محسن اکبری: با علیرضا مشایخی، پژوهشگر، موزیسین و آهنگساز پیشگام در موسیقی مدرن که تا به امروز بیش از 30 اثر در حوزه موسیقی مدرن و کتاب‌های آموزشی به چاپ رسانده است به گفت‌وگو نشستیم تا از نقطه‌نظرات او درباره جریان موسیقی در کشور و کتاب جدیدش «فرهنگ آهنگسازی»که توسط مرکز موسیقی حوزه هنری و انتشارات سوره مهر به چاپ رسیده است، مطلع شویم.
در آغاز توضیحاتی درباره كتاب «فرهنگ آهنگسازی» بفرمایید.
هنگامي كه به ايران بازگشتم، بعد از دومين اقامت طولاني در خارج اين فكر به ذهنم رسيد با توجه به كمبود در زمینه موسيقي؛ يعني مجموعه وسيعي كه شامل تمام علوم و فنون آهنگسازي باشد وجود نداشت، لذا احساس کردم نوشتن کتابی که صرفا ترجمه نباشد و مناسب يك علاقه‌مند و هنرجوي ايراني باشد ضروری به نظر مي‌رسد. درباره عنوان کتاب هم باید عرض کنم که «فرهنگ آهنگسازی» به معناي واژه‌نامه لغات نيست؛ اين كتاب در
2 جلد تاليف شده است، جلد اول به موسيقي باروك و موسيقي كلاسيك و به نظام‌هاي مختلف از پيش ساخته شده براي آهنگسازي پرداخته و جلد دوم به عبور از دوران (سريل) و بررسي شيوه‌هاي جديد نت‌نگاري، بر اساس نظریات خودم که بر اساس تجربیات و پیشنهادات 30 ساله من، مطالب را به نگارش درآورده‌ام که مورد استقبال دوستان در مرکز موسیقی حوزه هنری و انتشارات سوره مهر واقع شد.
چند نمونه از اين پيشنهادها را مطرح مي‌كنيد؟
يكسري حوادث براي نوازنده پيش مي‌آيد كه خيلي فني است؛ مثلا به‌عنوان نمونه اینکه آكسيون‌هاي مختلف را چطور مي‌توان طراحي كرد، به‌عنوان یکی از پیشنهاداتم است. در كل مي‌توان گفت تا اين زمان هيچ كتاب فارسي‌ای براي آهنگسازي وجود نداشته و اگر هم بوده، ترجمه بوده است. اگر دانشجويي براي مطالعه جدي موسيقي قادر نباشد به خارج برود نيازش با مطالعه اين
2 كتاب تا حدي برطرف مي‌شود.
اين كتاب بيشتر براي دانشجويان موسيقي است يا متخصصان موسيقي؟
البته من نمي‌دانم منظور شما از متخصصان موسيقي چيست و تاكنون آيا ما اصلا متخصص موسيقي داشته‌ايم يا نه؟! اين كتاب‌ها براي آهنگساز شدن است.
در مقدمه «فرهنگ آهنگسازی» جمله‌ای را خواندم مبني بر اينکه؛ براي هنرجويان آهنگسازي بين آنچه در مدارس موسيقيايي فرامي‌گيرند و آنچه در محيط موسيقي جدي اتفاق مي‌افتد، يك خلأ و تناقض جدی اتفاق می‌افتد، آیا هدف شما از تدوین این کتاب پر کردن این خلأها بوده است؟
سعي كردم اين خلأ را تا حد زيادي پر كنم، خلائی كه هم در ايران است، هم در اروپا.
در اروپا چرا؟
بله؛ در اروپا هم هست منتها الان كمتر شده. ببینید، بين آنچه در مراكز موسيقي تدريس مي‌شود و آنچه در سالن‌هاي كنسرت اتفاق مي‌افتد مشکل این است که یکسری معلومات دست و پا شكسته‌اي مدارس موسيقي در اختيار هنرجو قرار مي‌‌دهند که البته در موسيقي واقعي معاصر اين خلأ وسيع‌تر بوده و هست، من سعي كردم به نحوي صحيح اين مطلب را تشریح و تبیین کنم. من مساله موسيقي معاصر را به نحوي صحيح مطرح کرده‌ام. مثلا كتابي نوشتم كه در آن به آسيب‌شناسي محيط موسيقايي ايران پرداختم، به نام«تداوم تفكر» كه بعيد مي‌دانم تا به حال مسؤولان امور موسيقي توجهي به آن كرده باشند. در اين كتاب كاستي‌هاي موسيقي از منظر تعليم و تربيت را تحریر و گوشزد کرده‌ام.
به نقش تعليم و‌تربيت در موسيقي اشاره کردید، در این باره بیشتر توضیح دهید.
سنگ بناي موسيقي تعليم و‌تربيت است. ما هنوز فاقد مراكز جامع، صالح و كامل براي تعليم و تربيت موسيقي هستيم. همه چيز از يادگيري شروع مي‌شود. در مدارس و دانشکده‌هاي موسيقي تهران، تعداد هنرجویان و دانشجوياني كه هر سال پذيرفته مي‌شوند يك‌پنجم يا يك‌دهم تعداد دانشجويان پذيرفته شده موسيقي در كوچك‌ترين دهكده آلمان است و جای تاسف اینکه مملكتي به وسعت ايران و این انبوه جمعیت، اینقدر مدرس و دانش‌آموز موسیقی دارد!
براي تدوين اين 2 جلد كتاب «فرهنگ آهنگسازي» چقدر زمان اختصاص داده‌اید؟
به طور كلي در 20 سال گذشته در كنار فعاليت‌هاي آهنگسازي بيشتر وقت من صرف تاليفات شده است و از آنجا كه نيمي از كتاب دوم «فرهنگ آهنگسازي» به تئوري خود من اختصاص دارد که «تئوري مكمل» ناميده شده است، بايد بگويم بيشترين وقتي كه در زندگي‌ام صرف كتاب كرده‌ام، به اين 2 جلد اختصاص یافته است.
کتاب‌هاي دیگری هم در دست چاپ دارید؟
بله؛ کتاب «فرم موسیقی بین‌الملل» از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری به انتشارات سوره مهر انتقال پیدا کرده است.