فصل نقل و انتقالات در فوتبال ایران آینه تمام قدی است برای رویت آنچه در این ورزش رخ می‌دهد و شوربختانه سال به سال کژی‌هایش بیشتر از آن چیزی می‌شود که قبلا بود. واکاوی چرایی خلق این وضع مبهم و ناهمگون سرنخ‌هایی را به دست ذهن پرسشگر می‌دهد اما با وجود تمام تلاش‌هایی که صورت می‌پذیرد، گویی هیچ نیروی بازدارنده‌ای یارای تقابل با افزایش کاذب قیمت بازیکنان و مربیان را ندارد. قسمت واقعی افزایش دستمزد به 2 موضوع بازمی‌گردد؛ نخست رشد تورم در ایران سپس گرته‌برداری از فوتبال جهان و منطقه. وقتی خبر قرارداد 95 میلیون یورویی کریس رونالدو در جامعه پخش می‌شود ناخودآگاه این نیاز کاذب در فوتبال ما پدید می‌آید که باید قیمت بازیکنان ما هم بالا برود. شاید در این بین فوتبال امارات بیشترین ضرر را به پیکره فوتبال ما وارد کرده باشد؛ فوتبالیست‌های ما در ازای یک فصل بازی در لیگ‌های جنوبی خلیج‌فارس مبلغی حدود 800 میلیون تومان دریافت می‌کنند و وقتی بازیکن باکیفیت ایرانی می‌بیند در امارات و قطر یک تیم معمولی قادر است چنین پولی را پرداخت کند چرا باشگاه‌های ما نباید چنین کنند؟ اینکه در امارات و قطر اسلوب‌باشگاهداری چگونه است و دخل و خرج آنها چگونه، در حوصله این نوشته نمی‌گنجد. اما باید توجه کرد برای کشور کوچک امارات که تنها در 2 دهه اخیر توانسته خودش را در سطح منطقه و جهان نشان دهد (از بعد اقتصادی و توریسم)، قطعا شاخص‌ها و اهداف تیمداری متفاوت است. آنجا ممکن است العین (امارات) و الغرافه (قطر) برای یک فصل رقمی حدود 30 میلیون یورو یا بیشتر هزینه کنند اما هدفی که آنها برای این امر در نظر می‌گیرند تفاوت‌های کلانی با فوتبال ما یا حتی تمام جهان دارد. امارات، قطر و کشورهایی از این دست به دنبال درآمدزایی واقعی از راه فوتبال نیستند چرا که در این نوع از کشورها فوتبال اساسا وسیله‌ای است برای هویت‌سازی و... اما بی‌توجه به این قضیه، مدیران دولتی فوتبال ایران، عمدا یا سهوا باعث به‌وجود آمدن این بازار مکاره شده‌اند.
2- پولدار بودن، داشتن سرمایه کلان یا گرفتن حقوق خوب در جامعه کم‌درآمد یا متوسط، هرگز «رذالت» نیست اما تنها زمانی«فضیلت» به‌حساب می‌آید که روی مکانیزم صحیحی باشد. کارگر آتشکار کارخانه ذوب‌آهن در فضایی کار می‌کند که مثال عینی‌اش همان اسارت در تنور است. کارگاهی داغ که بعضا دمای آن ممکن است به 60 درجه سانتیگراد یا بیشتر برسد. اما در عمل می‌بینیم که آن کارگر در بهترین حالت حقوقی نزدیک به یک میلیون تومان می‌گیرد، مدیر بالا سر او 2 میلیون و در بهترین حالت مدیران بالاتر ماهی 5 میلیون تومان. اما بازیکن معمولی تیم فوتبال همان کارخانه، قراردادش از 100 میلیون شروع می‌شود و ستاره‌اش زیر 500 میلیون تومان (برای یک فصل) نمی‌گیرد. حالا چه زمانی این مکانیزم صحیح می‌شود؟ اقتصاد می‌گوید تنها هنگامی که فوتبال سوای بحث عوارض مفیدش برای جامعه، در بحث مالی هم به چنان درآمدی برسد که کارخانه ذوب‌آهن قادر باشد از آن «درآمد واقعی» چنین مبالغی را بپردازد. حالا شما فکر می‌کنید آیا ساختار صحیحی در این بین وجود دارد؟ اگر از مدیرعامل کارخانه ذوب‌آهن یا فولاد مبارکه سپاهان بپرسید هزینه شما در لیگ دهم چند تومان بوده و درآمدتان چند، فکر می‌کنید با چند میلیارد تومان، تراز مالی منفی مواجه می‌شوید؟ سپاهان طبق گمانه‌زنی‌های غیررسمی حدود 15 میلیارد تومان در فصل قبل هزینه کرد و حدود 2 میلیارد درآمدزایی داشت. حالا مسؤولان این تیم می‌گویند رقم هزینه‌کرد آنها زیر 8 میلیارد بوده است که با قبول این عدد باز با کسری بودجه کلانی مواجه می‌شوید.
