ورزشگاه المپیک مونیخ هرگز نمی‌تواند روز شنبه 25 ژوئن 1988 را به دست فراموشی بسپارد و هنوز هم کسی نمی‌تواند از لحاظ فنی تحلیل کند که چگونه مارکو فان‌باستن از بسته‌ترین زاویه ممکن دروازه رنات داسایوف را باز کرد تا آن شاهکار بعد از گل دیه‌گو مارادونا در جام‌جهانی 86 دومین گل قرن نام بگیرد. البته باید در کمال احترام عنوان کرد لیونل مسی یک ربع قرن بعد از گل افسانه‌ای دیه‌گو دقیقا به همان سیاق چنین گلی را شبیه‌سازی کرد، حتی دست خدای مارادونا نیز توسط «کک» در یک دیدار از لالیگا باز‌سازی شد تا همیشه مسی را مارادونای دوم خطاب کنند! ولی هیچکس نمی‌تواند به جرات بیان کند ورژن دیگری از شاهکار فان‌باستن در یکی از رقابت‌های حتی نه‌چندان معتبر به ثمر رسیده است. حتی خود مارکو سال‌ها بعد وقتی خاطرات دیدار با شوروی را مرور می‌کند، اعتقاد دارد اگر 10 بار دیگر هم سعی کند چنین گلی به ثمر برساند، هرگز موفق به انجامش نخواهد شد. حتی آنالیز دقیق این موضوع که چگونه مهاجم خوش‌چهره هلندی در آن شرایط با ضربه‌ای دقیق و روپا چنان «چرخشی» به توپ می‌دهد که فضای بالای سر داسایوف را می‌شکافدکمی سخت به نظر می‌رسد و بررسی «آیرو دینامیک» این گل در دنیای مدرن تنها به دست نرم‌افزارهای رایانه‌ای امکان‌پذیر است. شاید اگر مارکو متعلق به یکی از سرزمین‌های آمریکای لاتین بود مردم بر این اذعان داشتند که «فرشته مقدس» روی پای او نشسته تا این گل سوسیالیست‌های شوروی را نابود کند! ولی خب، او نه قدیس هلندی‌ها بود و نه خودش تمایلی داشت به حماسه‌سازی دست بزند. تنها چیزی که با شنیدن نام فان‌باستن افسوس‌برانگیز می‌شود، این است که او خیلی زود به دلیل آن مصدومیت لعنتی که برای زانوهایش اتفاق افتاد از فوتبال خداحافظی کرد، محو شدن اجباری او از فوتبال درست مانند این بود که جهان « الویس پریسلی» را از دست داد ولی با تمام این تفاصیل مارکو فان‌باستن23 سال قبل وقتی جامعه اروپا درگیر شروع انقلاب در لهستان و فروپاشی دیوار برلین بود در چنین روزی «عاشقانه کلاسیکی» را رقم زد که هنوز مجذوب‌کننده‌ترین نوستالژی روزهای پایانی دهه 80 به حساب می‌آید.
فوتبال کامل هلندی
روش‌های فوتبال بر 4 اساس است، فوتبال مبتنی بر پاس‌های بلند به سبک انگلیسی، فوتبال سرخوشانه برزیلی، فوتبال دفاعی ایتالیایی یا همان کاتاناچو و فوتبال کامل هلندی در دهه 70 و 80 که آژاکس زیر نظر رینوس میشل نیز اینگونه بازی می‌کرد. دقیقا نکته قابل اشاره همین روش رینوس میشل است که به نام «توتال فوتبال» در جهان نامیده شد، روشی که بعد‌ها كرويف در بارسلونا و پپ گوآردیولا نیز از آن پیروی می‌کند. بعد از دهه 70 و آن نمایش‌های خیره‌کننده هلند در 2 جام‌جهانی 74 و 78 آنقدر این روش نمایانگر فرهنگ آن روزهای جامعه هلند بود که بعد‌ها جامعه‌شناسان اعتقاد داشتند اگر فوتبال کامل هلند قربانی نتیجه‌گرایی دیگر تیم‌ها نمی‌شد هرگز تاریخ نمی‌توانست آنها را نادیده بگیرد. هلندی‌ها در آن دهه به هیچ‌وجه نمایش زیبا و هجومی را فدای فوتبال دفاعی و محتاطانه نکردند و به همین دلیل است که به طرز دراماتیکی به 2 نایب‌قهرمانی در جهان دست پیدا کردند اما در پایان دهه 80 نسل جدیدی از جوانان هلندی با خصوصیات فیزیکی متفاوت در اروپا ظهور کردند، نسلی که در دهه 90 لیگ‌های مختلف اروپایی را تحت تاثیر بازی‌هایشان قرار دادند و درست بعد از اینکه به انقارض رسیدند فوتبال هلند هرگز نتوانست چنین استعدادهایی را به جهان عرضه کند. حتی کلایورت، برگ‌کمپ و فان نیستلروی نیز نتوانستند جایگزین خوبی برای گولیت یا فان‌باستن باشند. به همین دلیل بود که هلندی‌ها از یک دوره بازی شناور و کامل به یک فوتبال نتیجه‌گرا و ماشینی رسیدند.
