چطور شد تصمیم گرفتید کتابی با مضمون «قیام مختار» را کار کنید؟
مساله قیام مختار از دیرباز تاکنون مساله‌ای اثرگذار بعد از واقعه عاشورا به‌شمار می‌رود که شیعیان علاقه خاصی به آن دارند، زیرا همانطور که می‌دانید مختار به خونخواهی امام حسین(ع) به‌پا خاست و در پی آن برگ‌های زرینی از تاریخ را رقم زد. البته من پیش از این کتابی با عنوان «قیام توابین» را به رشته تحریر درآورده بودم، همانطور که از نامش پیداست این کتاب نیز مانند دیگر آثار من دارای درونمایه تاریخی بود. «قیام مختار» در سال 70 برای نخستین‌بار به چاپ رسید.
ظاهرا چند سالی چاپ این کتاب دچار وقفه شد.
بله، یعنی تا اواخر سال 87. به خاطر اینکه من چند سالی ایران را ترک کردم و به خارج از کشور رفتم و به خاطر وجود پاره‌ای مسائل، چاپ این کتاب به تعویق افتاد تا اینکه در سال 1387 پیشنهادی مطرح شد که این کتاب یک‌بار دیگر از سوی مرکز چاپ و نشر بین‌الملل منتشر شود که این همکاری میسر شد و کتاب از آن تاریخ به بعد 8بار در تهران چاپ شد.
با وجود چاپ‌های مکرری که درباره کتاب اشاره می‌کنید بازخورد مخاطبان نسبت به کتاب را چگونه می‌بینید؟
به هرحال کتابی مانند «قیام مختار» کتابی است که 5 سال برای نگارش آن زحمت کشیدم و برای آنکه بتوانم اثر مستند و مستدلی ارائه کنم سعی کردم از همه منابع و اسنادی که درباره زندگی، قیام و شهادت مختار وجود داشته استفاده کنم تا کتابی باشد که به لحاظ مستندات درخور مخاطب واقع شود و فکر می‌کنم تا حدود زیادی هم در این‌باره موفق بوده‌ام. چنانچه چاپ‌های پیاپی کتاب نیز گواه این ادعاست. از طرفی به قول محققان، این کتاب در حال حاضر جامع‌ترین کتابی است که به زبان فارسی درباره مختار و وقایع تاریخی آن زمان وجود دارد.
این کتاب چقدر توانسته در شناسایی شخصیت مختار به مخاطب در حوزه ادبیات موفق باشد؟
درباره مختار یک واقعیت همواره در تاریخ وجود دارد و آن این بوده که وی چهره مظلومی بوده است و من در حین نگارش این کتاب سعی کردم دلایل آن را بیان کنم. نخستین دلیلش این بوده که حاکمیت زبیری‌ها و اموی‌ها علیه قیام مختار بوده است و به هرحال مورخانی که در آن زمان به نگارش تاریخ می‌پرداختند تماما درباری بوده‌اند. بنابراین، حقیقت قیام مختار تا حدودی از سوی این مورخان و به ناچار دستخوش تحریف شده است طوری که مورخان به او لقب‌هایی چون کذاب، مدعی پیامبري و... داده بودند. این موارد به کتاب‌های شیعیان نیز راه یافته بود و برخی را به خاطر بیان احادیث جعلی دچار غرض‌ورزی کرده بود. از این رو من سعی کردم کتاب را طوری بنویسم که صرفنظر از مستند بودن، پاسخی بر این تهمت‌ها نیز باشد و همین‌طور هاله‌های ابهام را از چهره حقیقی مختار بزداید. دغدغه اصلی من همیشه بر این بود که از رهگذر نگارش کتاب به بررسی ریشه‌های پیروزی انقلاب اسلامی بپردازم و از آنجایی که می‌دانستم انقلاب ما ریشه در قیام‌های حق‌طلبانه دارد به تاریخ رجوع کردم و درنهایت به مقوله قیام مختار برخوردم. با خود فکر کردم چه بهتر که در این‌باره به زمینه‌های پیروزی انقلاب اسلامی اشاره کنم که می‌تواند از قیام مختار نیز نشأت گرفته باشد زیرا همانطور که گفتم قیام مختار نزد شیعیان در زمره مهم‌ترین قیام‌های تاریخ اسلام به‌شمار می‌رود و تاثیرات شگرفی دربر داشته است. من واقعا تصور نمی‌کنم کتابی به این شکل جامع و کامل درباره مختار و ابعاد زندگی او نوشته شده باشد و اگر هم بوده به شکلی که امروز در کتاب «قیام مختار» مشاهده می‌کنید، نیست.
