آلکسی باگاتوروف*
روابط کنونی و آینده روسیه با غرب براي روس‌ها و همه کشورهایی که در صحنه بین‌المللی به نوعی در حال فعالیت هستند مهم و قابل ارزیابی است. در این باره در پکن، واشنگتن، تفلیس، تهران، سوخومی، دهلی و برازیليا تفسیرهای مختلفی صورت می‌گیرد. همه خواستار این هستند که بدانند نوسان‌ها در روابط روسیه و غرب به چه چیزی بستگی دارد و چطور می‌توان این نوسان‌ها را هدایت کرد و به چه طریقی باید با نوسان‌ها سازش پیدا کرد.
پارادوکس اول:
دموکراسی و دیکتاتوری نام دارد. در مسکو چندی پیش بنیاد ماکارتوروف و مجله «فرآیندهای بین‌المللی» کنفرانسي بین‌المللی را با حضور نخبگان روس و آمریکایی درباره افت و خیزهای دوره‌ای در روابط آمریکا و روسیه
برگزار کردند .نتایج کنفرانس نشان داد که نزدیکی مسکو به آمریکا غالبا در اثر افزایش دموکراسی در چارچوب جنگ‌های منطقه‌ای و سختگیری‌های حکومت روسیه صورت می‌گیرد. چنین روالی یک بار نقض شده است؛ نزدیکی روسیه و آمریکا در اوایل سال‌های 1990 همزمان با انفجار مناقشات منطقه‌ای در اروپا و آسیا و در چارچوب تحولات لیبرالی در خود روسیه به وقوع پیوست. در همه شرایط دیگر، بهبود روابط، ثبات محافظه‌‌کارانه، یا سردی روابط دیگر به حزب حاکمه در واشنگتن ارتباطی ندارد. نزدیکی روابط هم در زمان جمهوریخواهان و هم دموکرات‌ها به وقوع پیوسته است. افت و خیز در روابط هم در گذشته و هم در حال حاضر ارتباطی به روابط اقتصادی بین 2 کشور ندارد. ارتباطات تجاری و سرمایه‌گذاری همچنان در پایین‌ترین سطح باقی مانده و قولی برای رشد و توسعه نمی‌دهند.
پارادوکس دوم:
این است که دوره‌های نزدیکي يا دورشدن هیچ ارتباط متقابلی با بهبود یا سردی روابط بین روسیه و چین ندارد. تحلیلگران و نویسندگان روسیه و غرب به اتفاق آرا بر این نظرند که چین یگانه جایگزین اصلی براي غرب در روابط سیاسی، فرهنگی و ایدئولوژیک است اما در سطح سیاستمداران این امر به تحولات واقعی منجر نمی‌شود. بسیاری در روسیه درباره جایگزینی چین برای روسیه مطالب بی‌شماری می‌نویسند اما نشانه‌ها و علائمی که نشان‌دهنده وجود چنین جایگزینی باشد در روابط دیپلماسی قابل مشاهده نبوده است. همه چیز در سطح مناظرات تلویزیونی خسته‌کننده آغاز می‌شود و پایان می‌یابد.
پارادوکس سوم:
توضیح و تفاسیر تاریخی مفهوم از بین رفتن تنش در روابط مسکو و واشنگتن است. اگر بر اساس تحلیل‌های آلکسی فننکو روسیه و آمریکا نه در سال‌های تهدیدات جنگ جهانی دوم بلکه وقتی که زمان مدرنیزه‌سازی پتانسیل‌های نظامی فرا رسید بر سر میز مذاکرات درباره کنترل تسلیحات قرار گرفتند و پس از آن جهان با نتایج آمادگی برای جنگ در سطحی مدرن‌تر روبه‌رو شد، به محض اینکه طرفین به فهم متقابل درباره قواعد مدرنیزه‌سازی نظامی در زمانی مشخص دست یافتند، علاقه خود را نسبت به مذاکرات از دست دادند و تنش‌ها به وجود آمد.
از پایان سال‌های 1960 وضع به این صورت بوده است. سیاستمداران دیگر از شکل‌گیری اتمسفر مطلوب در روابط دست کشیدند و طرفین دوباره به مسائل پیش پا افتاده بازگشتند. آمریکایی‌ها، روس‌ها را توسعه‌طلب و جهانخوار جلوه دادند و روسیه هم همیشه از تکبر آمریکایی‌ها در رنجش بسر برده و تلاش می‌کند تا همه جهان را به طرز و شکل و شمایل خود در آورد. در روسیه مدت‌هاست که ایده مدرنیزه‌سازی ارتش مورد بحث قرار می‌گیرد. آمریکایی‌ها همچنین برنامه‌های مشابه را پنهان نمی‌کنند. همه اینها نگران‌کننده است اما همزمان با آن درباره موضوعی دیگر فکر می‌کنیم. اگر مدرنیزه‌سازی پتانسیل نظامی، زمینه‌ای برای مذاکرات و عدم وجود تنش‌های دوره‌ای محسوب می‌شود، آیا این به معنی مدرنیزه‌سازی نظامی در چشم‌اندازی درازمدت به مثابه ابزاری در راستای تثبیت روابط بین آمریکا و روسیه است؟
روابط بین روسیه و آمریکا امری نیست که وجود داشته باشد بلکه در واقع امری است که مردم فکر می‌کنند وجود دارد یا نه. با وجود عدم کفایت روابط اقتصادی بین 2 کشور اجزای سیاسی– نظامی به‌طور نامتناسب در آن نقش بسزایی را ایفا می‌کنند اما بویژه برای یک فرد معمولی بسیار مشکل است تا به‌طور مستقل این نقش را ارزیابی کند. او نمی‌تواند نظرات خود را به‌رغم کیفیت اجناس در قفسه‌ها به‌طور واقعی رده‌بندی کند. به همین دلیل است که در آینده نزدیک نوع روابط روسیه– آمریکا را جریانات اطلاعاتی هدایت خواهند کرد. پیچیده کردن اطلاعات و نیرنگ، ابزار اصلی حل و فصل روابط بین روسیه و آمریکا در کل خواهد بود .در چنین شرایطی سفیر جدید آمریکا قرار است به مسکو بیاید. او فردی است که حتی هموطنانش یک بار هم به علاقه‌مندی بیش از حد وی به دموکراسی اشاره نکرده‌اند. این لحظه، لحظه ساده‌ای نیست.
*معاون رئیس انستیتوی مسائل امنیت بین‌المللی آکادمی علوم روسیه