روزشمار افتتاح کوپا آمه‌ریکا به یک‌رقمی نزدیک میشود تا چند روز دیگر ناقوس افتتاح آن دل علاقه‌مندان فوتبال آمریکای جنوبی را بلرزاند، به همین مناسبت نگاهی متفاوت به فوتبال در این قاره می‌اندازیم.
ابتدای سخن را با جمله‌ای از سزار منوتی، مربی و اسطوره فقید آرژانتینی آغاز می‌کنم. وقتی خبرنگار آلمانی روی تخت بیمارستان از وی درباره تفاوت فوتبال آمریکای جنوبی با فوتبال اروپا سوال می‌کند اینگونه جواب می‌دهد: «شباهت فوتبال بین آمریکای جنوبی و دیگر نقاط دنیا تنها در وجود 22 بازیکن داخل زمینی سبز با 2 دروازه نيست، اینجا حتی توپ فوتبال نیز متفاوت دیده میشود».
تفاوت فوتبال آمریکای جنوبی با اروپا و دیگر نقاط دنیا بحثی است که نمی‌توان آن را به طور کامل در این چند سطر گنجاند ولی نکته قابل توجه در این جمله متفاوت دیده شدن توپ فوتبال در جایی از کره خاکی با جایی دیگر است که شاید کمی خنده‌دار به نظر برسد اما تاریخ به ما مکرر آموخته به هر حرف خنده‌داری صرفا نباید خندید بلکه باید به آن فکر نیز کرد چرا که بسیاری از داشته‌های امروز خود را مدیون همین فکری هستیم که پیشینیان از پس هر خنده روی مسائل به ظاهر مضحک انجام داده‌اند. مثال‌ها یکی پس از دیگری از ذهن عبور می‌کنند احتمالا وقتی گالیله نیز نخستین بار ایده کروی بودن زمین به ذهنش رسید اول خندید، سپس فکر کرد و در آخر به آن ایمان آورد اکنون ما هم با اینکه می‌دانیم توپ فوتبال در همه جای دنیا از جمله آمریکای جنوبی کروی است ابتدا به جمله سزار منوتی می‌خندیم، سپس کمی به آن فکر میکنیم شاید ما نیز به نتایج اعجاب‌انگیزی رسیدیم.
پرده اول
ژوئن 2006 روی سایت یوفا مقاله‌ای قرار گرفت که در آن نویسنده، توسعه پایدار و رو به جلوی فوتبال در این قاره را به 3 عامل پول، علم و استعداد منوط می‌دانست، وی فوتبال اروپا را در این 3 عامل خلاصه کرده بود اما آیا به راستی فوتبال در همه جای دنیا در این 3عامل خلاصه میشود؟ ژائو هاوه لانژ، رئیس اسبق و برزیلی فیفا چند سال پیش در یک سخنرانی به نکات جالبی اشاره کرد که شاید کلید معمای ما باشد. او در بخشی از سخنانش اظهار داشت: «بیش از 20 سال ریاست فیفا را برعهده داشتم و به نقاط مختلفی از دنیا سفر کردم، ما چندین جام‌جهانی برگزار کردیم، اگر بخواهم در یک‌جمله فوتبال آمریکای جنوبی را توصیف کنم باید بگویم هنر بخش اصلی فوتبال آمریکای جنوبی است، فوتبال در اینجا بوی هنر می‌دهد، با وجود اینکه مکزیک عضو کانمبل نیست ولی فوتبالی از جنس فوتبال آمریکای جنوبی دارد، 2 جام‌جهانی کم‌تکرار در این کشور برگزار شد من اعتقاد دارم جام‌جهانی‌ای به زیبایی جام‌های جهانی 1970 و 1986 برگزار نخواهد شد مگر اینکه دوباره یکی از کشورهای این منطقه میزبانی آن را بر عهده داشته باشند». هاوه لانژ در این بخش از حرف‌هایش به نکته بسیار مهمی اشاره کرد نکته‌ای که همیشه آن را حس کرده‌ایم و از کنارش رد شدیم، او هنر را بخش اصلی فوتبال آمریکای جنوبی می‌دانست، او کاملا درست می‌گوید، هنر اصلی‌ترین وجه متمایزکننده فوتبال آمریکای جنوبی از دیگر نقاط دنیاست شاید آنجا فوتبال در هنر، علم، استعداد و در آخر پول خلاصه میشود. در کشورهایی مثل آرژانتین و برزیل فوتبال با زندگی مردم آمیخته است. مردم این کشورها از نوزادی فوتبال را در اتمسفر پیرامون خود استشمام می‌کنند، آنها با فوتبال به دنیا آمده و با فوتبال می‌میرند. آنها عاشق فوتبال هستند ولی فقط به آن عشق نمی‌ورزند بلکه با آن زندگی می‌کنند. هنر هم پدیده‌ای است که از دل حیات و از دل زندگی بیرون میآید، مردم آمریکای لاتین فوتبال را از یک ورزش به یک‌هنر تبدیل کرده‌اند چون با آن زندگی می‌کنند.
