عصر‌استابیله‌کجا و دوران مسی کجا؟

جون کارتر: آرژانتین میزبان امسال کوپا آمه‌ریکا، 18 سال است که دستش به جام ملت‌های آمریکای‌‌جنوبی و هیچ جام معتبر دیگری در سطح بزرگسالان نرسیده است. این امید در میان آرژانتینی‌ها به وجود آمده بود که کوپای 2011 پایان انتظار طولانی‌شان برای قهرمانی و شکوه دوباره لاسلکسیون (لقب تیم‌ملی) است اما 2 تساوی کاملا ناامید‌کننده در 2 مسابقه اول مرحله گروهی مقابل بولیوی و کلمبیا، حالا کار را به جایی رسانده است که احتمال حذف آلبی‌‌چلستی در همین مرحله گروهی در صورت ناکامی در مقابل کاستاریکا در بازی آخر گروه A وجود دارد؛ کاستاریکایی که بولیوی را در یکی از معدود بردهای جام تساوی‌ها شکست داده و بعد از کلمبیای صدرنشین تیم دوم گروه است و اگر آرژانتین در ساعات پس از نیمه‌شب امشب تن به یک تساوی دیگر مقابل این تیم جوان کارائیبی بدهد که حتی جزو 4 تیم پایانی گلدکاپ (جام ملت‌های آمریکای‌شمالی و مرکزی) ماه گذشته نیز نبود، آن وقت ممکن است حتی به عنوان تیم سوم هم به دور بعد این تورنمنت حیثیتی خانگی صعود نکند که این یک فاجعه ملی و حتی ضایعه‌ای برای فوتبال‌دوستان سراسر جهان محسوب می‌شود. از طرف دیگر حال‌2مدعی دیگر جام، برزیل و اروگوئه هم در گروه‌های B و C همانند آرژانتین اصلا خوب نیست و آنها هم تن به 2 تساوی داده‌اند در حالی‌که بازی‌های آخرشان شاید دشوار‌تر از آلبی‌‌چلستی باشد. برزیل 2 جام پیشین را فتح کرده بود و برای سومین کوپای پیاپی به خانه رقیب دیرین آمده بود و به نظر می‌رسید عصر طلایی پسران سامبا در قاره لاتین‌ها ادامه داشته باشد. همانند عصری که آرژانتین در دهه 1940 میلادی تحت هدایت گی‌‌یرمو استابیله، اسطوره فوتبال آرژانتین برپا ساخت؛ عصری باشکوه که با دوران افول مسی در آرژانتین تفاوتی بسیار داشت.

جامی به نام آرژانتین

آغاز کوپا آمه‌ریکا حقیرانه بود. در ابتدا عنوان «کامپئوناتو سودآمد ریکانو دِ سلکسیونس» یا «قهرمانی ملت‌های آمریکای‌جنوبی» توسط آرژانتین در 1910 برای این رقابت‌ها انتخاب شد و نخستین دوره‌اش به میزبانی آنها و همراهی تنها 2 ملت دیگر در همسایگی‌شان یعنی شیلی و اروگوئه به مناسبت صدمین سالگرد انقلاب ماه مه که نقطه آغاز جنگ استقلال آرژانتین محسوب می‌شود برگزار شد. اگرچه در هنگامه جنگ جهانی اول که اروپا در حمام خون فرو رفته بود 10 کشور عضو «کانمبل» یا کنفدراسیون فوتبال آمریکای‌جنوبی در تورنمنت عجیب سال 1916 حاضر شدند که انگار در دنیایی دیگر از دنیای اروپایی‌ها برگزار می‌شد. این موضوع که جام در آرژانتین متولد شده بود، آن را از اهمیت بسزایی در این کشور برخوردار کرد و تعجبی ندارد که آنها موفق‌ترین تیم این تورنمنت تا امروز هستند با 111 برد از 173 مسابقه‌شان و تفاضل گل مثبت 265. عمده موفقیت‌های آرژانتین در همان سال‌های آغازین به دست آمد، همان موقع که‌
2 جنگ جهانی فوتبال اروپا را مضمحل می‌کرد، آمریکای لاتین تا دهه 1950 خود را به عنوان سلطان بی‌چون و چرای فوتبال جهان مطرح کرد. در این بین رشد سریع آرژانتینی‌ها در این ورزش جالب بود. آرژانتین تا آن موقع با سابقه 30 ساله‌ فوتبال بین‌المللی و برخورداری از نخستین لیگ حرفه‌ای فوتبال در دنیا که از 1930 راه‌اندازی شد، مثل انگلیس، فوتبال را بومی کرده بود. البته در همان موقع آنها مجبور شدند طعم تلخ دوم شدن پس از اروگوئه را در فینال‌های کوپای 1928 و جام‌جهانی 1930 بچشند.

