونه بیان کرد: «رويكرد مبتني بر مذاكره درباره برنامه هسته‌اي صلح آميز ايران همراه با بحث درباره مسائل منطقه‌اي و اقتصادي منطبق با موضع گروه 1+5 است». به عبارت دیگر روسیه در قبال اعمال مواضع ایران در مسائل منطقه‌ای، موضعی مثبت دارد. لاوروف اضافه كرد: محمود احمدي‌نژاد به صراحت اعلام كرد كه جمهوري اسلامي ايران قصد دستيابي به سلاح اتمي را ندارد و تاكيد كرد: اين موضع رسمي و تغييرناپذير ايران در همه امور عملي است. لاوروف خاطرنشان کرد: سران 2 كشور در اين ديدار درباره وضعيت برنامه هسته‌اي ايران و حمايت از نظام منع گسترش سلاح اتمي گفتوگو كردند.
نکات مهم درباره توافق هسته‌ای
آنگونه که از ظواهر پیداست ایران، روسیه و چین درباره تداوم مذاکرات هسته‌ای توافقاتی را انجام داده‌اند. جمهوری‌اسلامی ایران تداوم این مذاکرات را منوط به رفتار 1+5 در تحریم‌ها و همچنین اعمال نظرات ایران در مسائل منطقه‌ای دانسته است. از آن سو چین و روسیه نیز بر مذاکرات در چارچوب قانون و نه فراتر از قانون تاکید کرده و نسبت به جمع ورود ایران به جمع تصمیم‌گیران مسائل منطقه‌ای چراغ سبز نشان داده‌اند. البته با توجه به مواضع روسیه و چین در قبال تحریم ایران می‌توان به رفتار آنها در قبال درخواست ایران درباره تحریم‌ها نیز رسید. مدودف، پوتین، لاوروف و ریابکوف بارها بر بی‌فایده بودن تحریم‌ها تاکید کرده‌اند. از سوی دیگر بیانیه مشترک چین و روسیه اگرچه به اعتقاد برخی به دلیل نام آوردن از کره شمالی، گلایه‌آمیز است اما بر حقوق هسته‌ای ایران تاکید کامل دارد.
دیميتري مدودف و هو جين تائو با صدور بيانيه مشتركي خواستار يافتن راهكاري ديپلماتيك براي حل موضوع هسته‌اي ايران شدند. به گزارش رويترز، در این بيانيه مشترك كه روز پنجشنبه در كرملين امضا شد، سران مسكو و پكن بر حق ايران به منظور استفاده از انرژي صلح‌آميز هسته‌اي تاكيد كردند. بنابراین می‌توان گفت که این بند مهم از این بیانیه نشانگر عزم روسیه و چین برای به نتیجه رساندن مذاکرات هسته‌ای 1+5 با ایران است. یک مقام آگاه دولتی درباره این بیانیه به «وطن‌امروز» گفت: ایران در توافقات اولیه‌ای که با روسیه و چین داشته، تلاش کرده است تا برای ورود به مذاکرات هسته‌ای،
این بار با موضع چین و روسیه وارد مذاکرات شود تا اگر به هر دلیل طرف‌های غربی از روند مذاکرات ناخرسند شوند، ایران بتواند از کارت‌های روسیه و چین برای اهداف خود استفاده کند. این دیپلمات کشورمان افزود: رئیس‌جمهور ایران به رئیس‌جمهور روسیه فرمايشات رهبر معظم انقلاب درباره سلاح هسته‌ای را یادآور شد تا جایگاه سلاح هسته‌ای در یک حکومت دینی را یادآوری کند. این باعث می‌شود طرف مقابل درباره عدم تمایل ایران به سلاح هسته‌ای نوعی تضمین دریافت کند. ضمن اینکه باید در نظر داشت روسیه و چین همواره نقش تعدیل‌کننده را در مناسبات 1+5 با ایران داشته‌‌اند و می‌توان به نوعی گفت که این فرآیند به سمتی می‌رود که همواره دلخواه ایران بوده است، چراکه ایران همکاری با آژانس در چارچوب قانون را همواره مورد تاکید قرار داده و زیاده‌خواهی را غیر‌قابل پذیرش دانسته است.
تاکید روسیه بر قانونی بودن همکاری‌ها نشان می‌دهد که تداوم زیاده‌خواهی آمریکا و تروئیکای اروپایی در مذاکرات هسته‌ای می‌تواند به اقدامات روسیه و چین در قبال آنان تبدیل شود. به هر حال در صورت تداوم مذاکرات هسته‌ای، باید دید آیا روسیه و چین می‌توانند غرب را برای پایان دادن به پرونده‌سازی برای برنامه هسته‌ای ایران وادار کنند. ایران برای عدم ساخت سلاح هسته‌ای تضمین‌های عینی و قانونی می‌دهد. آیا غرب می‌تواند شروط ایران برای ارائه این تضمین‌ها را متقبل شود. آیا تحریم‌ها ملغی و نقش ایران در تصمیم‌گیری‌های منطقه‌ای مورد احترام قرار می‌گیرد؟ پذیرش شروط ایران از سوی آمریکا و تروئیکای اروپایی چندان خوشبینانه نیست. سابقه رفتار آنان در مذاکرات هسته‌ای، این واقعیت را اثبات می‌کند. با این حال، باید به یک نکته توجه داشت که جمهوری‌اسلامی ایران اینک بیش از 50 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد در اختیار دارد. ضمن اینکه اورانیوم کمتر غنی شده ایران نیز 3500 کیلوگرم است. آیا غرب می‌تواند باز هم سیاست تحریم ایران را دنبال کند و منتظر تولید 120 کیلوگرم اورانیوم 20 درصد از سوی ایران برای رآکتور تهران باشد؟! به این موضوعات تهدید ایران به انتقال تاسیسات غنی‌سازی 20 درصد خود به سایت فردو و همچنین مسائل منطقه‌ای و جهانی را اضافه کنید. واکنش آمریکا و اروپا آیا واقع‌بینانه است؟