پرده دوم
آفتابی زننده داخل دوربین، تصویری بسیار روشن، کاغذهایی رنگی داخل زمین چمن(1)، فنس‌های چند متری جلوی تماشاگران و ورزشگاهی پر از تماشاگر، اینها تصاویری است که از یک بازی مهم باشگاهی یا ملی در آمریکای جنوبی سراغ داریم، قبل از شروع بازی معمولا باد کاغذهای رنگی را داخل زمین تکان می‌دهد آنها حس متفاوتی به تماشاگر منتقل می‌کنند، تماشاگر حس می‌کند کاغذهای رنگی قبل از سوت داور بازی را شروع کرده‌اند، هیاهوی زیادی را در ورزشگاه موج میزند، سوت شروع بازی به صدا در میآید جنب و جوش تماشاگران بیشتر میشود، آنها حتی یک لحظه هم نمی‌‌ایستند، بازی ادامه می‌‌یابد به اوج هیجان نزدیک می‌شویم دروازه‌ای فرو می‌ریزد و گل به ثمر می‌رسد، تماشاگران به سمت فنس‌ها حجوم می‌‌آورند طوری که فکر می‌کنی می‌خواهند آن را پاره کنند و به داخل زمین بریزند، حرکات تماشاگران به تماشاگران روم باستان و ورزشگاه به استادیوم آمفی‌تئاتر شهر رم طعنه میزند شاید در آنجا به ثمر رسیدن یک‌گل به منزله جدا شدن سر یک گلادیاتور باشد، این یک احساس بی‌نظیر است، سوت پایان بازی به صدا درمی‌‌آید، تماشاگران هنوز جنب و جوش خود را از دست نداده‌اند، نیمه‌های شب است، بازی به پایان رسیده و تو هنوز نخوابیده‌ای، آنها خواب را از چشمانت ربوده‌اند، به چیزهایی که دیده‌ای فکر می‌کنی، آفتاب، زمین روشن، کاغذهای رنگی، حرکات تماشاگران همه و همه در کنار هم چیزی فرا‌تر از یک مسابقه فوتبال را پدید می‌‌آورند، این دیگر فقط یک بازی نیست، این یک پدیده است، یک شاهکار هنری، یک فیلم، یک تصویر، شاید هم یک نقاشی، هر چه هست فقط
فوتبال نیست ... .