عصر استابیله

به‌رغم بی‌ثباتی‌های سیاسی و اقتصادی، آرژانتین به رشد خود ادامه داد طوری که دیوید گلدبت تاریخدان اذعان کرد: «در آمریکای‌جنوبی، آرژانتین حاکم بود طوری که وقتی اروپا و اقیانوس اطلس در آتش می‌سوخت آرژانتین کوپا آمه‌ریکا را فتح می‌کرد».پس از جنگ دوم جهانی با تغییر شکل مسابقات به صورت دوسالانه، آرژانتین در 1937 میزبانی و قهرمانی را توامان جشن گرفت و بعد در 1941 در آن سوی کوه‌های آند در شیلی به موفقیت‌های خود افزود. این نخستین‌قهرمانی گی‌یرمو استابیله مهاجم سابق بین‌المللی آرژانتین در قامت سرمربی تیم ملی بود که 2 سال پیش از آن در 1939 مربیگری را در باشگاه ستاره سرخ پاریس آغاز کرده بود. استابیله به‌عنوان بازیکن ابتدا با اورا کان در کشورش چهره شد و سپس به جنوا و ناپولی ایتالیا رفت. اما تاریخ‌سازی او در اصل در جام‌جهانی 1930 بود. او تنها در 4 مسابقه جام برای سپید و آسمانی‌پوشان به میدان رفت که در همان اولی مقابل مکزیک هت‌تریک کرد و بعد 2 گل به شیلی و آمریکا زد و با وجود باخت به اروگوئه در فینال مونته‌ویدئو، زننده گل کشورش بود که هشتمین گل او در جام‌جهانی محسوب می‌شد. او یکی از بالاترین رکورد‌های گلزنی تاریخ جام جهانی (میانگین 2 گل در هر مسابقه) را به نام خود ثبت کرد ، اگرچه آخرین ردپایش از فوتبال ملی بود اما به‌عنوان بازیکن نه مربی. کلید موفقیت‌های استابیله در دوران مربیگری حضور بازیکنانی از لاماکینا یا همان تیم ماشینی تاریخی ریورپلاته در تیم ملی بود. ریور در ابتدای دهه 1940 بر فوتبال آرژانتین مسلط بود و ستاره‌ای مثل خوان کارلوس مونیوس، خوان مانوئل مورنو، آدولفو پدنرا، فلیکس لوستائو و آنخل لابرونا در آن می‌درخشیدند. «بوروکوتو» روزنامه‌نگار ورزشی معروف آرژانتینی که برای روزنامه «ال‌گرافیکو» کار می‌کرد، لقب « لاماکینا» (ماشین) را پس از پیروزی
6 بر2 آنها بر چاکاریتاجونیورز در ژوئن 1942 برای ریورپلاته برگزید. البته نسبت دادن فوتبال هجومی به ریور آن زمان بی‌انصافی بود چون به قول گلدبت «آنها حفظ مالکیت می‌کردند تا بتوانند سرعت بازی را پایین بیاورند تا مگر با بارقه‌ای یا خوش‌شانسی یا بر اثر اشتباه فاحش حریف یا روی شوت و ضربات تصادفی فرصتی به آنها اهدا شود».در همین دوران بود که مونیوس جادوگر ریورپلاته تمرین رقص تانگو را عامل «هماهنگی ریتم تیم و بعد حمله به جلو» خواند. مونیوس یک بوهمین یا جادوگر بلوند بی‌همتا بود که دوشادوش لوستائو به آرژانتین در فتح کوپای دیگری در شیلی 1945 کمک کرد، در تورنمنتی که تیم میزبان به خاطر شکست یک بر صفر مقابل برزیل در آخرین بازی دوره‌ای با تفاضل گل کمتر پشت سر آرژانتین قهرمان قرار گرفت.در همین احوال افق‌های سیاسی آرژانتین دستخوش تغییراتی می‌شد که انتخاب کلنل «دومینگو پوون» را به ریاست‌جمهوری درپی داشت اما تیم ملی به موفقیت‌هایش در ویرایش جدید کوپاآمه‌ریکای 1946 ادامه داد.