حذف 4 صفر از پول ملی در شهریورماه 86 در دستور کار بانک مرکزی قرار گرفت که به علت بیم از عواقب ناشی از اجرای نادرست و تحمیل هزینههای عملیاتی شدن آن تاکنون به تعویق افتاده است. اما اکنون عزم دولت در اجرای این طرح آنقدر جدی است که حذف صفرها قبل از اجرای دومین مرحله طرح تحول اقتصادی با محوریت اصلاح ساختار نظام پولی و بانکی کشور، مورد تایید هیاتدولت قرار گرفته و قرار است لایحه آن بزودی تقدیم مجلس شود. عملیاتی شدن چنین طرحی قطعا مزایا و معایبی را به همراه دارد که بررسی تبعات آن مدتهاست در کارگروه تخصصی بانک مرکزی و وزارت امور اقتصادی و دارایی مورد کار کارشناسی و واکاوی قرار گرفته است. باید بررسی کنیم که دولت چرا بر اجرای حذف 4 صفر از پول ملی تاکید دارد؟ برخی صفرهای اضافه در پول ملی سالهاست که کاربرد آنچنانی در مبادلات اقتصادی روزمره ندارند. البته محاسن اجرای چنین طرحی از ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی حائز اهمیت است. به عنوان مثال با حذف 4 صفر از پول ملی انتشار اسکناس درشتتر نیز کم میشود و این روند کاهش هزینههای دولت را منجر میشود، از سوی دیگر چون صفرهای اضافی پول در بعضی اوقات اختلالاتی را در میزان محاسبات و حمل و نقل پول به دنبال دارد حذف این صفرها سهولت و تسریع میزان مبادلات اقتصادی بازار را به دنبال داشته و محاسبه حسابداران را آسانتر میکند. برخی اعتقاد دارند که با حذف 4 صفر از پول ملی تورم مهار میشود اما به جرات میتوان گفت که برداشتن چند صفر از واحد پول ملی به تنهایی نمیتواند عامل موثری بر کاهش نرخ تورم کشور محسوب شود و تنها در حدی میتواند انتظارات تورمی را پاسخگو شود که دولت در جهت کاهش هزینهها و برابری عرضه و تقاضا اقداماتی کارشناسانه انجام دهد.
این نکته حائز اهمیت است که تجربه حذف صفرها از پول ملی در کشورهای مختلف نشان میدهد که پیشنیاز اصلی اجرای این طرح، مهار تورم در سطح داخلی است اما باید گفت پیششرط اصلی کاهش صفرها از پول ملی که معمولا پس از دورههای تورمی شدید در کشورهای مختلف اجرا شده اطمینان از پایان دوره تورمی بوده است.
اکنون در شرایط اقتصادی ویژهای قرار داریم که پول ملی ایران 10 یا 100 برابر واحد پول یعنی یک ریال قابل استفاده نیست. آمدن واحد پول ملی جدید به جای ریال کنونی نیازی اجتنابناپذیر است چرا که حذف صفرهای اضافی از پول ملی از نظر روانی و اقتصادی اقدامی مثبت محسوب میشود.
واحد پول ملی ما با پول دیگر کشورها قابل رقابت نیست و این از جنبه افکار عمومی آثار منفی دارد. با توجه به اجرای قانون هدفمندی یارانهها و آمادگی نسبی جامعه برای اصلاح ساختار نظام پولی و بانکی؛ همچنین حرکت در مسیر کاهش نرخ تورم، بهترین زمان برای حذف صفر از واحد پولی ملی به وجود آمده است.
به هر حال با حذف 4 صفر از پول ملی، ارزش پول کاسته نمیشود بلکه با اجرای صحیح و کارشناسی، این طرح به تقویت پول ملی منجر میشود.
اکنون که دولت تصمیم گرفته است پس از بررسی ابعاد اصلاح واحد پول ملی و حذف 4 صفر از آن جزئیات نحوه اصلاح واحد پول ملی را در کمیسیون اقتصادی دولت و کارگروه طرح تحول اقتصادی بررسی کند، لازم است نظرات کارشناسان خبره اقتصادی را در این زمینه جویا شود. حرکت شایسته بانک مرکزی که قرار است سایت نظرخواهی عمومی برای نامگذاری پول ملی را راهاندازی کند اقدامی قابل تحسین است که ادامه این روند همگان را به نتیجه مثبت این طرح امیدوار میکند. با این وجود حرکت در اصلاح ساختار نظام پولی و بانکی همتی مضاعف میطلبد و دولت در اجرای آن کار سختی را در پیشرو دارد که امید میرود با استفاده از کارشناسان و اهل فن به سرانجام برسد.