حقیقت انسان به روح خدايی اوست که از آن به فطرت تعبیر می‌کنیم. خداوند متعال 2 ویژگی اصلی را درون فطرت انسان به ودیعه نهاده است: نخست معرفت؛ معرفت به توحید و حقایق متعالی توحیدی و دوم فضایل اخلاقی. این سرمایه اولیه همه ما آدمیان در زندگی دنیوی‌مان است و دین نیز بر همان پایه‌گذاری شده است: «فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّينِ حَنِيفاً فِطْرَهًْ اللهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا؛ پس روى خود را با گرايش تمام به حق، به سوى اين دين كن، با همان سرشتى كه خدا مردم را بر آن سرشته است.» (روم ـ 30) اما همین فطرت در زندگی دنیوی گرفتار زنگار تعلقات نفس و نفسانیت شده و آلوده اشتغالات نفسانی می‌شود و به تعبیر قرآن زنده به گور می‌شود: «وَ قَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا؛ و هر كه آلودهاش ساخت، قطعا درباخت.» (شمس ـ10) به همین دلیل دچار ناپیدایی می‌شود به‌گونه‌ای که ما آن را نمی‌بینیم و چنان ضعیف و ناتوان می‌شود، مانند اینکه اصلا وجود ندارد و ابهام همه وجودش را می‌گیرد. دلیل این امر را باید در منیت و نفسانیت و غلبه آن در حیات دنیوی دانست و تنها راه شکوفایی و پیدایی آن تهذیب نفس و ریاضت‌های شرعی یعنی عمل به دستورات شریعت محمدی(ص) است که در یک عبارت ساده خودداری از گناه و محرمات و انجام واجبات است.
اگر ما بتوانیم پرده نفسانیت را که چونان حجابی بر حقیقت وجودی ما افکنده شده است، کنار بزنیم آنگاه خود را با همه ویژگی‌های فطری خود در 2 بعد معرفت و فضیلت رها و آزاد می‌بینیم و چنین انسانی جز معرفت و فضیلت جلوه‌ای ندارد. این احساس معنوی را که علامه شهید استاد مرتضي مطهری «جاذبه معنوی» نام نهاده است، (مجموعه آثار؛ 6/935 ـ 936) منشأ اخلاق الهی و سیر معنوی انسان از مُلک به ملکوت است. اگر لحظه‌ای به حالات درونی خود بنگریم، می‌بینیم این جاذبه و احساس معنوی را هرچند برای لحظاتی، تجربه کرده‌ایم و از آن لذت برده‌ایم.
قرآن کریم از گروهی سخن می‌گوید که در کشتی سوارند و کشتی در حال غرق شدن است و در این حال پرده‌های نفسانیت کنار می‌رود و با اخلاص- و زبان فطرت که حقیقت جان آنهاست- خداوند را می‌خوانند: «فَإِذَا رَکِبُوا فِي الْفُلْکِ دَعَوُا اللهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ فَلَمَّا نَجَّاهُمْ إِلَى الْبَرِّ إِذَا هُمْ يُشْرِکُونَ؛ و هنگامى كه بر كشتى سوار مىشوند، خدا را با اخلاص مىخوانند و چون به سوى خشكى رساند و نجاتشان داد، به ناگاه شرك مىورزند.» (عنکبوت ـ 65) متاسفانه این احساس گذراست و به محض اینکه نجات می‌یابند، دوباره نفسانیت پرده‌های ضخیم خود را روی فطرت آنها می‌کشد اما عارف همواره و همیشه آن احساس لحظه‌ای غریق را دارد و این وظیفه ماست که این اخلاق را که «اخلاق الهی» نام کردیم، در خود تقویت کنیم تا ما نیز از این حالات گذرا به ملکه حضور و جذبه کشانده شویم و آنگاه زهی سعادت.