ناآرامی‌های سیاسی اثری روی مردان استابیله نداشت و در آن دوره پدرنا ستاره ریور به خاطر نقشی که به عنوان آقای گل لیگ آرژانتین در کوپا داشت، بهترین بازیکن جام نام گرفت و هم‌تیمی‌اش لابرونا در 5 مسابقه بدون شکست آلبی چلستی 5 گل زد. سال بعد، آرژانتین با فتح سومین کوپا ظرف 3 سال (وششمین کوپای متوالی) تاریخ‌ساز شد. در این سال بود که آلفردو دی‌استفانوی جوان برای نخستین‌بار در گوایاکیل اکوادور خودنمایی کرد؛ اگرچه آرژانتین آنقدر سرشار از استعداد بود که او به زحمت در ترکیب اصلی جای می‌گرفت. در عوض مورنو که در 1942 در جریان پیروزی 12 بر صفر بر اکوادور پنج‌گانه‌ای خلق کرده بود (رکوردی که هنوز در کوپاآمه‌ریکا پابرجاست) به تیم ملی بازگشت و بهترین بازیکن قاره نام گرفت. آرژانتین 6 بازی از 7 مسابقه‌اش را با ثبت 28 گل برد و در مسیر قهرمانی تنها 4 گل دریافت کرد. لوستائو در هر 3 قهرمانی‌ پیاپی آن 3 سال در کنار زوج رنه الخاندرو پونتونی‌(سان‌لورنسو) و ماریو بویه (بوکاجونیورز) حاضر بود ولی تنها یک نفر بود که در این تیم جاودان خاستگاهی غیر از تیم لاماکینای ریورپلاته داشت و در عین حال ارزشی ورای ستاره‌های ریور در لاسلکسیون داشت: نوربرتو توچو مندس از اوراکان. مندس در این 3 کوپاآمه‌ریکا 17 گل زد که با هیچ رکورد دیگری قابل قیاس نیست. زیزینیوکی برزیلی در 6 دوره جام از 1942 تا 1957 به این تعداد گل رسید. هت‌تریک فراموش‌نشدنی توچو، از جمله گل 35یاردی‌اش (30متری) در تورنمنت خانگی 1945 مقابل برزیل، در دل تاریخ فوتبال لاتین ثبت شد و او را برای هموطنانش تبدیل به بتی کرد که ترانه‌هایی برایش سروده شدند. این مهاجم متواضع آنطور که مشهور است بعدها گفته بود: «اگر ساعت را به عقب برگردانیم، من همان کارهایی را می‌کردم که کردم. هر کاری می‌توانستم انجام می‌دادم من خوشبخت بودم». او همچنین از 3 عشق بزرگ در زندگی‌اش صحبت می‌کرد که در ردیف همسران او بودند: «اوراکان، راسینگ‌کلوب و تیم ملی ‌آرژانتین».آنچه درباره این بغل راست برای آرژانتین حائز اهمیت بود شوری بود که در 1947 در تیم استابیله آفرید، طوری که وقتی استابیله با سر و صدا از نیمکت آرژانتین به نیمکت راسینگ‌کلوب رفت، گفت: «اگر می‌خواهیم قهرمان شویم به توچو مندس نیاز داریم».در نهایت با درخشش توچو در راسینگ بود که این تیم به نخستین تیم در فوتبال حرفه‌ای آرژانتین بدل شد که لیگ را 3 بار پیاپی در 1949، 1950 و 1951 فتح کرد.

و بعد...؟

توچو مندس دیگر هیچ وقت درخشش آن 3 سال را در تیم ملی تکرار نکرد و پس از 2 ناکامی در 1949 و 1953، استابیله در 1955 و 1957 دوباره آرژانتین را فاتح کوپا کرد تا مجموع قهرمانی‌هایش در 20 سال به عدد 6 برسد اما عدم درخشش آنها در جام‌جهانی 1958 که آرژانتین 6 بر یک توسط چکسلواکی درهم شکسته شد، به قیمت اخراج او از نیمکت تیم ملی تمام شد. در 1960 او دوباره به تیم ملی بازگشت ولی کاری از پیش نبرد و تا 6 سال بعد که درگذشت، یک پست اجرایی ثابت در فدراسیون فوتبال آ‌رژانتین به او دادند. در نتیجه از وقتی استابیله تیم ملی آرژانتین را ترک کرد، آنها فقط 3 بار کوپاآمه‌ریکا را برده‌اند. نخست در 1959 تیمی که خود او ساخته بود و 32 سال بعد در 1991 و سپس 1993. نیم قرن پس از استابیله بعید است باتیستا سرمربی فعلی نیز طلسم را بشکند.