پرده سوم
فینال لیگ قهرمانان باشگاه‌های اروپا ورزشگاه ومبلی، بازی شروع میشود منچستر در چند دقیقه ابتدایی بازی را در دست می‌گیرد فرگوسن می‌خواهد به گل زودهنگام دست پیدا کند کم‌کم بارسلونا به شکل اصلی خود بازمی‌گردد، بازی را در دست می‌گیرد، پدرو گل برتری را در دقیقه 27 میزند، دوباره بازی شروع میشود، 7 دقیقه بعد منچستر به شکلی کاملا انگلیسی و با رد و بدل کردن چند پاس بین گیگز و رونی به گل می‌رسد. نیمه اول مساوی به پایان می‌رسد، نیمه دوم باز هم بازی دست بارسلونایی‌ها قرار می‌گیرد مسی در همان اوایل نیمه دوم گل برتری بارسلونا را وارد دروازه فان درسار می‌کند، گزارشگر انگلیسی می‌گوید مسی با مغزش گل میزند، بارسا عقب نمی‌‌نشیند، همچنان روی دروازه منچستر هجوم می‌‌آورد، کنار زمین و نزدیکی خط اوت توپ زیر پای مسی قرار دارد، نانی مقابل اوست، مسی چند لحظه می‌‌ایستد، نانی نمی‌داند او چه کار خواهد کرد، ناگهان با حرکتی استثنایی او را دریبل می‌کند، داخل محوطه جریمه میآید، او در آخرین لحظه توپ را به پدرو می‌سپارد و در نهایت ویا با ضربه‌ای مهارناپذیر گل سوم را به ثمر می‌رساند، مفسر انگلیسی پس از بازی مسی را جادوگر می‌خواند و به او لقب هری پاتر فوتبال می‌دهد.
چند سال به عقب بازمی‌گردیم، لیگ قهرمانان اروپا سال 2005، بارسلونا– چلسی، ورزشگاه استمفوردبریج لندن، بارسا با 3 گل پياپي چلسي درهم ریخته است، پنالتي رونالدينيو آنها را به بازی بازمی‌گرداند، کلید بازی انگار به دست ستاره برزیلی سپرده شده است، اینیستا بدون مکث توپ بلند اوله‌گر را به رونالدینیو می‌سپارد، توپ دقیقا پشت قوس محوطه جریمه زیر پای رونی قرار می‌گیرد، کاروالیو و تری جلوی او قرار گرفته‌اند و پشت آنها چک یکی از آماده‌ترین دروازه‌بانان جهان درون دروازه قرار دارد، همه چیز غیرممکن به نظر می‌رسد رونالدینیو ایستاده هیچ حرکتی نمی‌کند، 2 مدافع روبه‌رو فقط تماشا می‌کنند، رقص پای رونالدینیو شروع میشود، تری و کاروالیو کنار می‌روند و رونی با ضربه‌ای غافلگیرکننده دروازه چک را باز می‌کند تا هفتمین گل برتر تاریخ لیگ قهرمانان به ثمر برسد، گزارشگر انگلیسی اعتقاد دارد رونالدینیو، کاروالیو و جان تری را هیپنوتیزم کرده، این معرکه است. مسی جادو می‌کند و رونالدینیو هیپنوتیزم، اینها باور مخاطبان و حتی کارشناسان فوتبال انگلیسی است، این فوتبال برای آنها غریبه است اما در برزیل هیچ کس رقص پای رونالدینیو را پاندل هیپنوتیزم نمی‌داند، آرژانتینی‌ها مسی را جادوگر خطاب نمی‌کنند، برای آنها طبیعی است چون فوتبال را در قالب هنر آموخته‌اند آنها می‌دانند مسی و رونالدینیو هنرمندان بزرگی هستند که آثارشان به مانند تمام بزرگان هنر، جادو به نظر می‌رسد؛ برای آنها حرکات مسی با توپ معجزه نیست بلکه تانگوی آرژانتینی است همان طور که رقص پای رونالدینیو برای برزیلی‌ها، سامبا رقصیدن است، آرژانتینی‌ها و برزیلی‌ها خود می‌‌رقصند و توپ را هم به رقص وامی‌دارند. اینجا با سزار منوتی برخورد میکنیم و به این نکته می‌رسیم که توپ در آمریکای جنوبی متفاوت دیده میشود چون زیر پای هنرمندان می‌رقصد.
1 ـ گفتنی است، کاغذهای رنگی در همه کشورهای آمریکای جنوبی رایج نیست در کشورهایی مثل آرژانتین، اروگوئه و بعضا پاراگوئه از این کاغذها در مسابقات فوتبال استفاده می‌کنند.
منبع: goal.com