گروه فرهنگ و هنر: بحث قاچاق آثار فرهنگی و هنری و عدم اجرای قانون کپی‌رایت یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های اهالی فرهنگ و هنر است. در این میان بی‌تعهدی جامعه به حقوق مولفان و مصنفان در عرصه موسیقی نمود بیشری دارد. درباره قاچاق موسیقی، هنرمندان این حوزه نظرات متنوعی دارند. پایگاه اطلاع‌رسانی موسیقی ایران در سلسله گفت‌وگوهایی با هنرمندان موسیقی این موضوع را بررسی کرده که برخی از این گفته‌ها را مرور می‌کنیم.
دلایل سکوت هنرمندان
ارسلان کامکار معتقد است: برای من بالا رفتن سطح سلیقه مردم و علاقه‌مند شدنشان به موسیقی خوب از کسب درآمد اهمیت بیشتری دارد. اگر قرار باشد به شکل قانونی 20هزار نسخه از اثر من فروخته شود اما 5 میلیون نفر غیرقانونی همان اثر را گوش دهند من آن 5 میلیون را ترجیح میدهم. این نوازنده و آهنگساز گفت: من مانند همه قبول دارم که هر کسی موسیقی گوش می‌دهد باید بهای آن را بپردازد اما هنرمندان گرچه از آنچه درباره آلبومهایشان اتفاق می‌افتد راضی نیستند به چند دلیل عمده در این باره سخن نمیگویند. وی ادامه داد: نخستین دلیل این است که در بازار کنونی موسیقی بخش عمده سود یک آلبوم به ناشر تعلق دارد. هنرمند نفع چندانی از اثری که تولید می‌کند، نمیبرد و در نتیجه نسبت به کپی شدن اثرش هم کمتر سخن می‌گوید. این آهنگساز نبودن پشتوانه قانونی را دلیل دیگر این موضوع دانست و افزود: تا زمانی که قانون کپی‌رایت مانند دیگر نقاط جهان در کشور ما به تصویب نرسیده و اجرا نشود این مشکل حل نمیشود. حتی اگر هنرمندان بخواهند اعتراض کنند مرجعی نیست و قانونی از آنها حمایت نمی‌کند. موسیقی هنوز برای خود صنف ندارد، ما به کجا شکایت کنیم. کامکار با بیان این نکته که وضع موسیقی پاپ بهتر از موسیقی سنتی است، گفت: موسیقی سنتی بسیار مظلومتر از دیگر سبکهاست. در میان آلبوم‌های موسیقی، آثار پاپ با اقبال بیشتری مواجه هستند، در حالی که موسیقی سنتی درآمد زیادی ندارد. از سوی دیگر کارهای پاپیولار در همه حوزهها به دلیل تقاضای بسیار بالا قیمت کمتری هم دارند، تفاوت قیمت اصل و کپی آنها اندک است و مخاطب راحتتر میتواند آنها را خریداری کند. وی با تاکید بر این نکته که وجود همه سبک‌های موسیقی برای مردم لازم است، افزود: مردم به همه نوع موسیقی نیاز دارند اما متاسفانه سطح سلیقه موسیقی مردم افت بسیار وحشتناکی داشته و عادت کردهاند که تنها برای تفریح موسیقی بشنوند. این نوع موسیقی اصلا بد نیست اما مساله مهم اینجاست که موسیقی درست مانند غذاست و آنچه امروز مردم به آن گوش میدهند فقط حکم تنقلات را دارد در حالی که آنان به غذا هم نیازمندند و کسی باید آنها را به استفاده از این غذای مفید تشویق کند.
بگذارید آثار فاخر موسیقی کپی شوند
محمدرضا درویشی یکی از آهنگسازان برجسته کشورمان می‌گوید: بگذارید آثار فاخر موسیقی کشورمان کپی شوند تا با هرچه بیشتر شنیدن آنها فرهنگ شنیداری مردم نیز ارتقا پیدا کند و بدین شکل عموم مردم موسیقی را نیز بیشتر و بهتر بفهمند. محمدرضا درویشی ادامه می‌دهد: اگر کسی به اثر خودش مطمئن باشد و تنها در اندیشه تامین منابع مالی نباشد، بهتر آن است که اثرش کپی شود تا افراد بیشتری آن را بشنوند، حتی اگر سبب شود منابع مالی آن نصف یا صفر شود چرا که اگر اثر او شنیدنی، مطلوب و با ساختاری درست باشد اینگونه بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد و شنیده می‌شود و در افزایش فرهنگ شنیداری عموم مردم نیز سهم بسزایی ایفا می‌کند. درویشی در پاسخ به این سوال که اگر آثار موسیقی کپی شود، آیا موسیقیدانان برای ادامه کار با مشکلات مالی مواجه نخواهند شد، اظهار می‌کند: موسیقیدان باید به دنبال توسعه فرهنگی باشد. اگر اهالی موسیقی به توسعه فرهنگی باور دارند دیگر نباید به منابع مالی چندان اهمیت دهند.
مسؤولان فرهنگی مقابله کنند
در مقابل، ناصر چشم‌آذر معتقد است: وقتی آسیبی حال به هر شکل به یک‌گروه یا اهالی موسیقی وارد می‌شود، مسؤولان فرهنگی موظفند اقدامات لازم را انجام دهند که قاچاق و تکثیر مجموعه‌های موسیقایی یکی از آن موارد است. این آهنگساز کشورمان می‌گوید: یکی از وظایف مدیران فرهنگی و کانون‌های موسیقایی، پیشگیری از تولید و تکثیر آثار کپی موسیقایی است. او ادامه می‌دهد: با برگزاری نشست میان مدیران و مسؤولان فرهنگی و اهالی موسیقی و هم‌اندیشی در این باره می‌توان تا حدود زیادی معضل قاچاق آلبوم‌های موسیقایی را از جامعه دور کرد. چشم‌آذر با اشاره به اینکه باید از حق و حقوق اهالی موسیقی دفاع شود، می‌افزاید: یکی دیگر از راهکارهای برون‌رفت از این مشکل، در نظر گرفتن جرایم سنگین برای خاطیان است. آهنگساز «باران عشق» در پایان اظهار می‌کند: دانلود و کپی اینترنتی از دیگر مشکلات فرهنگی کشور است که با تبلیغات درست نیز می‌توان آن را کمرنگ کرد.