راز سیگار و هت‌تریک
مارکو سال 1987 در ایتالیا فصل رقت‌باری را پشت سر گذاشت. مصدومیتی که موجب شده بود تا او چند ماه از میادین دور بماند. خیلی‌ها از جمله یوهان كرويف اعتقاد داشتند او نمی‌تواند هلند را در جام ملت‌های اروپا همراهی کند! ولی او در فهرست نهایی میشل قرار گرفت و در آن دوره آقای گل شد. نکته قابل توجه از آن سال این است که قبل از بازی با انگلستان، فان‌باستن در اردوی تیم با کشیدن سیگار تعجب همگان برمی‌انگیزد ولی فردای آن شب او مقابل انگلیس هت‌تریک می‌کند!
کلید‌های رینوس میشل
رينوس ميشل از جان بوسمن و جان وانت‌شيپ به عنوان 2 يار كناري رود گوليت در خط حمله 3 نفره‌اش استفاده مي‌كرد. با توجه به اينكه بازي‌ها در كشور آلمان برگزار مي‌شد و ژرمن‌ها نايب‌قهرمان جام‌جهاني 86 بودند؛ همه، آنها را بخت اول قهرماني مي‌دانستند. فرانسه كه مدافع عنوان قهرماني بود، در مرحله انتخابي حذف شده بود. ايتاليا تيمي بسيار جوان شده بود و دیگر قدرت‌ها هم در حد قهرماني نبودند. هلند بار ديگر با رينوس ميشل به اين مسابقه‌ها آمده بود. او در سال 1974 هم كه جام‌جهاني در آلمان برگزار مي‌شد، مربي آن تيم بزرگ هلند بود. جز آرنولد ميورن 37 ساله، هانس فان بروكلن31 ساله و آدري فان تيگلن 30 ساله، بقيه بازيكنان رينوس ميشل بسيار جوان بودند. ماركو فان‌باستن 23 ساله بود. گوليت، رايكارد و رونالد كومن همگي 25 ساله بودند و جرالد فاننبورگ 24 ساله بود.
نقطه عطف
همان‌طور كه اشاره شد، هلند در نخستین بازي مغلوب شاگردان والري لوبانفسكي فقيد در شوروي سابق شد. بعد از آنكه فان‌باستن بازي اول را خارج از ميدان گذراند، ميشل تصميم گرفت سيستم3-3-4 تيمش را به 2-4-4 تغيير دهد و زوج گوليت، فان‌باستن را در حمله به كار گيرد. هت‌تريك فان‌باستن مقابل انگليس نقطه شروع درخشش اين نوستاره جوان بود. فان‌باستن درباره آن نبرد می‌گوید: در روزهاي نخست سال 1988 تا قبل از آن ديدار كه در دوسلدورف برگزار شد، من بادي را در جهت مخالف با خودم احساس مي‌كردم. از آن ديدار به بعد، جهت آن باد كاملا عوض شده بود و مرا به جلو مي‌برد. ديگر همه چيز ممكن بود.بعد از آن ديدار، هلند توانست جمهوري ايرلند را نيز مغلوب كند و در نيمه‌نهايي حريف آلمان شود. مصاف آلمان- هلند يادآور ديدار اين 2 تيم در فينال جام‌جهاني 1974 بود. در آن فينال به يادماندني يوهان كرويف افسانه‌اي و گروه پرتوانش در برابر ياران فرانس بكن‌باوئر شكست را پذيرا شدند. در مسابقه سال 88 كه در هامبورگ برگزار شد، فان‌باستن در آخرين لحظات گل پيروزي هلند را زد و در نتيجه هلند 2 بر يك آلمان را مغلوب كرد. اين همان نتيجه مصاف 14 سال پيش 2 تيم بود كه به سود آلمان شده بود. بكن‌باوئر كه اين بار در مقام مربي برابر هلندي‌ها قرار گرفته، مي‌گويد: هلند به ما نشان داده بود چطور مي‌توان در رده ملي تهاجمي بازي كرد اما شما نمي‌توانيد بازيكناني چون گوليت را كه از نظر تكنيك انفرادي بهترين است، كنترل كنيد.در پي راهيابي هلند به فينال، هزاران هلندي كه بليت هم نداشتند، از هلند به آلمان آمدند تا شاهد پيروزي تيم كشورشان برابر شوروي سابق باشند.