پیش از اینکه گفت‌وگو شروع شود به منابعی که برای نگارش کتاب «قيام مختار» استفاده کردید و آنها را دستمایه‌ای برای نوشتن این اثر حجیم قرار داريد، صحبت کردید که از این میان به «انصاب‌الاشراف» اشاره شد. ویژگی این منبع چه بود؟
نویسنده‌اش متعلق به قرن سوم است و طبعا در این فضا به روایت‌های جالب و مستندی پرداخته بود. البته در کنار این کتاب از منابع دیگری چون تاریخ طبری، تاریخ یعقوبی، بحارالانوار علامه مجلسی و منابع اهل سنت نیز استفاده کردم و به معنی واقعی سعی کردم کتاب «قیام مختار» از منظر مستندات و حقایق در زمره یکی از بهترین کتاب‌ها قرار گیرد که تصور می‌کنم تا حدود زیادی هم در این‌باره موفق شدم.
نکته جالبی که درباره کتاب وجود دارد این است که در برخی فصل‌ها، کتاب بیش از آنکه جنبه روایتگری داشته باشد سعی کرده به طرح سوال و جواب بپردازد. به عنوان مثال در بخش امام سجاد(ع) ما شاهد چنین مساله‌ای هستیم. وجود این پرسش و پاسخ‌ها چه ضرورتی داشت؟
ببینید، همانطور که در خلال گفت‌وگو نیز به این مساله اشاره کردم، من سعی داشتم از رهگذر نگارش کتاب «قیام مختار» به تبیین مسائل تاریخی آن زمان بپردازم و اگر می‌بینید در برخی قسمت‌های کتاب، پرسش و پاسخ گنجانده شده تنها برای روشنگری مخاطب و از بین بردن انحراف و برداشت‌های نادرست درباره کتاب بوده است، ضمن اینکه می‌خواستم با گنجاندن چنین بخش‌هایی به دلنشین شدن کتاب نیز کمک کرده باشم.
فکر می‌کنید مهم‌ترین آسیبی که امروز درباره کتاب‌های تاریخی وجود دارد چیست؟ البته منظورم کتاب‌های تاریخی است که به دست نویسندگان داخلی نوشته می‌شود.
یک اصل وجود دارد و آن اینکه کتاب‌های تاریخی از دیرباز تا امروز، تاثیرگذارترین آثار بر مخاطبان بوده‌اند. در واقع با یک جستار اجمالی می‌توان به این نتیجه رسید که مخاطبان کتابخوان بعد از رمان و داستان به آثار تاریخی علاقه‌مند هستند و این کتاب‌ها را در هر سطح و جایگاهی مطالعه می‌کنند اما مساله‌ای که در این میان وجود دارد این است که وقتی یک کتاب تاریخی چاپ می‌شود، امانتداری که باید باشد، نسبت به آن صورت نمی‌گیرد و گاه بخش‌هایی از کتاب بدون منبع در اختیار نویسنده دیگری قرار می‌گیرد که خب این می‌تواند لطمه بزرگی محسوب شود یا به قول شما یک آسیب است. همان اتفاقی که در برهه‌هایی از زمان، درباره کتاب من یعنی «قیام مختار» افتاد. انتظار مولفان کتاب‌های تاریخی این است کسانی که دست به چنین کارهایی می‌زنند دست‌کم منصفانه عمل کنند و اگر می‌خواهند کتابی با مضمون مثلا قیام مختار بنویسند، حتما به بیان منبع و
ماخذ آن بپردازند.