گروه فرهنگ و هنر: فیلم سینمایی «پایان نامه» بنابر تصمیمی که هفته گذشته از سوی شورای صنفی اکران رسانه‌ای شد احتمالا از صبح فردا (چهارشنبه) آرام‌آرام با پرده سینماهای تهران خداحافظی می‌کند و طبق برنامه قبلی عوامل آماده اکران در شهرستان‌ها می‌شود. پایان بازه اکران فیلم که مهم‌ترین دلیلش از سوی شورای صنفی افت فروش اعلام شده است در حالی فرامی‌رسد که حامد کلاهداری بر ناکامی دومین فیلمش در گیشه صحه گذاشته و اذعان کرده است: «پايان‌نامه در اكران مهجور ماند و اتفاق‌هايي برايش افتاد كه دل مخالفان آن را شاد كرد.» اما این مخالفان که با ناکامی یک فیلم شاد می‌شوند چه کسانی هستند و چگونه می‌توان ردشان را در پروسه تولید فیلم رصد کرد؟ بازخوانی تازه‌ترین گفت‌وگوی روح‌الله شمقدری در این‌باره خالی از لطف نیست؛ تهیه‌کننده جوانی که در روزهای پایانی اکران فیلمش ناگفته‌های قابل تاملی را بر زبان آورده است.
گزينه‌هاي ديگر برای کارگردانی؟
روح‌الله شمقدري در ابتداي نشست فیلم سینمایی «پایان‌نامه» در خبرگزاری فارس درباره دغدغه ساخت این فيلم سينمايي گفت: دغدغه توليد آثار هنري درباره حوادث انتخابات سال 88، با اين هدف كه تحليل كند و نگرشي را نسبت به آن اتفاقات ارائه دهد و به تعبيري نظام‌مان را بيمه كند، در مجموعه هنري ما و در شخص من وجود داشت. در همين راستا هم طرح‌ريزي‌هايي براي يكسري توليدات داشتيم و توليد را با چند كار مستند پيگيري كرديم اما بهجدّ دنبال كار سينمايي بوديم. وي در ادامه افزود: براي استارت كار، دنبال يك فيلمنامه خوب بوديم كه كار خوبي توليد شود. آماده شدن فيلمنامه زمان برد و قبل از اينكه فيلمنامه به مراحل نهايي برسد كه وارد مراحل توليد شويم، آقاي كلاهداري فيلمنامه «پايان‌نامه» را آورند و به ما پيشنهاد دادند. فيلمنامه بررسي شد و با توجه به ظرفيت‌هاي خوب فيلمنامه و ويژگي‌هاي داستاني آن، عزم‌مان را جزم كرديم تا اين فيلم را توليد كنيم. وي در پاسخ به اينكه چرا دنبال كارگردان با تجربه‌تري نرفتيد، گفت: وقتي كارگرداني فيلمنامه دارد و به دنبال توليد مي‌گردد، نه عرف است و نه كار درستي است كه فيلمنامه را از او بگيري و به كسی ديگر بدهي. نكته دوم اينكه بالاخره من خودم ذهنيتي كه از آقاي كلاهداري داشتم، فيلم «شكلات داغ» بود.
اين فيلم ويژگي‌هاي حداقل كارگرداني را داشت. با اين توضيح گام اول براي اعتماد برداشته شد. قطعا اگر فيلمنامه‌اي مثل «پايان‌نامه» دست‌مان بود، مسلما گزينه‌هاي متعدد ديگري براي‌مان مطرح مي‌شد و ممكن بود با كسی ديگر كار كنيم.
