واقعیت این است که همه بدبختی‌های ما به دلیل حضور و قوت نفسانیت در ما است که حقایق متعالی را از جلوی چشمان ما می‌زداید و ما را گرفتار و اسیر 2روز دنیا و اشتغالات آن می‌کند. تاکید می‌کنم که در اسلام به هیچ‌وجه رهبانیت و کناره‌گیری از اجتماع و مردم توصیه نشده است، بلکه باید در اجتماع و میان مردم بود و به تلاش و کوشش در زندگی روزمره پرداخت و در عین حال آلوده به نفسانیت نشد و فطرت را همواره آشکار کرد.
الگوی ما در این جهت ائمه اطهار سلام‌الله علیهم‌اجمعین هستند که در همه صحنه‌های اجتماع حضور داشتند اما لحظه‌ای فطرت آنها پوشیده نشد، بل ما را نیز توصیه می‌کنند که به راه آنها برویم. پس این راه شدنی و ممکن است و اتفاقا اگر مرد راه باشیم، سخت هم نیست، تصمیم و توسل و حرکت به همراه امام و ولی کامل را لازم دارد.
اما در عین حال که این راه شدنی است، ما به دلیل گرفتاریهایی که برای خود درست کردهایم و خود را مشغول دنیا و جزئیات بیارزش زندگی دنیا کردهایم، پیمودن راه برای‌مان محال مینماید و این است که وقتی مرگمان فرا رسد، چنان به ما فشار میآید که توصیفش ممکن نیست.
فشار قبر یعنی اینکه ما که در دنیا به خیالات بسنده کرده بودیم، با مرگ، «همه» از دستمان میرود و تنها و غریب میشویم و هر سرمایهای که به خیال خود فراهم کرده بودیم، سراب بودنش برای‌مان آشکار می‌شود و اين امر به ما فشار ميآورد. و این ویژگی مرتبه نفسانیت ما است که همواره ما را به سمت دنیا و کششهای مادی و خیالی سرابگونه و زودگذر میکشاند و وقتی به تعبیر قرآن «مُخْتَالٍ فَخُورٍ» «خيالپردازـ خودپسند ـ فخرفروش» [لقمان: 18، حديد: 23 و نساء: 36] شد، ديگر امكان ندارد حقايق متعالي را ببيند و در اين صورت كور ميشود. «فَإِنَّهَا لاَ تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَ لکِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ» «در حقيقت، چشمها كور نيست ليكن دلهايى كه در سينههاست كور است.» [حج: 46]
و درد اینجاست که با کمال تاسف كوری ما در زندگي دنيا، ما را چنان به خود مشغول كرده است که همواره به چاه ميافتاديم و نميفهميديم، با خدا هم كه ارتباطي نداریم. نتيجه چه می‌شود؟ نتيجه روشن است؛ فشار قبر كه حتي شير مادر هم از حلقوممان بيرون ميزند!
باز تذكر ميدهم كه اشكال نشود كه پس ما برويم گوشهنشيني اختيار كنيم، خير! معلوم نيست كه اين گوشهنشيني هم فريب شيطان نباشد. دل آدمي بايد خلوتگزين باشد. يعني تن و بدن ما دراجتماع باشد و به فعاليتهاي روزمره كه لازمه زندگي دنيوي است، بپردازد اما قلب در دنيا نباشد. البته اين تمرين ميخواهد و ممارست و تلاش همهجانبه نياز دارد.