گروه سیاسی: احمد داوود اوغلو وزیر خارجه ترکیه شب گذشته وارد تهران شد. وی پس از انجام سفر دورهاي به كشورهاي مختلف از جمله ليبي، مصر، قبرس، سوریه و عربستان وارد تهران شده است. داوود اوغلو شب گذشته با علیاکبر صالحي وزير امور خارجه کشورمان دیدار و گفتوگو کرد. محور مذاکرات صالحی و اوغلو تحولات سوریه بود. علي اكبر صالحي، ظهر روز گذشته درباره علت سفر وزیر خارجه ترکیه گفته بود: پس از حضور آقای اوغلو در تهران نشست مهمي با وی در ارتباط با تحولات اخير منطقه و بويژه درباره سوريه خواهيم داشت. سوريه براي ما و منطقه كشور بسيار مهمي است. معتقدم نزديكي افكار سياسي بين ايران، سوريه و تركيه ميتواند زمينهساز صلح و امنيت در منطقه باشد. صالحی تاكيد كرد: ما با تركيه روابط ويژهاي داريم كه در حوزههاي اقتصادي، فرهنگي و رفت و آمدهاي مردمي است. يقينا رايزنيهاي ما با تركيه براي منطقه بسيار مهم است.
دیدار شب گذشته صالحی و اوغلو نخستین دیدار رسمی مقامات ایران و ترکیه پس از تحولات اخیر در سوریه به حساب میآید. گفتنی است پس از شکلگیری اعتراضات در برخی از شهرهای سوریه موضع ایران و ترکیه در قبال این اتفاقات متفاوت بوده است. مقامات کشورمان بارها اعلام کردهاند که بنا بر شواهد به دست آمده اعتراضات اخیر در سوریه با پشتیبانی برخی کشورهای خارجی از جمله ایالات متحده رقم خورده و یکی از اهداف اصلی آن تضعیف جبهه مقاومت است. از سوی دیگردولت ترکیه که تا همین چندی پیش از دوستان نزدیک اسد به شمار میرفت، اکنون او را محکوم میکند. رجب طیباردوغان در مصاحبهای که ماه گذشته با رسانهها انجام داد، اسد و برادرش ماهر را به کشتار معترضان متهم کرد و خواستار مداخله سازمان ملل شد. تضاد دیدگاه درباره تحولات سوریه درحالی روابط ایران و ترکیه را متاثر کرده که روابط تهران و آنکارا روند صعودی قابل ملاحظهای را پیش گرفته بود. ترکیه گاز را از ایران وارد میکند و اخیرا در بحث هستهای نیز نقش میانجی را بین ایران و غرب ایفا کرد. با این وجود ایران و ترکیه هر کدام اهداف مشخص خود را در منطقه دنبال میکنند و این روند به عقیده کارشناسان به ایجاد رقابتی عمیق میان 2 کشور منجر شده که از نفوذ در نوار غزه تا موضوع عراق و رابطه با کشورهای منطقه گسترانیده شده است. به عنوان مثال دولت ترکیه درباره مداخله نظامی عربستان در بحرین سکوت اختیار کرد تا روابط خود را با شورای همکاری خلیجفارس تیره و تار نکند اما تهران موضع متفاوتی اتخاذ کرده و با انتقاد از اقدام عربستان خواستار خروج نیروهای خارجی از بحرین شد. از سوی دیگر با توجه به موضع ایران در قبال سوریه، ناتو، ایالات متحده و شورای همکاری خلیجفارس نیز ترکیه را برای فاصله گرفتن از جمهوری اسلامی تحت فشار قرار دادهاند. این در شرایطی است که گفته میشود رژیم صهیونیستی در تلاش است اختلافات با ترکیه را کنار بگذارد چه آنکه فاصله گرفتن ترکیه از اسرائیل موجب کاهش جایگاه این رژیم در منطقه شده و در نتیجه دارای پیامدهای مثبت برای ایران بوده است. گفتنی است روابط رژیم صهیونیستی و ترکیه پس از آن رو به افول نهاد که مقامات ترک نسبت به حملات علیه مردم فلسطین حساسیت نشان دادند. از نمونههای تغییر جهتگیری ترکیه نسبت به اسرائیل در این دوران تعلیق تمرینات نظامی مشترک ترکیه و اسرائیل بود که از سال 2001 صورت میگرفت. اردوغان در سال 2009 این تمرینهای نظامی مشترک را در اعتراض به حملات اسرائیل به غزه به حالت تعلیق درآورد. یکی ديگر از نشانههای این تغییر گسترش روابط ترکیه با ایران بود، چرا که اسرائیل همواره ایران را تهدید اول امنیت خود دانسته است. درگیری لفظی اردوغان و شیمون پرز در اجلاس مجمع جهانی داووس 