-کسی اینجا نیست؟
سکوت و تاریکی. تاریکی محض و سکوتی که مثل مرگ بر فضا چنگ انداخته است.
- همه کنجکاوند آقا!
چراغها روشن میشود. تازهوارد در آستانه در ورودی با چمدان کوچکی ایستاده و به دور و برش نگاه میکند تا صاحب صدا را ببیند. لحظاتی بعد، اول صدای کشیده شدن سیفون توالت به گوش میرسد و بعد مرد بلندقدی وارد صحنه میشود.
اینها بخشهایی از نمایش «ماهزدگان» به نویسندگی علی دنیویساروی و کارگردانی بهرام تشکر است که از 23 خردادماه در تالار سایه تئاترشهر روی صحنه رفته است. نویسنده در نمایش «ماهزدگان» با خلق شخصیتهایی چون «همساق»، «کلک» و «کابوس» که هریک نماینده مستتر جریانات اجتماعی هستند به طرح مساله هویت میپردازد. همساق جوانی است که برای یافتن برادر گمشدهاش همهجا را جستوجو میکند اما با رسیدن به مسافرخانهای متروک که به گفته اهالی مسافرخانه انگار آخر دنیاست، مطالبی دستگیرش میشود که به نوعی در رمزگشایی نمایش برای تماشاگر نیز بیتاثیر نیست. اگر کسی پیش از آنکه به تماشای «ماهزدگان» بنشیند، «در انتظار گودو» بکت را خوانده باشد، به خوبی میتواند به استقبال درک این نمایش برود یا شاید دستکم بتوان جنس نمایش «ماهزدگان» را به نوعی ملهم از نمایشنامههایی مانند «در انتظار گودو» دانست. به عنوان مثال در بخشهای میانی نمایش، آنجا که دیالوگهایی میان مرد تازهوارد یعنی «همساق» و «کلک» مسافر دائمی مسافرخانه، رد و بدل میشود و از دل مفاهیم فلسفی به همراه پارهای سوالات بیجواب میجوشد تا زمانی که صحبت را به دمدستیترین موضوعات روز میکشانند، یک جور شباهت به دیالوگگوییهای «استراگون» و «ولادیمیر» در اثر بهیادماندنی «در انتظار گودو» مشاهده میشود. «ماهزدگان» اگرچه در ابتدای رویارویی با مخاطب، نمایشی با ساختاری خطی و نهچندان پیچیده به نظر میآید که در فضایی کمدی ترسیم شده است، در عین حال، برشی تلخ و گزنده را به نمایش میگذارد. شخصیتهای نمایش هریک نماد انسانهایی هستند که از بطن جامعه برآمدهاند و نویسنده ضمن چینش شخصیتها در یک قالب فانتزی و با حفظ مولفههای دراماتیک میکوشد حقایق درونی و بیرونی آنها را ترسیم کند. بیتردید آنچه در نمایش «ماهزدگان» حرف اول را میزند، مساله تنهایی انسان معاصر، رجعت به خویشتن خویش و واکاوی لایههای تاریک زندگی است که نویسنده میکوشد با طرح میزانسنهای مناسب آنها را در ابعاد مدرن و امروزی روایت کند. نمایش «ماهزدگان» چندان که از نامش پیداست به روایت زندگی آدمهایی میپردازد که از ماه بیزارند و معتقدند این ماه است که مزاحم تاریکی میشود و آن را مخدوش میکند. ماه که در طول نمایش تلویحا ماه است اما میتواند منبع استعارههای فراوانی باشد و تماشاگر را در لابیرنت هزارتوی استعاراتی از این دست قرار میدهد. آنچه در نمایش بیش از دیگر مباحث مطرح میشود، مساله نقب زدن به خاطرات گذشته و قرار گرفتن یک نظر مخالف در برابر 2 نظر موافق است. «همساق» در این زمینه نیز برخلاف 2 مسافر دیگر یعنی «کلک» و «کابوس» بر این اعتقاد میماند که انسان با خاطرات خود هر چند خاطرات تلخ یا شیرین زنده است و این خاطرات است که پسزمینههای سیاه و سفید و رنگی زندگی را میسازد و آینده را تحتالشعاع خود قرار میدهد. پافشاریای که در نهایت مسیر روایت را به سمت و سوی دیگری تغییر میدهد و به متقاعد شدن «کابوس» شخصیت سوم نمایش که روحی عصیانگر و خشن دارد و هر شب برای قدم زدن در خیابانهای دراز و تاریک شب از مسافرخانه بیرون میرود، میانجامد. «کلک» در نمایش نماینده آدمهایی است که نهتنها به بودن ماه اعتقادی ندارد که بر این باور است نقب زدن به گذشته و اصولا زیر و رو کردن اتاق خاطرات، نابودی انسان معاصر را دربر دارد. نمایش «ماهزدگان» اگرچه از جهاتی در تفهیم مفاهیم فلسفی نزد مخاطب ابتر میماند و آنطور که باید نمیتواند حق مطلب را ادا کند اما به جای توصیف نمای خارجی از عمق ضمیر ناخودآگاه شخصیتها سخن میگوید. نويسنده در نمایش میکوشد پیش از هر چیز تمامیت جبر زندگی بشری را وارد میدان کند؛ بشری که برای تکمیل بینشهای فلسفی خود ناگزیر دست به واکاوی مجموعهای واقعیتهای تاریخی و متافیزیکی میزند. واکاویای که دست آخر به پررنگ شدن خود واقعیت میانجامد و پیامدهای همین واقعیت همچون دمل چرکی، سر باز میکند و شخصیتهای نمایش را به نوعی در خود غرق میکند. نقطه عطف نمایش، از درهای بستهای که در دقایق پایانی باز میشوند و آدمها را در داخل چرخه تکرار و کلیشهای زندگی تصویر میکند تا آنجا که «کابوس» و«همساق» به وسیله یک عکس مشترک به این مساله پی میبرند که برادر گمشده یکدیگرند و به نبش قبر خاطرات مشترک خود میپردازند همه و همه زیبا تصویر شدهاند. «ماهزدگان» به مثابه یکنقاشی آبستره فاقد پرسپکتیو است که شاید نزد منتقدان این عرصه نه خام و نه پخته تلقی شود اما به تبیین مفاهیمی میپردازد که نمیتوان از کنار آنها به سادگی عبور کرد؛ مفاهیمی که در قالبی تازه و متکی بر قراردادهای نوین هنری ترسیم شده و موجب میشود پیام نمایش، تنها به دیالوگگوییهای صرف استحاله پیدا نکند.