به شکایت هنرمندان موسیقی رسیدگی شود
بیژن بیژنی، خواننده موسیقی ایرانی، با تاکید بر اینکه قانون کپی‌رایت در دنیا به تولیدکنندگان یک اثر کمک بسیاری می‌کند، گفت: در بیشتر کشورهای دنیا قانون کپی‌رایت به کمک دست‌اندرکاران تولید یک اثر اعم از هنرمند و تهیه کننده و تولیدکننده می‌آید و کسی باور نمی‌کند یک اثر هنری که برای تولید
40تا 50میلیون هزینه داشته است، به صورت غیرقانونی تکثیر و منتشر شود. ما هم اگر قانون سفت و سخت داشته باشیم سوءاستفاده‌گران جرات نمی‌کنند دست به قاچاق و تکثیر غیرمجاز بزنند. وی افزود: ما هم قبول داریم کسانی که آلبوم هنرمندان را در اینترنت معرفی می‌کنند و گاهی امکان دانلود می‌گذارند، علاقه‌مند به موسیقی هستند اما علاقه‌مند واقعی نسبت به خرید آلبوم اقدام می‌کند تا هنرمند بتواند روی اثر بعدی خود سرمایه‌گذاری کند. این خواننده ضمن ابراز تاسف خود از وضع موجود، تصریح کرد: این فاجعه است که آلبوم من هنرمند را با نازل‌ترین قیمت در کنار خیابان بفروشند. همین مساله سبب شده بسیاری از هنرمندان دیگر تمایلی به تولید اثر نداشته باشند. ما هنرمندان می‌خواهیم اگر وزارت ارشاد و خانه موسیقی خود را متولی می‌دانند برای حمایت از اهالی موسیقی قدمی بردارند. وی ادامه داد: یک هنرمند با تمام زحمت و با هزینه بسیار اثری تولید می‌کند تا آلبومی دربیاید و آنوقت همین صدا و سیما بدون ارائه حقی به هنرمند و تولیدکننده، آثار را پخش می‌کند. از سوی دیگر در سایت‌های اینترنتی آثار ما با قیمت‌هایی متفاوت فروخته می‌شود بدون اینکه حقی به هنرمند بدهند. ما باید به کجا شکایت و درددل کنیم؟ تمام سرمایه هنرمندان در هنر است و در شرایطی سخت کار می‌کنند، در این وضع کپی غیرمجاز و قاچاق، شرایطی را به وجود می‌آورد که دیگرانی ناآشنا از جنس موسیقی، سود ببرند. بیژنی در ادامه صحبت‌های خود خطاب به مسؤولان ارشاد گفت: تقاضا می‌کنم ارشاد همین کورسوی موسیقی را نگه دارد در غیر این صورت تا چند سال دیگر اثری از موسیقی نخواهد ماند. وی همچنین به تجربه شخصی خود از قاچاق موسیقی اشاره کرد و گفت: سال‌ها پیش با آقای روشن‌روان برای اثری از ایشان که قاچاق شده بود، به دادگاه رفتیم اما این شکایت به جایی نرسید و آنقدر رفت و آمد کردیم که خسته شدیم. به اعتقاد من اگر نهادی باشد که به این شکایات رسیدگی کند، مطمئن هستم بسیاری از هنرمندان که دست از کار کشیده‌اند با عشق به موسیقی دوباره به کار بازمی‌گردند اما این هنرمندان می‌خواهند به شکایاتشان رسیدگی شود.
شناخت مردم
مهدی آذرسینا، آهنگساز و نوازنده پیشکسوت کشور نیز درباره قاچاق آثار موسیقایی می‌گوید: به نظر من اگر شناخت لازم از واقعیت هنر و موسیقی برای مردم فراهم شود، مردم، موسیقیدان، نوازنده و آهنگساز موجه را می‌توانند بشناسند، انتخاب کنند و تحویل بگیرند، در این صورت است که موسیقیدان و هنرمند توان دفاع از آثار خود را پیدا می‌کند و آثار او از گزند قاچاق محفوظ می‌ماند. او در این باره ادامه می‌دهد: زمانی که مسابقه شهرت و خودنمایی و عبور از مرزها مطرح می‌شود، طبیعی است که «موسیقی‌کار» به هر دری می‌زند و از جیب هم خرج کلان می‌کند تا کارش در اذهان مطرح شود و از کپی‌شدن کار خود هم خوشحال می‌شود چرا که مزدی نمی‌خواهد و مزد هم می‌دهد. همچنین از رسانه‌های صوتی و تصویری هم معرفی شود تا اینکه بعد از تحمیق مخاطب، بموقع از مزایای شهرتش استفاده کند. آذرسینا می‌افزاید: تمام اینها در کوتاه‌مدت اتفاق می‌افتد و من اعتقاد راسخ دارم که اثر موسیقایی آن کسی ماندگار است که کارش بدون این فرصت‌طلبی‌ها ظاهر شده باشد و قبل از تایید عوام از سوی اهل فن و فهم، مورد قبول واقع شده باشد.