2009 و اعتراض اردوغان به حملات اسرائیل به غزه از دیگر نمونههای سرد شدن روابط ترکیه و اسرائیل بود. به عقیده دکتر امیرمحمد حاجییوسفی استاد روابط بینالملل دانشگاه شهید بهشتی، در حال حاضر روابط ترکیه و اسرائیل شرایط معماگونهای دارد. دلایلی وجود دارد که روابط آنها واگرایی را تجربه میکند. روی کار آمدن حزب عدالت و توسعه در ترکیه و نگاه این حزب برای ایجاد تعادل میان روابط با اسرائیل و کشورهای عربی و اسلامی از مهمترین دلایل این واگرایی است. در این راستا ترکیه در سالهای اخیر به بهبود روابط خود با کشورهای عربی و اسلامی و از جمله ایران اقدام کرده است. روابط ایران و ترکیه بویژه در سالهای اخیر از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است. سفرهای مداوم مقامات عالیه 2 کشور و نقش ترکیه در میانجیگری در مساله هستهای ایران و هدفگیری برای افزایش مبادلات اقتصادی به بیش از 30 میلیارد دلار، نمونهای از این نزدیکی به شمار میآید. نزدیکی ترکیه به ایران برای اسرائیل قابل پذیرش نبوده و این مساله شکاف ترکیه و اسرائیل را پررنگتر کرده است. با این وجود پیوندهایی که ترکیه با غرب دارد بویژه نیاز این کشور به فناوری اسرائیل از دلایلی است که ترکیه روابط خود با اسرائیل را حفظ کرده است. در عین حال، واگرایی ترکیه و اسرائیل در سالهای اخیر فرصتهایی را برای جمهوری اسلامی ایران به وجود آورده است. کاهش تهدید اسرائیل علیه ایران یکی از این فرصتهاست. با اتحاد ترکیه و اسرائیل، اسرائیل عملا به مرزهای ایران نزدیک شد و به فعالیتهای جاسوسی از خاک ایران پرداخت اما امروز این امکان برای اسرائیل میسر نیست؛ زیرا ترکیه درصدد برآمده است که رابطه خود را با ایران بهبود بخشد. حاجی یوسفی معتقد است در نتیجه با کاهش همکاریهای امنیتی ترکیه و اسرائیل، تهدیدات این رژيم علیه ایران نسبت به دهه 1990 کاهش یافته است. بنابراین این واگرایی به نفع جمهوری اسلامی ایران تمام شده است؛ چرا که ایران، ترکیه و اسرائیل در منطقه خاورمیانه نسبت به دیگر دولتهای منطقهای از قدرت تاثیرگذاری بالایی برخوردارند و دارای سیاست خارجی مستقل و متفاوت از هم هستند.
دخالت سفير آمريكا در امور سوريه برخلاف عرف ديپلماتيك است
معاون خاورميانه و مشتركالمنافع وزارت امور خارجه با اشاره به حضور سفير آمريكا در شهر «حما»ی سوريه بويژه در شرايط حساس كنوني كه همه تلاشها در جهت شكلگيري گفتوگوي ملي در اين كشور در جريان است، اين اقدام سفير آمريكا را دخالتي آشكار در امور سوريه عنوان كرد و اين عمل را بر خلاف عرف ديپلماتيك در صحنه بينالمللي دانست. محمدرضا رئوف شيباني همچنین دخالتهاي مستقيم آمريكا در امور برخي ديگر از كشورهاي منطقه را بشدت محكوم كرد. وی روشهاي آمريكا در منطقه را روشهايي برخاسته از خوي و خصلت مداخلهجويانه نظام سلطه دانست كه با هدف تطهير چهره منافق گونه اين كشور نزد افكار عمومي منطقه صورت ميگيرد. شيباني در ادامه سوار شدن بر موج اعتراضات مردمي و تلاش در به انحراف كشاندن آن، تحريك و تشويق همپيمانان منطقهاي خود در لشكركشي نظامي براي سركوب مردم، تحريك و ترغيب كشورهاي غربي براي لشكركشي جهت سرنگوني نظامها و اخيرا ورود غيرديپلماتيك سفير اين كشور به مناطق حساس و حضور در ميان تظاهركنندگان با هدف تحريك افكار عمومي را از جمله روشهاي آمريكا در قبال تحولات منطقه عنوان كرد. معاون وزير امور خارجه ضمن هشدار نسبت به تعاريف جديدي كه در نتيجه اين نوع عملكرد آمريكا بر جامعه بينالمللي تحميل ميشود، رفتار سفير آمريكا در سوريه را پيشزمينه خطرناكي دانست كه در جهت طبيعي جلوه دادن دخالتهاي خارجي در امور كشورها و نقض حاكميت ملي دولتها صورت ميگيرد.