گروه سیاسی: به نظر میرسد اجلاس دهم شانگهای را میتوان در حوزهای خارج از مختصات کارکردی این پیمان منطقهای به خاطر سپرد. حاشیه اجلاس شانگهای به دیدارهای محمود احمدینژاد و همتایان روس و چینیاش یعنی دیمیتری مدودف و هوجین تائو محدود نشد اما مهمترین حاشیه، متن اجلاس را به حاشیه برد.
توافقات احمدینژاد و مدودف و توضیحاتی که هرکدام از وزرای خارجه 2 کشور درباره این توافقات ارائه کردند همه نشان از یک راهبرد مذاکراتی برای گفتوگوهای آینده 1+5 دارد. راهبردی که «وطنامروز» در شماره دیروز خود به تشریح آن پرداخت. دیدار مدودف و هوجین تائو که پس از اجلاس شانگهای در مسکو برگزار شد نیز این توافق هستهای را بیش از گذشته تقویت کرد. ایران هستهای خبر داد: در کنفرانس خبری روسای جمهوري روسیه و چین که
16 ژوئن برگزار شد، دیمیتری مدودف درباره برنامه هستهای ایران تصریح کرد: «جامعه جهاني نميتواند ايران را از غنيسازي اورانيوم براي اهداف صلحجويانه منع كند». تاکید مستقیم روسیه بر موضوع غنیسازی در حالی که آمریکاییها همچنان سعی دارند بگویند هر نوع عملیات غنیسازی در ایران مطابق قطعنامههای شورای امنیت غیرقانونی است، نشاندهنده نوعی شکاف در مواضع درونی 1+5 درباره این مساله حساس است. موضعگیری مدودف در دیدار با همتای چینی خود درباره ایران، ادامه مواضعی بود که روسیه و چین در حاشیه اجلاس شانگهای درباره این مساله اتخاذ کردند. اگرچه در دیدار احمدینژاد و مدودف، طرف روس تصریح کرد: «روسيه به دنبال تقويت روابط خود با ايران در بخشهاي گوناگون اقتصادي، سياسي و فرهنگي است.» اما مهمترین توافق طرفین، ادامه گفتوگوی 1+5 با ایران و مهمتر از آن چارچوب این گفتوگوها بود. سرگئي لاوروف، وزير خارجه روسيه نیز بلافاصله با اشاره به ديدار روساي جمهوري ايران و روسيه در حاشيه اجلاس شانگهاي در «آستانه» قزاقستان، به حمايت مسكو از مذاكرات 1+5 اشاره كرده و گفت: «مدودف در اين ديدار ابراز اميدواري كرد كه هيچگونه مانعي در مسير ادامه مذاكرات ايران و گروه 1+5 وجود نداشته باشد». موضع چین نیز در این راستا بوده است. رئيس جمهوري چين در ديدار با همتای ایرانی خود در آستانه، با اشاره به اينكه روابط تهران و پكن در سالهاي اخير به واسطه تقويت اعتماد موجود بين 2 كشور افزايش يافته است، گفت: «ايران كشور مهم و تاثيرگذاري در منطقه است و پكن نسبت به گسترش روابط با تهران به عنوان دومين شريك تجاري خود در غرب آسيا اهميت ويژهاي قائل است». هوجينتائو تصريح كرد: «پكن معتقد است گسترش روابط دوجانبه بين ايران و چين نهتنها به نفع 2 كشور، بلكه به سود صلح و امنيت جهاني است». این اظهارات نشاندهنده آن است که مقامهای روسیه و چین در این دیدارها هیچ اشارهای به جدیت خود در اجرای تحریمها یا تلاش برای تقویت موضع غرب در مقابل ایران انجام ندادهاند. در چنین وضعیتی با توجه به این اظهارات میتوان از رویکرد بسیار متفاوت چین و روسیه در قبال برنامه هستهای ایران و به طور کلی در تنظیم مناسباتشان با ایران خبر داد. البته در چنین شرایطی طرف مقابل نیز بیکار ننشسته است. روز گذشته منابع خبری از مکالمه تلفنی هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا با همتای روس وي، سرگئی لاوروف خبر دادند. در این مکالمه تلفنی طرفین به گفتوگو درباره برنامه هستهای ایران پرداختند. از سوی دیگر ایهود باراک، وزیر جنگ رژیم صهیونیستی که در چین به سر میبرد، با لیانگ گوانگلی، وزیر دفاع چین دیدار کرد و سپس در جمع خبرنگاران حاضر شد و تاکید کرد: باید تحریمهای شدیدتری علیه جمهوری اسلامی ایران وضع کرد. باراك با تكرار اتهامات غرب مبني بر نظامي بودن برنامه هستهاي ايران گفت: لازم است تحريمها عليه ايران هرچه سريعتر شدت يابد و دولت اين كشور سر دوراهي قرار بگيرد كه یا با تحريمهاي جهانی روبهرو شود يا از درخواستهاي آژانس بينالمللي انرژي اتمي در وين پيروي كند و تلاشهاي هستهاي نظامياش را كنار بگذارد.
حضور باراک در چین و همزمان با آن بیاعتنایی هوجین تائو به این حضور که در اظهارات وی با رئیسجمهور ایران پديدار شد، همه حاکی از یک جبههگیری تاکتیکی جدید در طرفین ماجرای هستهای ایران است. مدودف در دیدار با احمدینژاد صراحتا از همکاری ایران با آژانس در چارچوب «قانون» سخن گفت. موضوعی که طبیعی است مورد پسند ایران است. از سوی دیگر ایران نیز تضمین به همکاری قانونی با آژانس میدهد تا درباره دغدغه سلاح هستهای بهانهای برای غرب وجود نداشته باشد. این البته در حالی است که محمود احمدینژاد به طرف روس خود تاکید کرده است که این مذاکرات درحالی میتواند پیشرفت داشته باشد که نخست موضوع تحریمها مورد بازنگری و لغو قرار گیرد و سپس باید غرب نقش ایران در مسائل منطقهای و فرامنطقهای را به رسمیت بشناسد. به عبارت دیگر ورود اینچنین به مذاکرات هستهای با 1+5 میتواند حاوی دستاورد باشد. البته سوابق رفتاری آمریکا و تروئیکای اروپایی درباره برنامه هستهای ایران چشمانداز خوشبینانهای را ترسیم نمیکند. اگرچه اینبار كه ایران به همراه روسیه و چین با یک موضع واحد وارد مذاکرات خواهند شد، طبیعتا به شکست کشاندن مذاکرات از سوی آمریکا یا تروئیکای اروپایی میتواند تبعات زیادی را برای این کشورها در حوزه تبعیت روسیه و چین از تحریمها به
دنبال داشته باشد.