بدقولي یک فیلمنامه‌نویس
شمقدري افزود: با توجه به حساسيت مجموعه و مشخصا من روي فيلمنامه، اين هم راضي‌كننده نبود اما با اين حال پيش‌توليد را شروع كرديم، به جهت اينكه خيلي احساس نياز مي‌شد اين اتفاق در سينماي ايران بيفتد. آن زمان از اتفاقات سال 88 بيش از يك سال گذشته بود و هيچكس در حوزه فرهنگ كاري نكرده بود و بعضا تحليل‌هايي شنيده مي‌شد كه ديگر نيازي نيست درباره ماجراي تمامشده صحبت كنيم. اين تهيهكننده ادامه داد: در نهايت پيش‌توليد را شروع كرديم و در كنار آن طرح‌ريزي كرديم نقاط ضعف فيلمنامه گرفته شود. قرار شد در بازنويسي كليت فيلمنامه تغيير نكند ولي اشكالات كار گرفته شود. در همين راستا با آقاي مهدي سجاده‌چي قرارداد بستيم كه بازنويسي فيلمنامه را انجام دهند. پيش‌قسط هم دريافت كردند و توافق شد در بازه زماني 2 هفته‌اي، بازنويسي انجام شود. ايشان كار را شروع كرد و بعد از 2 هفته امروز و فردا كرد. در نهايت رسيد به2 روز قبل از كليد خوردن كار كه ايشان با فشار ما به دفتر آمد و گفت كار تمام است. زمان روخواني فيلمنامه، شروع به خواندن كرد. اولا اينكه فيلمنامه چيز ديگري شده بود كه نمي‌خواهم بگويم بد شده بود يا خوب اما فيلمي كه پيش‌توليد آن با نگاه خاصي شروع شده بود و قرار بود در بازنويسي فقط اشكالات آن برطرف شود، نمي‌تواند با فيلمنامه جديدي ادامه دهد. در ثاني صفحه دهم فيلمنامه كه رسيد، ايشان گذاشت كنار و گفت: بقيه فيلمنامه هم كاري ندارد، مي‌نويسم!
چالش‌های یک اعتماد
شمقدري اضافه كرد: در حوزه فيلمنامه يك اعتمادي كرديم كه متاسفانه ما را بشدت دچار چالش كرد. آنجا متوجه شديم كه ايشان در بازنويسي فيلمنامه نمي‌توانند به ما كمك كنند. اين اقدام خيلي به كار لطمه زد و همين الان اشكالاتي كه در «پايان‌نامه» مي‌بيند و هركاري مي‌كنيد بالاخره از نظر داستاني يك گيري دارد، براي همان است. مثلا جايي كه نقش منفي ما وارد آپارتمان مي‌شود و با اين جوان‌ها مواجه مي‌شود، يكي از گلوگاه‌هاي داستاني ما بود كه مي‌دانستيم غلط است و از هيچ منطقي قابل توجيه نيست. وقتي فيلمنامه بازنويسي نشد، در شرايط توليد دچار مشكلات عديده‌اي شديم كه اين مشكلات جاهايي خودش را بروز داد. شمقدري در ادامه گفت: در پيش‌توليد هم دچار اتفاقات و حاشيه‌هاي زيادي بوديم. ذهنيتي كه از «پايان‌نامه» در اذهان بخشي از اهالي سينما وجود داشت، مصاحبه‌اي بود كه آقاي كلاهداري اوايل سال 89 انجام داده و گفته بودند: «صريح‌ترين فيلم سياسي درباره انتخاب را مي‌سازم». اين مصاحبه زماني بود كه من آقاي كلاهداري را اصلا نمي‌شناختم، حتي اين مصاحبه را هم نديده بودم. به هر ترتيب اين مصاحبه يك پيشينه ذهني براي «پايان‌نامه» به وجود آورد. همين كفايت مي‌كرد جرياني شكل بگيرد كه «پايان‌نامه» اصلا توليد نشود.
