ساخت فیلم سینمایی «پایاننامه» بهانه‌‌‌ای شده تا این روزها موضوع سینما و نسبت آن با جریان عمومی مردم مطرح شود؛ موضوعی که پرداخت به آن می‌‌تواند مقدمه‌‌ای باشد بر شکل‌گیری تحولات جدید در عرصه سینما. فیلم سینمایی «پایاننامه»، جدا از نقاط ضعف و قوتی که می‌‌توان برای آن برشمرد و فارغ از آنکه در ارائه مفاهیم مورد نظر به مخاطب چه مقدار توانسته موفق باشد، از آن جهت که محوریت پرداخت داستان را حوادث پس از انتخابات 88 و شکل‌گیری جریان فتنه قرار داده است نيز، اهمیت پیدا می‌‌کند. شاید برای نخستین بار بود که سینما نسبت به یک واقعه مهم که در اوج اقتدار نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران تلاش می‌‌کرد چهره آن را مخدوش کند، عکس‌‌العمل نشان داد و خواست درباره آن حرف بزند و این حرف را از جنس مردم بگوید. برگردیم به سال‌های گذشته؛ از اول انقلاب تاکنون، بارها و بارها حوادث مهمي روی داده و نه‌تنها سینما به راحتی از کنار آنها گذشته، بل مدیران فرهنگی نیز دغدغه‌‌ای برای تشویق هنرمندان به پرداخت به آن موضوع نداشتند. علت اصلی مظلومیت فیلم «پایاننامه» نیز همین است. درست است که این فیلم ریشه جریان فتنه را هدف قرار داده و تلاش می‌‌کند این مفهوم را به ناخودآگاه مخاطب ارائه کند، ولی اتهام اصلی «پایاننامه»، ورود به سینمای جریان‌ساز است؛ و این جریان‌سازی، منافعی را به خطر می‌‌اندازد که در راستاي منافع بیگانگان است، پس اگر تقابل نکنند، باید در كار خود تردید کرد. از این رو در زمان تولید فیلم، تمام تلاش جریانی فاشیست‌مسلک که در سینما خانه کرده، برای به زانو درآوردن آن روی داد و خروجی نهایی آن، تخلیه روانی‌ا‌ی بود که در نمایش فیلم «پایاننامه» در سالن برج میلاد بروز کرد. پس از آن فضایی مسموم علیه فیلم شکل گرفت که منتقدنمایان، عنوان بدترین فیلم را به آن دادند و پس از آن یک سکوت آشکار رسانهای و ... .
تحلیل‌ها آن بود که سر فیلم بریده شده و آن یا به صندوقچه تاریخ خواهد پیوست یا در صورت اکران، با فروشی اسفبار روبه‌رو میشود و فشاری خواهد بود بر جریان ارزشی در سینما. البته این روش برای اولین بار اتفاق نمی‌افتد. سال‌هاست آثار ارزشی را سر می‌‌برند و همین روش بود که سینمای دفاع مقدس را از ریشه هدف قرار داد. جریانی فاشیستی که سینما را تنها برای خود می‌‌خواهد، نه برای مردم؛ سینمایی مردمی که وامدار هیچ چیز نیست و تنها برای خود می‌‌نوازد، با چنین فیلم‌هایی به تقابل برخاسته است. به هر ترتیب اکران پایاننامه در بدترین زمان ممکن شروع شد و با گذشت زمان مخاطبان خود را یافت، مخاطبانی که این بار به گواه سینماداران با مخاطبان معمول سینما تفاوت داشتند. پایاننامه مخاطبان جدیدی را به سینما فراخواند و به فروشی قابل توجه دست یافت؛ اتفاقی که بهت و حیرت برخی را برانگیخت؛ آنها که می‌پرسیدند، چطور این فیلم از 50 میلیون تومان بیشتر فروخته است؟!
در این مسیر تلاش بعدی شکل گرفت و آن حفظ سکوت رسانهای و تلاش برای پایین کشیدن فیلم از اکران بود. در اوج فروش روزانه فیلم، سینماهای پرفروش «پایاننامه» توسط فیلم‌های دیگر گرفته شدند و رسانه‌ها گفتند، فیلم پایاننامه سینماهای آن را گرفته است!
جالب آنکه در این مسیر از هیچ حربه‌‌ای فروگذار نکردند؛ از به هم انداختن فیلم‌ها و افراد گرفته تا چسباندن انگ تخلف در فروش! بماند که هیچ منبع رسمی این موضوع را تأیید نکرد. همچنین برخی افراد جریان خاصی سینمایی، تلاش کردند تا هفته پنجم، کف فروش «پایاننامه» پر نشود، یعنی بلیت نفروختند و با این کار توانستند آن را از اکران پایین بکشانند. اما پایاننامه خوب فروخت و خوب هم دیده شد و همچون خاری در چشم بقایای جریان فتنه ماند و هر چه کوشیدند بر سر خودشان خراب شد. و اما نکته اصلی آن است که حضور در عرصه فرهنگ و ایستادن پای آرمان‌ها، حمیت و مردانگی می‌‌طلبد که نشانه‌های آن در طول تاریخ هویداست. عجیب است که مردم در عرصه فرهنگ پیشتازترند و در راه آرمان‌ها استوارتر. چنانکه مردم و حضور آنان جریان‌ساز میشود ولی جریان سینما راه خود را می‌‌رود، راهی که هیچ علاقه و نزدیکی‌ای با جریان اصولی مردم ندارد. مردم حماسه 9 دی می‌‌آفرینند و سینما هنوز ساز ناکوکی است که برای دلخوشی خود عجیب می‌‌نوازد! تا آن زمان که سینماگران برآیندی برآمده از بطن مردم نباشند، این مسیر سامان نمی‌یابد و این مهم‌ترین دلیل است برای حضور نیروهای تازه‌نفس متعهد در عرصه سینما. سینمای متعهد تولید می‌‌خواهد، تولیداتی که علاقه‌مند به ارزش‌ها باشند و بر اصول پابرجا بمانند؛ و همچون جریان عمومی مردم حاضر در صحنه‌ها . سینما باید از دل مردمی بجوشد که تا پای جان در راستای آرمان‌های متعالی نظام ایستاده‌اند و حضورشان را هر جا لازم بوده ثابت کرده‌اند. «پایاننامه» تلاشی بود در این مسیر و بر خلاف نامش کوشش کرد «آغازنامه»ای باشد برای سینمای متعهد به نظام و ارزش‌ها؛ سینمایی که از کنار حوادث و وقایع کوچک و بزرگی که هر یک می‌‌تواند دستمایه تولید یک اثر هنری باشد، به راحتی نگذرد و به هیچ و پوچ دل خوش نکند؛ سینمایی که آرمان داشته و آرمانش در مسیر تعالی بشری تعریف شده باشد؛ ان‌شاءالله.
* تهیه‌کننده فیلم «پایاننامه»