نزدیکترین بهانهای که میشود درباره آن با شما صحبت کرد ایفای نقش در مجموعه تلویزیونی «ستایش» است. اگر ممکن است درباره نحوه همکاریتان با سریال بگویید.
پیش از اینکه این مجموعه به وسیله سعید سلطانی کارگردانی شود، اصغر هاشمی کارگردانی آن را برعهده داشت. روی این اصل در همان ابتدا با ایشان درباره بازی در این سریال صحبت کردیم اما قسمت نشد او کارگردانی کار را برعهده بگیرد. بعد از آن آقای سلطانی این کار را عهدهدار شد و من هم که تجربه همکاری با او را در مجموعههای قبلی داشتم این کار را پذیرفتم.
آقای عزیزی! در سالهای گذشته و به طور مشخص با شروع سریال «نرگس» شاهد بروز مجموعههایی بودیم که در مدیوم تلویزیون و در قالب ملودرامهای خانوادگی توانستند سهمی هرچند مقطعی اما بسزا در باورپذیری خانوادههایی که مخاطبان این سریالها بودند داشته باشند. درباره «ستایش» نیز وجه ملودرام یک بار دیگر بر تمامیت سریال غالب شده است. اصولا نظر شما درباره کیفیت سریالهایی از این جنس چیست؟
آنچه در درجه نخست درباره ملودرامهای خانوادگی در سریالها رخ میدهد و به تاثیرگذاری روی مخاطب میانجامد، قصهای است که از دل همین اجتماع برآمده است. به نظر میرسد آنچه میتواند در موفقیت سریالهایی از این دست نقش داشته باشد، صرفنظر از داشتن یک قصه باورپذیر و ملموس، کارگردانی و مدیریت قصه نیز هست. تصور میکنم با سابقهای که شما در سوالتان نسبت به سریالهای ملودرام اشاره کردید، این حیطه در حال حاضر توانسته از جایگاه تثبیت شده و مطلوبی نزد مخاطبان بهرهمند شود بویژه همانطور که پیشتر هم گفتم، قصهای میتواند در این میان اثرگذارتر باشد که بتواند نظر مخاطب را جلب کند و عمیقا برای او باورپذیر باشد. خوشبختانه این اتفاق درباره سریال «ستایش» افتاد و ما میبینیم اگر این سریال توانسته امروز جای خود را در میان مخاطبانش پیدا کند به این خاطر است که تمام فاکتورهای لازم را داشته است.
فکر میکنید مهمترین پیامی که در این سریالها خاصه «ستایش» نهفته است آن هم با اشل و مختصاتی که به آن اشاره کردید، چیست؟
مسالهای که در این میان وجود دارد این است که در حال حاضر ارزشهای اجتماعی اگر نگوییم رو به نابودی رفته اما کمرنگ شده است. به نظر میرسد مجموعه تلویزیونی «ستایش» پیش از هرچیز تلاش میکند عناصری چون عشق، وجدان، اخلاقیات، شرف و... که متاسفانه رنگ باخته دوباره احیا شود. بیتردید مخاطبی که به تماشای چنین سریالی مینشیند مشتاق دیدن چنین عناصری در مدیوم تلویزیون است.
با توجه به اینکه شما هنرمندی هستید که هر نقشی را نمیپذیرید و اصولا پذیرش یک نقش از سوی شما با سختی انجام میگیرد چطور شد ایفای نقش حاج نادری را پذیرفتید، چقدر با آن ارتباط برقرار کردید؟
این قصه کهنی است. از دیرباز تا امروز اینگونه بوده که به واسطه نشانههایی که در یک بازیگر وجود دارد آن نقش مربوط به او محول میشود. درباره شخصیت حاج نادری اینطور بود، یعنی تصور میکنم مشخصات مشترکی میان من و نقش وجود داشت که توانست ما را به هم نزدیک کند و برآیند آن هم همین باشد که در سریال میبینید.
اگر بخواهید به ارزیابی اجمالی وضع بازیگری در حال حاضر بپردازید درباره آن چه میگویید؟ بویژه اینکه امروز شاهد بروز و ظهور به اصطلاح ستارههایی هستیم که از دوام و بقای چندانی برخوردار نیستند و حضورشان به طور کلی در یک مقطع زمانی خاص خلاصه میشود.
این مساله همیشه بوده و هست. شما نگاه کنید، پیش از پیروزی انقلاب اسلامی هم چنین افرادی در عرصه تئاتر و سینما بودند اما خب کدامیک از آنها ماندگار شدند؟! حرف اساسی را کسانی در حیطه هنر میزنند که دارای مشخصات کامل هنری باشند. درباره بازیگری هم همینطور است. یک عده بر اساس منطق و دانش و تجربه و به هر حال دیگر مولفههای موجودی که دارند به مانایی در این عرصه میرسند و عدهای هم که به مدد روابط و حوادث آمدهاند دوام نمیآورند و بعد از مدتی فراموش میشوند که به نظر میرسد شکلگیری این امر به عدم بهرهگیری از سرمایه ملی بازمیگردد. به عنوان مثال اگر امروز نگاهی به دانشگاهها و طیف انبوه دانشجویان بیندازیم، متوجه میشویم نداشتن خروجی مناسب و مطلوب نشان از همین عدم بهرهگیری از سرمایه ملی دارد. تا زمانی که برنامه مشخص برای استفاده از سرمایه ملی وجود نداشته باشد، نمیتوانیم انتظار خروجی و نتیجه مطلوب داشته باشیم. در واقع نبود خروجی و نتیجه مناسب فارغالتحصیلان دانشگاهها نشان از یک جور آشفتگی در سیاست کلان نیز دارد. درباره سوال شما نیز باید اضافه کنم متاسفانه امروز شاهد نوعی تجارت در کار بازیگری هستیم که این مساله بدون شک به این حوزه آسیبهای جدی وارد میکند.