30 درصد خسارت بهخاطر يك خبر
شمقدري ادامه داد: بهاره افشاري، ليلا اوتادي و امير آقايي جزو اولين افرادي بودند كه قرارداد بستند و رفته‌رفته تركيب بازيگران اصلي مشخص شد. به‌رغم فشارهايي كه بر بازيگران از طريق پيامك و تهديد و... وارد مي‌شد، به مرحله كليد زدن رسيدم. چند روز مانده به كار، فشارها بشدت زياد شد. مي‌دانم به خانم افشاري فشارهاي زيادي وارد شد و حتي بحث به تهديد خانواده هم رسيد. يكي از كساني كه در آخرين روزها دچار ترديد شد و با اين حرف‌ها كه خودم و مادرم را تهديد كردند، تصميم گرفت از حضور در كار كنار بكشد، آقاي آقايي بود. وي در ادامه بيان داشت: در نهايت پروژه كليد خورد و خبر آغاز كار به بيرون درز كرد. 4-3 روز پس از كليد زدن، آن جريان برنامه‌ريزي دقيقي كرد كه پروژه «پايان‌نامه» زمين بخورد. در اين زمان‌ها بود كه خبري منتشر شد با اين مضمون كه خانم ليلا اوتادي در نقش «ندا آقا‌سلطان» در فيلم «پايان‌نامه» بازي مي‌كند. اين خبر از جهتي به نفع فيلم بود كه يكدفعه «پايان‌نامه» را ميان فيلم‌ها برجسته كرد اما از جهتي هم به ضرر فيلم بود كه تهيهكننده و تيم اجرايي را تحت فشار قرار داد و اثرش را هم در هزينه‌هاي فيلم گذاشت يعني ما چيزي حدود 30 درصد افزايش هزينه داشتيم به خاطر همين يك خبر. اين خبر مقدمه يك فضاسازي رسانه‌اي عليه «پايان‌نامه» بود و در عرض 12 ساعت يا كمي بيشتر، كمپين مخالفان «پايان‌نامه» در فيس‌بوك شكل گرفت. سايت خانم ليلا اوتادي هك شد و عكس ندا آقا‌سلطان روي صفحه آن قرار گرفت و چنان فشار شديد رواني به خانم اوتادي و خانواده‌اش وارد شد كه خيلي عجيب و غريب بود. خانم اوتادي در نهايت مجبور به مصاحبه شد كه بگويد پايم شكسته است و تا 2 ماه آينده در هيچ پروژه‌اي نمي‌توانم كار كنم، در صورتي كه در همين بازه سر پروژه ديگري حاضر شدند. مرحله بعدي هم استعفاي آقاي امير آقايي بود كه دقيقا روزي انجام شد كه قرار بود جلوي دوربين برود.
شكايت از امير آقايي
شمقدري ادامه داد: فشار رواني شديدي بر تيم اجرايي پروژه وجود داشت. در آن زمان 2 بازيگر اصلي فيلم و لوكيشن وزارت اطلاعات را هم از دست داديم. درباره خانم اوتادي ناچار به همدردي بوديم چون احساس مي‌كرديم چه فشار شديدي بر ايشان آمده است. خانم اوتادي هرچند جلوي دوربين نيامد ولي قرارداد داشت و پيش‌قسط كار را هم دريافت كرده بود، البته تا اين لحظه هم پس نداده است. وي درباره برخورد با افرادي مثل امير آقايي كه با وجود قرارداد از حضور در فيلم كنار كشيدند، گفت: در آن زمان فرصتي براي برخورد نداشتيم اما طبق قراردادي كه داشتيم شكايت كرديم كه ماجرا پيگيري شود ولي تا به حال هيچ خروجي نداشته است. ما اين موضوع را تا انتها پيگيري مي‌كنيم چرا كه معتقديم اين اتفاق، عرف سينما را به هم ريخت.
مي‌گفتند30 ميليون هم نمي‌فروشد
تهيهكننده پایان‌نامه درباره حواشي اكران نيز اظهار داشت: ما به دنبال پخش‌كننده بوديم و آن را پيگيري مي‌كرديم اما جنس و نوع برخورد به شكلي بود كه همه مي‌گفتند اين فيلم 30 ميليون تومان بيشتر نمي‌فروشد و بزودي اكران آن خاتمه مي‌يابد. اين حرف را كاملا جدي زدند و اصلا شوخي نداشتند. اين تهيهكننده ادامه داد: در اين ميان نكته مهم اين بود كه ما اهرم‌هايي مي‌خواستيم كه معمولي نبوده و افق تازه‌اي را در سينما رقم بزند و يك كار روتين انجام نشود. شمقدري ادامه داد: اهداي جايزه ماشين به صورت كاملا نمادين شكل گرفت. ما ماشين خريداري نكرديم و همان ماشين سر صحنه را استفاده كرديم. با اين كار مي‌خواستيم بگوييم درآوردن صحنه‌هاي اكشن خيلي هم سخت و دشوار نيست. وي در پاسخ به اين سوال كه آيا به فكر اكران «پايان‌نامه» در جشنواره‌هاي خارجي و كشورهاي همسايه هستيد يا خير، گفت: به طور جدي به فكر اكران جهاني فيلم نيستيم چرا كه حقيقتا احساس مي‌كنيم فيلم از نظر محتوا براي مخاطب خارجي جذابيت ندارد.