3- از اوائل دهه 70 خورشیدی پول به صورت جدی به بدنه فوتبال ما تزریق شد. سوای باشگاه‌های متمول آن زمان (از پورا به‌عنوان یک تیم خصوصی گرفته تا کشاورز و بانک تجارت که صددرصد دولتی بودند) باقی تیم‌ها پول را به صورت عرف هزینه می‌کردند. شاید آن زمان کارگر آتشکار کارخانه ذوب‌آهن یا مهندس شرکت نفت، پولی نزدیک به فوتبالیست‌های ذوب‌آهن و صنعت نفت آبادان می‌گرفت. اما در ابتدا این امیر عابدینی بود که به کمک مهندس محلوجی توانست با حمایت شرکت فولاد ایران، خرید‌های بزرگی را برای پرسپولیس انجام دهد. جذب کریم باقری از کشاورز با رقم قابل توجه 20 میلیون تومان در سال 74 از نخستین خرید‌های پر سرو صدای فوتبال ایران بود. متعاقبا استقلال با فتح‌الله‌زاده هم وارد این بازی شد و اینچنین بود که پول به صورت تصاعدی به فوتبال تزریق شد. در همه این سال‌ها این دولت بود که برای فوتبال هزینه کرد اگرچه فروش بازیکنانی مثل مهدوی‌کیا، پاشازاده و دیگران درآمد‌هایی را متوجه باشگاه‌های مادر(پرسپولیس و استقلال) کرد اما پول هزینه شده بیش از این درآمدهای محدود و انگشت‌شمار بود. تقویت فوتبال و شاد نگه داشتن جامعه جوان از طریق قدرتمند کردن سرخابی‌ها از مهم‌ترین بهانه‌هایی بود که دولت را مجاب می‌کرد برای فوتبال هزینه کند. در دهه 80 این سرمایه‌گذاری‌ها به تیم‌های دیگر بویژه شهرستانی‌ها تسری پیدا کرد و کم‌کم وضعی پدید آمد که امروز شاهدش هستیم.
4- مدیریت فوتبال توسط دولت که پیش از این در کشورهای بلوک شرق آزمایش شده بود، سرانجامی محتوم و شکست خورده داشت از این رو AFC برای حرفه‌ای شدن فوتبال در قاره کهن و بویژه کشورهایی مثل ایران، ضرب‌الاجلی را تعیین کرد و ما حالا مجبوریم تا 2 سال دیگر همه باشگاه‌های خود را به صورت یک بنگاه خصوصی درآوریم؛ بنگاهی که برای ادامه حیات خود مجبور است درآمدزا باشد، دخل آن از خرجش پیشی بگیرد و مهم‌تر از همه تنها در صورت نیاز، دستش را به سمت دولت دراز کند. در آن زمان است که مدیران فوتبال پول را به قاعده خرج می‌کنند. آن روز شاید قیمت امثال مهدی رحمتی عوض یک میلیارد به 5 میلیون دلار برسد اما فرقش با امروز در این است که باشگاه سپاهان از طریق حق پخش تلویزیونی، پول فروش بلیت، اسپانسر و دیگر ابزار درآمد که در حیطه قدرت خویش دارد، هزینه خرید رحمتی‌ها را تقبل می‌کند.آن زمان است که کارگر آتشکار ذوب‌آهن می‌داند اگر یک صدم بازیکن فوتبال این کارخانه پول می‌گیرد به آن علت است که بازیکن باشگاه ذوب‌آهن قادر است (بر خلاف امروز) برای تیم متبوعش درآمدی بیش از اندازه آن کارگر داشته باشد اما متاسفانه امروز چنین نیست.
01 میلیون بده برای یتیم‌خانه!
در سال‌های اخیر دلال‌ها بخش عمده‌ای از پولی که در فوتبال هزینه می‌شود را به حساب‌های خود ریخته‌اند و تلاش‌های مسؤولان نظارتی هم نتوانسته از میزان درآمد این قشر بکاهد و به اوضاع نابسامان فوتبال سروسامان دهد. حتی در سال‌های اخیر دلال‌ها در لباس مربیان و برخی عوامل دیگر فوتبال نیز ظاهر شده‌اند و درآمدهای کلانی هم داشته‌اند. هر چند در 2 سال اخیر کمیته رسیدگی به تخلفات حرفه‌ای فدراسیون فوتبال تلاش کرده است با دریافت گزارش‌هایی از اهالی فوتبال به این مشکل بزرگ رسیدگی کند اما با شروع فصل نقل و انتقالات در لیگ‌های مختلف باز هم شاهد جولان دلال‌ها در تیم‌های مختلف هستیم و بسیاری از بازیکنانی که با رویای پولدار شدن وارد این عرصه می‌شوند، ناچار هستند به خواسته‌های آنها تن در دهند. در تازه‌ترین اتفاقات فوتبال ایران یک مربی برای بستن قرارداد با یک بازیکن جوان خواستار پرداخت 10 میلیون تومان قبل از امضای قرارداد از سوی این بازیکن شده و اعلام کرده این پول را برای کمک به یتیم‌خانه می‌خواهد و هدفش خیر است. نکته جالب‌تر اینکه این مربی بازیکن موردنظر را نیمه‌های شب به دفتر محل کارش کشانده و تاکید کرده اگر چنین رقمی را پرداخت کند همان لحظه قراردادش را امضا خواهد کرد! البته بازیکن موردنظر که یکی از جوانان آینده‌دار فوتبال ایران است به دلیل ضعف مالی حاضر به پرداخت این مبلغ نشده و طبیعتا قراردادی هم با وی منعقد نشده است. پیشنهاد این مربی در روزهای فصل نقل و انتقالات محور جابه‌جایی فوتبالیست‌های جویای نام و گمنام است و البته کسی هم به آن رسیدگی نمی‌کند چرا که قابل اثبات نیست و از هم اکنون می‌توان پیش‌بینی کرد پاسخ مسؤولان چیست.