خود شما کار کردن در مدیومی مثل تلویزیون را ترجیح میدهید یا فعالیت در عرصه تئاتر؟
با یکدیگر قابل مقایسه نیستند اما یک چیز مسلم است و آن اینکه تلویزیون انتخاب ما نیست و تنها به مرتفع کردن مقوله معیشت میپردازد، همانطور که سینما هم شغل من نیست ولی یک بخش از فعالیتهای مرا دربر میگیرد.
نکتهای که وجود دارد این است که آیا اصلا دانشگاهها و دانشکدههای هنر میتوانند به پرورش بازیگر کمک کنند؟
نه، در هیچ جای دنیا نمیتوان چنین انتظاری از دانشگاههای هنر داشت. شاید به این خاطر که بخش اعظمی از بازیگری در درجه نخست به استعدادهای ذاتی بازمیگردد یعنی در همه جای دنیا، هنر با علاقه و پیشزمینه و نوعی پیشکاری میتواند مراحل ترقی را طی کند و تنها در این صورت است که فرد میتواند شغل هنر را برای خود برگزیند. امروز مشاهده میکنیم که از میان طیف انبوه دانشجویان رشته بازیگری، کارگردانی یا نمایشنامهنویسی، تعداد انگشتشمار و اندکی به این عرصه راه مییابند و میتوانند به واسطه فعالیتهایی که در این عرصه انجام میدهند آینده درخشانی داشته باشند. البته یک نکته را هم اضافه کنم و اینکه به هر حال داشتن تحصیلات آکادمیک در زمینه هنر بویژه بازیگری که در حال حاضر موضوع صحبت ماست، میتواند به مراتب در پیشرفت فرد تاثیر بگذارد مشروط بر آنکه در کنار این تحصیلات، اندیشه و برنامهریزی سالم نیز وجود داشته باشد.
با توجه به اینکه شما مدرس دانشگاه هنر هستید، فکر میکنید چند درصد از دانشجویان رشته هنرهای نمایشی بعد از فارغالتحصیلی میتوانند وارد بازار کار شوند؟
مسالهای که وجود دارد این است که ما در حیطه تئاتر اساسا از امکاناتی که باید بهرهمند نیستیم. چنانچه در حال حاضر صرفنظر از مکانهایی چون تئاترشهر، تالار سنگلج و... سالنهای کافی برای اجراهای نمایشی وجود ندارد. بودجه تئاتر نازل است. گروههای نمایشی از سر و سامانی که انتظار میرود بهرهمند نیستند، ضمن اینکه عواملی چون نبود شغل برای تئاتریها نیز به این معضل افزوده است.
مقوله بازنگری دروس در رشته هنرهای نمایشی چگونه است. چقدر میتوان سال به سال در بهروز کردن این دروس کوشید؟
خوشبختانه آموزش عالی این فرصت را فراهم کرده که سال به سال بتوان به تغییر در این دروس پرداخت، منتها ساختار اصلی دچار اشکال است چون رشته هنرهای نمایشی رشتهای کاملا تخصصی است، مسلما از آن تکاملی که باید برخوردار نیست و مسلما واحدهای درسی که برای دانشجویان تئاتر در قالب 8 ترم گنجانده شده، نمیتواند پاسخگوی نیازهای آنها باشد.
سالن اصلی تئاترشهر از 31 خردادماه میزبان اجرای نمایش «میخواهم میوسو را ملاقات کنم» به کارگردانی شما شده است، اگر ممکن است درباره این نمایش توضیح دهید.
این نمایش یک نوع کمدی موقعیت است که بر پایه سوءتفاهم شکل گرفته و مسائلی بر اساس نیازهای امروز در آن مطرح میشود.
با توجه به اینکه شما نمایشهای کهن و حماسی چون «بیژن و منیژه» را در سالهای گذشته روی صحنه بردهاید، فکر نمی کنید گرایش اغلب کارگردانان تئاتر در حال حاضر به سمت و سوی آثار ترجمه و مغفول ماندن متون ادبی داخلی یک آسیب بهشمار میرود؟
به نوعی بله، شاید به این خاطر که استمراری در مدیریتها به چشم نمیخورد. بودجه تئاتر همانطور که گفتم نازل است. از سوی دیگر بلیتهای تئاتر از قدرت خرید قشر متوسط جامعه خارج است و تمام اقشار جامعه نمیتوانند از تئاتر آن لذتی که باید را ببرند. همه این موارد نشانگر آن است که تئاتر ما مشکل دارد و ما درباره نیازهای تئاتر فکر نکردهایم.